IRIB World Service

در قسمت پنجم از مجموعه برنامه بحران جهانی غذا در سایه جنگ اوکراین ؛ دیدگاه کشورها در این خصوص بررسی می شود

به طور کلی رویکرد کشورها در خصوص جنگ روسیه-اوکراین را می­توان به سه دسته کلی تقسیم بندی کرد. رویکرد اول دیدگاه دولت هایی که نگاه منفی به جنگ روسیه و اوکراین دارند. درواقع این دسته از کشورها حمله روسیه به اوکراین را محکوم می­کنند. ایالات متحده، انگلستان و برخی از کشورهای اروپایی از این دسته هستند. این­ها روسیه را مقصر اصلی اوضاع کنونی می­ دانند. این کشورها دلیل این حمله را اقدامات ناسیونالیستی و توسعه طلبانه روسیه می ­دانند. این کشورها معتقدند که روسیه در چارچوب نظریه اوراسیاگرایی به دنبال اتحاد کشورهایی است که در زمان شوروی با هم متحد بودند. بر مبنای این نظریه روسیه در صدد است تا این کشورها و به ویژه کشورهایی که در حوزه اروپا قرار دارند، مانند اوکراین و بلاروس را به قلمرو خود اضافه نماید.

جین ریچاردسون بربنک (Jane Burbank) مدیر سابق مرکز مطالعات روسیه و اروپای شرقی در دانشگاه میشیگان، معتقد است: «تفکر اوراسیاگرایی روسیه باعث شده تا این کشور به اوکراین حمله کند. روسیه به بهانه جلوگیری از حضور ناتو در جوار مرزهای روسیه دست به این اقدام زده که البته هدف اصلی آن تحمیل سلطه خود بر کشورهای پیرامونی یا همان حوزه خارج نزدیک می ­باشد».

در واقع طرفداران این دیدگاه تمایل ندارند در خصوص اقدامات تحریک آمیز امریکا و ناتو در شرق اروپا و عدم توجه آنها به ملاحظات امنیتی روسیه، اظهارنظر کنند. 

با حمله روسیه به اوکراین، تبلیغات ایالات متحده علیه روس­ها آغاز گردید. ایالات متحده، علت اصلی گران شدن مواد غذایی و کمبود آن را از ناحیه روس­ها می ­داند. وندی شرمن معاون وزیر خارجه ایالات متحده در 29 مارس 2022 اعلام کرد، جنگ روسیه در اوکراین باعث ایجاد کمبود شدید مواد غذایی در اوکراین شده و اثرات موج‌دار بحران جهانی غذا احساس می‌شود. شرمن استدلال کرده است تا زمانی که پوتین به جنگ ادامه دهد، یا تا زمانی که نیروهای روسیه به بمباران شهرهای اوکراینی ادامه دهند و مانع کمک رسانی شده و غیرنظامیان را محاصره و مانع از ایمنی آنها شوند، بحران انسانی بدتر خواهد شد. از نظر آنها، پوتین، این جنگ را شروع کرده و باعث بروز بحران غذایی در جهان شده است. او کسی است که می‌تواند آن را متوقف کند. نگرانی از تاثیر منفی جنگ اوکراین بر امنیت غذایی، در کشورهایی نظیر پاکستان، لیبی، تونس، یمن و مراکش زیاد است؛ چون این کشورها به شدت وابسته به واردات غلات از اوکراین می ­باشند.

رویکرد دسته دوم  دولت هایی هستند که در خصوص جنگ روسیه-اوکراین، آشکارا به جانبداری از روسیه پرداخته­ اند. این کشورها، حمله روسیه به اوکراین را مشروع و آن را در چارچوب منافع و امنیت  ملی روسیه ارزیابی می­ کنند. کره شمالی، سوریه و بلاروس در کنار برخی دیگر از دولت ها به حمایت علنی  از روسیه اقدام کرده­ اند. استدلال این کشورها آن است که می گویند روسیه با اجرای عملیات پیشدستانه مانع حمله اوکراین به روسیه شده است .آنها معتقدند اوکراین با اصرار بر عضویت در ناتو و زیر پا گذاشتن توافق مینسک 2 در عمل روسیه را وادار به جنگ کرده است.

دسته سوم هم دولت هایی هستند که اعلام بی­ طرفی کرده ­اند. این دسته اکثریت کشورهای دنیا را دربر می گیرد. شرکای نزدیک روسیه ازجمله چین، هند و آفریقای جنوبی  اعلام بی­ طرفی کرده ­اند یا دست کم به طور رسمی موضع خود را مشخص کرده­ اند. چین کشوری است که از روابط با روسیه و غرب به صورت هم زمان از منافع بسیار گسترده ای برخوردار است؛ به دنبال حفظ روابط خود با روسیه و هم کشورهای غربی است. چین، در خصوص جنگ اوکراین، قاطعانه بر احترام و حفاظت از تمامیت ارضی تمامی کشورها تاکید دارد و به اصول منشور سازمان ملل متحد متعهد است. موضع چین در این خصوص بسیار واضح است و درباره مسئله اوکراین هم همین دیدگاه را دنبال می کند. چین معتقد است مسئله اوکراین در زمینه پیچیده تاریخی پیش رفته است. اوکراین به جای تبدیل شدن به جبهه جنگ برای رویارویی کشورهای مهم دنیا باید پل ارتباطی شرق و غرب باشد.

جمهوری اسلامی ایران عامل اصلی شکل گیری این جنگ را کشورهای غربی می­ داند. در اظهارات وزیر امور خارجه ایران نیز در 20 اکتبر 2022  (28 مهر 1401)، سیاست ایران در قبال جنگ اوکراین، احترام به تمامیت ارضی این کشور، عدم ارسال سلاح به طرفین درگیر، توقف جنگ و پایان دادن به آوارگی مردم اعلام شد. واقعیت این است که جمهوری اسلامی، سال ‌هاست حضور و بلندپروازی  آمریکا و انگلستان در منطقه را یکی از مهم ترین دلایل بحران و آشوب در غرب آسیا می ‌داند و بر اساس همین دیدگاه، تکرار این حضور و ماجراجویی ­ها در شرق اروپا را عامل بحران امروز می داند.

ایران و چین به صراحت آمریکا، غرب و ناتو را عامل اصلی شکل­ گیری این جنگ می­ دانند. اما کشورهای بی­ طرف به طور غیررسمی روابط تجاری و حتی نظامی خود با روسیه را ادامه می­ دهند . جنگ اوکراین و روسیه تاثیری بر وضعیت غذایی کشورهایی  که روابط اقتصادی خود را با روسیه حفظ کرده اند، ندارد. مقامات روسی اعلام کرده­اند که صادرات غلات آن­ها فقط به کشورهای دوست صورت می­ گیرد. 

دمیتری مدودف، رئیس جمهور سابق روسیه، تاکید کرد که در آینده، فقط کشورهای دوست از محصولات کشاورزی روسیه برخوردار خواهند شد. وی با اشاره به تحریم‌های ضدروسی غرب گفت: مایل هستم که توضیحاتی ساده و در عین حال مهم را درباره امنیت غذایی روسیه ارائه کنم. ما فقط خود را ملزم به تأمین غذا و محصولات کشاورزی برای دوستانمان می‌دانیم. خوشبختانه دوستان زیادی هم داریم که اصلاً در موقعیت جغرافیایی اروپا و آمریکای شمالی قرار ندارند. مدودف در 22 آگوست 2022 اعلام کرد: بهای محموله‌های کشاورزی قابل معامله با کشورهای دوست، به روبل یا واحد ارزی آنها پرداخته خواهد شد. 

از زمان آغاز تهاجم روسیه به اوکراین، ترکیه به عنوان عضو ناتو، با رویکرد دوگانه و منفعت طلبانه ، همواره سعی کرده است توازنی را در روابط خود با کی‌یف و مسکو حفظ کند. به‌طور مثال، اردوغان همواره بر «حمایت ترکیه از تمامیت ارضی اوکراین» تاکید و آن را صریحا اعلام کرده است، اما همزمان از پیوستن به تحریم‌های غرب علیه مسکو خودداری نموده و در شورای اروپا نیز به موضوع تعلیق روسیه، رای ممتنع داده است. ترکیه همچنین به عنوان اداره کننده تنگه‌های بسفر و داردانل که دریای سیاه و دریای مدیترانه را به هم متصل می‌کنند، راه استفاده از این تنگه‌ها را برای کشتی‌های جنگی روسیه بست و با این کار بر عملیات دریایی روسیه تاثیر گذاشت. ترکیه همچنین از پیمان غلات با روسیه و اوکراین، برای اهداف مالی و سیاسی استفاده می کند . 

باتوجه به این­که روسیه و اوکراین از بزرگ ترین تامین کنندگان غلات، دانه های روغنی و کود شیمیایی جهان هستند، دامن زدن کشورهای عضو ناتو به این جنگ، منجر به تهدید امنیت غذایی و امنیت انرژی کشورها بویژه کشورهای دارای اقتصاد ضعیف خواهد شد.