IRIB World Service

در قسمت پنجم از مجموعه متون برنامه ای جنگ اوکراین از منظر حقوقی و پیامدهای آن، پیامدهای اقتصادی و انرژی جنگ بررسی می شود.

در قسمت قبل درباره ابعاد انسانی حمله روسیه به اوکراین و واکنشهای دو گانه دولتهای غربی در قبال بحران انسانی اوکراین صحبت شد. دولتهای غربی می کوشند از تمام ظرفیتهای حقوقی نهادهای بین المللی، رسانه ها و شبکه های اجتماعی در به تصویر کشیدن حمله روسیه به اوکراین به خصوص مهاجرت میلیونها اوکراینی به کشورهای اروپایی استفاده کنند تا با جنگ روانی و رسانه ای روسیه را در تنگنای بیشتری قرار بدهند. دولتهای غربی پس از آنکه نتوانستند در شورای امنیت سازمان ملل به دلیل حق وتو روسیه قطعنامه ای را علیه روسیه اعمال کنند کوشیدند از ظرفیت مجمع عمومی سازمان ملل استفاده کنند.  مجمع عمومی سازمان ملل متحد ۱۴ نوامبر ۲۰۲۲ قطعنامه‌ای را به تصویب رساند که بر اساس آن روسیه را به پرداخت غرامت به اوکراین به‌دلیل حمله به آن کشور ملزم کرد. تصویب این قطعنامه در قالب یازدهمین اجلاس فوق‌العاده مجمع عمومی، نقطه عطفی در منازعه اوکراین است که لزوم توجه به ابعاد حقوقی زیست بین‌المللی را برجسته می‌کند.  محتوای این قطعنامه ، نقش سازمان ملل در بعد حقوقی منازعه اوکراین را مورد توجه قرار داد.

حمله روسیه به اوکراین پیامدهای اقتصادی گسترده ای به دنبال داشته است. اوکراین بیشترین آسیب را از این حمله متحمل شده است. زیر ساختهای شهری و اقتصادی اوکراین در سطح گسترده ای ویران شد. معلوم نیست اوکراین با چه هزینه ای و چند سال دیگر بتواند به وضعیت سابق خود بازگردد. روسیه نیز پس از حمله به اوکراین با تحریمهای گسترده ای اتحادیه اروپا، آمریکا و کشورهای هم پیمان اروپا و آمریکا مواجه شد. این تحریمها موجب خروج تمامی شرکتهای کشورهای غربی از روسیه شد. شرکتهایی که در سه دهه گذشته سرمایه گذاریهای گسترده ای  در روسیه کردند. اما تصمیم دولتهای اروپایی و آمریکا و هم پیمانانشان، شرکتهای غربی را مجبور به ترک روسیه و گذشتن از سرمایه گذاریهای سودآورشان در این کشور کرد. حتی دولتهای اروپایی به دلیل وابستگی به گاز  و نفت روسیه با تورم کم سابقه ای در چهار دهه گذشته مواجه شدند. اگر چه اروپا موفق به کنترل مصرف گاز و گذشتن از زمستان 2023 شد ولی قطع گاز و نفت روسیه تاثیر خود را بر کشورهای اروپایی گذاشت.

در سطح جهانی نیز حمله روسیه به اوکراین منجر به اختلال در صادرات غلات شد. روسیه و اوکراین بزرگترین تولید کنندگان گندم و سایر غلات در جهان هستند. بسیاری از کشورهای آفریقایی به شدت به غلات صادراتی روسیه و اوکراین وابسته بودند این در حالی است که منابع محدودی برای صادرات غلات روسیه و اوکراین وجود دارد. با میانجیگری سازمان ملل و ترکیه مسیری برای صادرات غلات اوکراین و روسیه باز شد. اما ادامه جنگ در اوکراین همچنان بر احتمال قطع صادرات غلات اوکراین و روسیه سایه افکنده است. از طرفی خارج شدن بسیاری از سرزمینهای حاصلخیز اوکراین از زیر کشت به خاطر جنگ تولید غلات در اوکراین را کاهش داده است. روسیه در ژوئیه سال 2023 پس از اقدام ترکیه در موافقت با عضویت سوئد در ناتو و بازگرداندن تعدادی از فرماندهان نیروهای آزوف اوکراین به کی یف، با طرح اینکه طرف های مقابل موافقتنامه در روند صادرات کود و غلات روسیه اخلال ایجاد کرده اند، اجرای موافقتنامه غلات با ترکیه و اوکراین را متوقف ساخت. پس از حدود دوماه در دیدار ولادیمیر پوتین و رجب طیب اردوغان روسای جمهور روسیه و ترکیه در 4 سپتامبر 2023 در سوچی ، دو طرف ،مجددا برای از سرگیری اجرای موافقتنامه غلات توافق کردند.

 یکی دیگر از مشکلات اقتصادی اروپا هزینه‌های نظامی است که از آغاز جنگ اوکراین بر اتحادیه تحمیل شده است.. کشورهای عضو ناتو بیش از هر زمان دیگری در حال تولید و خرید تجهیزات نظامی برای تقویت توان نظامی خود هستند. مطالعه موسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم نشان داده که در سال 2022، اروپا شاهد بزرگترین افزایش هزینه‌های نظامی خود از آخرین سال جنگ سرد بوده است. در واقع، با در نظر گرفتن افزایش 7/3درصدی هزینه‌های دفاعی در سراسر جهان، کشورهای اروپایی مجموعاً هزینه‌ها را نزدیک به 14 درصد افزایش داده‌اند که بیشترین افزایش هزینه های نظامی در فنلاند، لیتوانی، سوئد و لهستان، یعنی کشورهایی که همجوار روسیه هستند، رخ داده است. بسیاری از سازمان‌ها، پیش‌بینی می‌کنند که اروپا بدون توجه به نتیجه جنگ اوکراین، کمک‌های نظامی خود را در سال‌های آینده به‌طور پیوسته افزایش خواهد داد. اگرچه این جنگ بسیاری از کشورهای اروپایی را با اهداف ناتو هم‌سو کرده است، اما همین مسئله موجب شده که این کشورها کاری برای کاهش نگرانی‌های مردم در مورد هزینه زندگی، تورم و دسترسی به منابع جایگزین گاز طبیعی برای زمستان آینده انجام ندهند.

نظرسنجی‌های سال 2023 در اروپا، افزایش نگرانی مردم قاره سبز درباره روند ادامه‌دار افزایش هزینه‌های زندگی را تائید می‌کند. داده‌های موسسه نظر سنجی اروپا در سال 2023 نشان می‌دهد که اروپایی‌ها به آن اندازه که نگران شرایط اقتصادی هستند، نگران جنگ در اوکراین نیستند. حدود ۹۳درصد از پاسخ‌دهندگان افزایش هزینه‌های زندگی را به‌عنوان بزرگترین نگرانی خود و ۸۲ درصد فقر را به‌عنوان نگرانی خود مطرح کرده‌اند. این نظرسنجی همچنین نشان داد که ۴۰ درصد از شهروندان اتحادیه اروپا کاهش استانداردهای زندگی را تجربه کرده‌اند و ۴۶ درصد آنها «عواقب رخداد جهانی» را عامل این امر می‌دانند. از آنجایی که اروپا برای زمستان 2024 آماده می‌شود و تنگنای تامین گاز طبیعی و نرخ‌های بالای تورم همچنان وجود دارد، احتمال می‌رود که این نگرانی‌های مالی بتواند برنامه‌های کشورهای اروپایی برای تقویت بنیه دفاعی‌شان را با مشکل مواجه کند.

«مروان بشاره» تحلیلگر قطری معتقد است : « جنگ اوکراین فاجعه‌بار بوده است. این جنگ منجر به از بین رفتن جان با ارزش ده‌ها هزار تن، آوارگی میلیون‌ها نفر دیگر و نابودی تعداد بی‌شماری از خانه‌ها، ساختمان‌ها و زیرساخت‌های حیاتی شده است. این جنگ برای دیگر کشورهای جهان هم فاجعه بار بوده است و نه فقط بازارهای انرژی را بی ثبات کرد، بلکه همچنین باعث افزایش تورم و اختلال در توزیع مواد غذایی و کالاها شد، اوضاع نابسامان امور جهانی را برملا و وخیم‌تر کرد، روند اشاعه هسته‌ای را تسریع کرد، به رقابت تسلیحاتی دامن زد، سازمان ملل را فلج کرد و همچنین قواعد بین‌المللی، همکاری چند جانبه و کمک‌های بشردوستانه را تضعیف کرد.»

حمله روسیه به اوکراین با زمینه سازی آمریکا و با گسترش چتر امنیتی ناتو برای مهار روسیه و تضعیف این کشور آغاز شد. تحریک اوکراین توسط امریکا برای ناتوگرایی، هزینه های فراوانی بدنبال داشت. اوکراین کشوری سرسبز و حاصلخیز و پر جمعیت را به ویرانی کشید و روسیه را برای آینده نامشخص به تحریمهای گسترده ای فرو برد و البته در مقابل موجب رونق کارخانه های اسلحه سازی در امریکا و انگلستان گردید.