IRIB World Service

در قسمت چهارم از مجموعه متون برنامه ای جنگ اوکراین از منظر حقوقی و پیامدهای آن، استانداردهای دوگانه حقوقی غرب در مواجهه با جنگ بررسی می شود.

در قسمت های قبل دلایل و انگیزه های روسیه در حمله به اوکراین واکاوی و به ابعاد مختلف بحران اوکراین اشاره ای شد. روایت روسی و اوکراینی گویای تمام ابعاد بحران اوکراین نیست. بحران اوکراین از ابعاد و پیامدهای مختلف سیاسی، امنیتی، اقتصادی، ژئوپولیتیک و حقوق بین الملل قابل بررسی است. بحران اوکراین از لحاظ سیاسی، امنیتی، اقتصادی و انسانی نقطه عطفی در معادلات جهان محسوب می شود. بحران اوکراین از بعد انسانی، یکی از بزرگترین بحران‌های پناهندگان و جابه‌جائی انسان‌‌ها را پس از جنگ جهانی دوم در اروپا به ثبت رسانده است. جنگ روسیه و اوکراین باعث موج گسترده و بی‌سابقه پناه‌جویان به اروپا شده است. موضوعی که سازمان ملل آن را جدی‌ترین بحران صلح و امنیت جهانی در سالهای اخیر نامیده است. ارقام ارائه‌شده توسط کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل نشان می‌دهد که حدود هشت میلیون نفر از جمعیت اوکراین به کشورهای اروپایی مهاجرت کرده اند. بیش از هشت میلیون نفر نیز در داخل اوکراین آواره و مجبور به ترک خانه های خود شدند. بقیه جمعیت اوکراین نیز که در خانه ها و شهرهای خود باقی مانده اند به کمکهای مستقیم و بشر دوستانه نیاز دارند.

 بر پایه آمار «آژانس پناهندگان سازمان ملل متحد» کشورهای اروپایی هر کدام سهمی از میزبانی آوارگان اوکراینی داشته‌اند. در این میان لهستان با بیش از ۱ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر در جایگاه نخست، آلمان با بیش از یک میلیون نفر در جایگاه دوم و جمهوری چک با ۴۶۳ هزار نفر در جایگاه سوم قرار داشت. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل در گزارشی از وضعیت پناهندگان اوکراینی در سال 2023 اعلام کرد 90 درصد آن‌ها را زنان و کودکان تشکیل می دهند. این به این دلیل است که همه مردان اوکراینی بین 18 تا 60 سال از خروج از کشور منع شده اند. جیمز الدر، سخنگوی صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) با تأکید بر اینکه از هر 10 نفر از کسانی که از خشونت بی‌امان در اوکراین فرار می‌کنند، 9 نفر زن و کودک هستند، هشدار داد که جوانان طعمه قاچاقچیان هستند، زیرا به محیط‌های جدید ناآشنا می‌رسند. بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی کار (International Labor Organization) از زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین تا ماه می 2022، حدود 4.8 میلیون شغل در اوکراین از بین رفته است. این مطالعه تخمین می‌زند که اگر خصومت‌ها تشدید شوند، تلفات شغلی به هفت میلیون افزایش می‌یابد. فیلیپو گراندی، کمیسر عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، می گوید: جنگ اوکراین و سایر درگیری‌ها تعداد افرادی را که مجبور به فرار از جنگ، خشونت، نقض حقوق بشر و آزار و شکنجه شدند، برای اولین بار در تاریخ به رقم خیره‌کننده ۱۰۰ میلیون نفر رساند. وی اظهار می دارد که این رقم باید «به‌عنوان زنگ بیدارباشی» برای اقدام بیشتر برای ترویج صلح و رسیدگی به همه علل آوارگی اجباری عمل کند».

  در زمانیکه سیل پناهجویان اوکراینی به اروپا راه افتاد، موضوع «استاندارد دوگانه» اروپا بار دیگر بر سر زبان‌ها افتاد. در پی آغوش باز برای میلیون‌ها اوکراینی از سوی کشورهای اتحادیه اروپا به ویژه آلمان، «محمد شهاده» خبرنگار آزاد در توئیتی نوشت: آلمان در ۹ ماه بیش از یک میلیون پناهنده اوکراینی را پذیرفته که این رقم، بیش از تعداد افرادی است که زمان اوج بحران مهاجران در سال ۲۰۱۵  از کشورهای دیگر وارد آلمان شدند. با این حال، هیچکس آن را «بحران مهاجرت» ندانسته‌ است. پذیرش فوری پناهجویان اوکراینی در آلمان در حالی صورت می‌گیرد که حدود ۱۰۰ هزار پناهجوی دیگر از جمله سوریه، افغانستان و یا عراق از سال ۲۰۱۵ در برخی اردوگاه‌های مرزی و حتی درون شهری وجود دارند که در این مدت همچنان در شرایط بلاتکلیفی پذیرش و ورود به جامعه آلمان باقی مانده‌اند. کشورهای غربی از زمان آغاز جنگ در اوکراین، با توسل به قواعد بین‌الملل ضمن محکوم کردن روسیه، حمایت گسترده‌ای از مقاومت اوکراین کرده و به یاری آوارگان این کشور شتافتند. این رویکرد، برخلاف خط مشی همین کشورها در برابر مخاصمات پرشمار و بی‌پایان غرب آسیا بود. خبرگزاری آسوشیتد پرس با بررسی این موضوع می نویسد که بسیاری از مردم غرب آسیا، جنگ روسیه و اوکراین را نمادی از استانداردهای دوگانه غرب در برابر منازعات بین‌المللی می‌بینند. ریاض مالکی، وزیر امور خارجه تشکیلات خودگردان فلسطینی در جریان یک نشست امنیتی در ترکیه با انتقاد از رویکرد دوگانه جامعه جهانی گفت: «همه آن‌ چیزهایی که ۷۰ سال است به ما می‌گویند امکان عملی شدن ندارند را ۷ روزه به کار گرفتند. دورویی غریبی است.»

جنگ ایالات متحده آمریکا علیه عراق، برای بسیاری یک تهاجم نظامی غیرقانونی و مصداق اشغال یک کشور مستقل از سوی یک کشور دیگر است. با این حال، کسانی که در برابر نظامیان آمریکایی جنگیدند، برچسب تروریست خوردند و پناهجویان عراقی در غرب عمدتا به کشورشان بازگردانده و به چشم تهدیدات بالقوه امنیتی نگریسته شدند. نظامیان آمریکایی و انگلیسی فجیع ترین جنایات ضد بشری را در عراق انجام دادند. اسناد شکنجه های گسترده در زندان ابوغریب و گوانتامو و کشتار زنان و کودکان عراقی سازمان ملل را مجبور به صحه گذاشتن بر جنایات سربازان و بازجویان آمریکایی کرد. دونالد رامسفلد وزیر دفاع وقت آمریکا در نتیجه فشار افکار عمومی وادار به کناره گیری از مقامش شد. اکنون جو بایدن رئیس جمهوری ایالات متحده به دنبال بررسی ارتکاب جنایات سربازان و افسران روسی در اوکراین است و آمادگی آمریکا را برای همکاری با دادستان‌ها و مقام‌های قضایی در سطح نهادهای قضایی و کیفری بین المللی اعلام کرده است. این در حالی است که ایالات متحده عضو دیوان بین‌المللی کیفری نیست و با هرگونه تحقیق درباره ارتکاب جنایات جنگی سربازان آمریکایی و همپیمانش رژیم اسرائیل، در افغانستان و فلسطین مخالفت می‌کند.

در این قسمت از ابعاد انسانی بحران اوکراین صحبت کردیم . بحران اوکراین زیرساختهای شهری و اقتصادی این کشور را ویران کرد و و میلیونها نفر آواره شدند و میلیونها فرصت شغلی از بین رفت. هر چند به زعم تعدادی از کارشناسان اقدام روسیه در حمله به اوکراین خلاف قواعد بین المللی است، اما امریکا و متحدانش بزرگترین نقش را در شعله ور کردن جنگ اوکراین از طریق تحریک کی یف به ناتو گرایی داشته اند. در عین حال این بحران سیاستها و اقدامات دوگانه دولتهای غربی مدعی بشر دوستی و پایبند به قواعد بین المللی را بار دیگر اشکار کرد.