IRIB World Service

در قسمت پایانی این برنامه به چرخش سیاست خارجی آنکارا به رژیم صهیونیستی، مصر، عربستان سعودی و امارات متحده از نگاه احزاب ترکیه داریم.

چنانچه فرایند رقابت های انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی ترکیه درقبل از روز انتخابات یعنی  14 می 2023  و بعد از آن نشان داد بررسی سیاست خارجی ترکیه در دوره ریاست جمهوری رجب طیب اردوغان به بحث چالشی در جبهه مخالفان حزب حاکم عدالت و توسعه تبدیل شده است. ائتلاف شش گانه مهمترین جبهه مخالفان اردوغان با عنوان ائتلاف ملت از شش حزب مخالف دولت شامل حزب جمهوری خواه خلق، حزب خوب، حزب سعادت، حزب دموکرات، حزب پیشرفت و دموکراسی، حزب آینده تشکیل شده است که همگی آنها سیاست خارجی دولت آنکارا را به چالش کشیدند.

حزب جمهوری خواه خلق، به واسطه این که یکی از مهم‌ترین احزاب اپوزیسیون ترکیه است، می‌تواند بر سیاست‌‌های این کشور تاثیرگذار باشد. رویکردهای این حزب در ارتباط با چرخش ترکیه به رژیم صهیونیستی، مصر، عربستان سعودی، امارات منتقدانه بوده است. البته در نگاه اول ، بر اساس مولفه غرب‌گرایی، می‌توان این حزب را حامی چرخش آنکارا به سمت جریان فوق قلمداد نمود اما  مواضع کمال قلیچدار اوغلو Kemal Kilicdaroglu، رهبر این حزب نشان از مخالفت با این چرخش دارد. کمال قلیچداراوغلو در ژوئیه 2022 در پست‌های توییتری نوشت: رژیم صهیونیستی و عربستان سعودی هزینه اقداماتشان را خواهند پرداخت و یونان نیز باید منتظر حسابرسی باشد.

کمال قلیچدار اوغلو با اشاره به حمله رژیم اشغالگر به کاروان کمک‌رسانی غزه (موسوم به کاروان آزادی غزه) که در آن 9 فعال ترک کشته شدند، گفت: «به شهادت رساندن شهروندان ما در آب‌های بین‌المللی هزینه‌ای دارد. پیام من برای (رژیم) اسرائیل این است که این مساله برای ما مختومه نشده است. او با انتقاد از محمد بن سلمان در سفر سال 2022 به آنکارا گفت: قتل در خاک ما هم هزینه‌های خود را دارد. حساب‌مان با بن‌سلمان صاف نشده است. شاید او اردوغان را روی انگشتانش بچرخاند، اما ترکیه کشور بزرگی است. او مجبور خواهد شد تا هزینه کارهایی که در خاک ما انجام داده را بپردازد»

قلیچداراوغلو همچنین در سال 2018 در نشست سالیانه حزب جمهوری خواه خلق، از طرح خود برای ایجاد صلح در غرب آسیا رونمایی کرد و گفت: «در صورت بدست گرفتن قدرت در اولین اقدام، سازمان صلح و همکاری‌های غرب آسیا را با حضور ایران، عراق و سوریه در گام اول تاسیس می‌کنیم. سازوکار ما مبتنی بر رویکرد صلح‌آمیز و منطقی و بر اساس قواعد بین‌المللی خواهد بود. ما صلح را به غرب آسیا خواهیم آورد و این منطقه را به آرامش خواهیم رساند»

حزب خوب به رهبری خانم مرال آکشنر یکی دیگر از احزاب مخالف در ترکیه است که دارای مشی سیاسی ملی‌گرا، سکولار و محافظه‌کار است. این حزب بر ایجاد یک بدیل ضد اردوغان در نظام اجتماعی ترکیه به ویژه در بین رای‌دهندگان راست‌گرا و احیای مجدد نظام پارلمانی و یکپارچگی قوه قضائیه تاکید دارد. اغلب سیاست‌های دولت ترکیه، از جمله رویکردهای اردوغان در خصوص سوریه و عربستان سعودی مورد انتقاد حزب خوب قرار دارد.

حزب سعادت از احزاب اسلام‌گرای اصیل در ترکیه است که سیاست‌هایی ضدصهیونیستی را دنبال می‌کند. حزب سعادت ترکیه طی یک دهه اخیر از مخالفان اصلی سیاست‌های اردوغان در خصوص روابط ترکیه با رژیم صهیونیستی بوده است. در بین احزاب مخالف اردوغان، این حزب مهمترین مخالف چرخش آنکارا به سمت رژیم صهیونیستی قلمداد می شود.

حزب دموکرات از دیگر اعضای ائتلاف ششگانه ریشه در حزب محافظه‌کار لیبرال «راه راست» ترکیه دارد. اویسال رهبر این حزب با انتقاد از سیاست‌های دولت اردوغان در عرصه داخلی و خارجی معتقد است که دولت اردوغان در هیچ زمینه‌ای موفق عمل نکرده و حاکمیت خود را بر روی مناطق کردنشین جنوب شرق ترکیه از دست داده است. ترکیه در درون جغرافیایی پرتلاطم قرار گرفته و در معرض تجزیه شدن قرار دارد. این حزب نیز مانند سایر احزاب ائتلاف شش گانه نسبت به چرخش سیاست خارجی ترکیه به سمت رژیم صهیونیستی، مصر، عربستان سعودی و امارات، این چرخش را حاصل شکست در سیاست‌های ترکیه به رهبری اردوغان و حزب عدالت و توسعه می‌داند.

حزب پیشرفت و دموکراسی یکی از احزاب سیاسی ترکیه است که به وسیله علی باباجان معاون سابق اردوغان، تاسیس شد. مواضع این حزب میانه‌رو که در حال حاضر یکی ازاعضای اصلی ائتلاف احزاب شش‌گانه مخالف رئیس جمهور اردوغان است، بر انتقاد از سیاست های دولت در زمینه سیاست خارجی و داخلی متمرکز است.

مصطفی ینراوغلو معاون رهبر این حزب در همایش معاونین شش حزب مخالف اردوغان در ژوئیه 2022 گفت: «نظام حکومتی ریاست جمهوری در ترکیه، یک سیستم دموکراتیک نیست و همه چیز بر اساس انحصار و اختیارات یک رهبر اقتدارگرای تمامیت‌خواه تعریف شده است. به همین خاطر است که ما در تمام حوزه‌ها با بحران روبرو هستیم»

حزب آینده به رهبری احمد داود اوغلو دیگر حزب ائتلاف ششگانه است که بر اصول لیبرالیسم سکولار و تکثرگرایی دینی استوار است. این حزب اگر چه مخالفت بنیادی بر سر راه چرخش ترکیه به رژیم صهیونیستی، مصر، عربستان سعودی و امارات نمی بیند اما منتقد نوع نگرش رجب طیب اردوغان در این باره است. زیرا در سال‌های گذشته اردوغان مقابل اقدامات ضدفلسطینی مواضع تند و شدیداللحنی همراه با غوغای رسانه‌ای اتخاذ می‌کرد. حال تمنای عادی‌سازی روابط با رژیمی که سال‌ها جنایات متعددی علیه فلسطین انجام داده ثابت می‌کند بسیاری از اقدامات انجام شده با منافع حزبی گره خورده و دفاع از آرمان فلسطین بهانه‌ای برای جلب توجه کشورهای مسلمان و همراه کردن آن‌ها بوده است.

اکنون که پروژه عادی سازی روابط اعراب با رژیم صهیونیستی دچار چالش های متعددی شده است چرخش ترکیه به سوی رژیم صهیونیستی هرچه بیشتر در منظر افکارعمومی جهان اسلام نشان می دهد که آنکارا به آرمان فسلطین پایبندی ندارد. این رویکرد مورد انتقاد مردم ترکیه نیز هست. چنانچه  گروههایی از مردم ترکیه در محکومیت سفر رئیس رژیم صهیونیستی، پرچم این رژیم را آتش زدند و با شعارهایی با رویکرد اردوغان به مخالفت برخاستند.

Taha Akyol    از تحلیلگران ترکیه در انتقاد از سیاست خارجی دولت اردوغان معتقد است: «اردوغان یک روز می‌گوید همراه با اروپا آینده را خواهیم ساخت. روزی دیگر چنان علیه کشورهای عربی ضد اخوانی سخن می‌گوید که همه آنها را به دشمن ترکیه تبدیل می‌کند. روزی دیگر به شکلی صحبت می‌کند که کشورهای خلیج فارس را علیه ترکیه می‌شوراند. در زمانی دیگر، محمد بن سلمان را قاتل می‌نامد و قول می‌دهد که پرونده او را تا آخر پیگیری کند. اما حالا چرخش سیاسی جدیدی انجام داده و بن‌سلمان را دوست ترکیه می‌داند».

برخی از کارشناسان معتقدند ترکیه با در پیش گرفتن سیاست های دوگانه در حوزه سیاست خارجی و برخورد انتفاعی در مقاطع مختلف زمانی، علاوه بر شکست های پی در پی در حوزه سیاست خارجی ، چهره رهبران این کشور را نیز بیشتر از گذشته غیرقابل‌اعتماد معرفی کرده و به جایگاهشان آسیب وارد خواهد کرد. فرایند و نتایج انتخابات ریاست جمهوری ترکیه نیز نشان داد که مخالفت جدی مردمی با رویکردهای سیاست خارجی ترکیه بویژه در حوزه غرب آسیا و قفقاز وجود دارد.