IRIB World Service

در قسمت پایانی محتوای برنامه اقتصاد ایران و ونزوئلا به بررسی دیدگاه کارشناسان و صاحبنظران در مورد اقتصاد ایران و ونزوئلا در مقابله با تحریم ها می پردازیم.

می توان گفت نظریه ونزوئلایی شدن اقتصاد، دارای شاخص و ویژگی هایی است که تحقق مجموع یا اغلب این شاخص ها در یک کشور می تواند موجب ونزوئلایی شدن اقتصاد این کشور گردد.این شاخص ها عبارتند از :

-اتکا کامل اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی و نبود منابع جایگزین اعم از از طبیعی و غیر طبیعی

-بدهی و استقراض گسترده خارجی  و داخلی

-فقدان نیروی انسانی متخصص و فقدان دانش بومی

-تصدی گری بی رویه دولت در امور اقتصادی

-وابستگی شدید به ارز خارجی و رشد شدید نقدینگی (تورم سه رقمی)

-فقدان تنوع در ثروت طبیعی و منابع کانی

-فقدان رویکرد بومی و درون زا برای استقلال اقتصادی

-عنصر غافلگیری و عدم وجود تجارب لازم برای مقابله با تحریم

-فقدان موقعیت ژئوپلیتیکی راهبردی و تعداد اندک همسایگان

-فقدان ثبات سیاسی و وفاق ملی

-سابقه ی تجربه بیماری هلندی در اقتصاد کشور

-رتبه بندی پایین کشور در تولید علم در جهان

-قرار نداشتن در مسیرهای بین المللی یا منطقه ای ترانزیتی درآمدزا

-عدم حضور یا حضور ضعیف در ائتلاف های اقتصادی منطقه ای

-عدم انعطاف پذیری اقتصاد کشور

-فساد فراگیر در سیستم اقتصادی کشور

با توجه به مقایسه ی تطبیقی که از وضعیت اقتصاد ایران و ونزوئلا در برنامه های قبلی  اشاره شد و چنانچه بررسی شاخص های اقتصادی نشان می دهد ونزوئلایی شدن اقتصاد ایران امکان پذیر نیست. ادعای ونزوئلایی شدن اقتصاد ایران، یک جنگ رسانه ای برای اثرگذاری تحریم­های امریکا و متحدانش علیه ایران است. ضمن اینکه رسانه های غربی از این طریق تلاش دارند کارآیی اقتصاد مقاومتی ایران در مقابله با تحریم ها را در حاشیه قرار دهند. واقعیت این است که بیش از چهل سال تجربه ی ایران برای مقابله با تحریم های ظالمانه آمریکا و متحدانش، الگویی برای کشورهای مستقل محسوب می شود.

از این رو غرب تلاش دارد که با بزرگنمایی مشکلات اقتصادی ایران، دستاوردهای بومی اقتصاد ایران را در منظر افکار عمومی جهان پنهان سازد. چراکه بسیاری از پیشرفت های علمی و صنعتی ایران در سایه ی تحریم ایجاد شده است. دکترین ونزوئلایی شدن اقتصاد دارای حدود 15 شاخص است که اغلب آن شاخص ها در اقتصاد ایران دیده نمی شود، اما اصرار رسانه های غربی بر این موضوع نشان می دهد که چنین ادعایی قبل از آنکه مبنای علمی و اقتصادی داشته باشد، شانتاژ رسانه ای و سیاسی است. به دلیل توانمندی و ظرفیت های خاص اقتصادی، صنعتی، ترانزیتی، دانش بومی، تنوع صادرات، موقعیت ژئوپلیتیکی، پیوند با همسایگان، فسادستیزی و اتکاء به اقتصاد مقاومتی و به طور کلی عدم تطبیق شرایط کلی اقتصاد ایران با ونزوئلا، ایجاد ابرتورم برای ایران شبیه ونزوئلا با به عبارتی ونزوئلایی شدن اقتصاد ایران، قابل تصور نیست.بلکه ایران در سالهای اخیر به حمایت از ااقتصاد ونزوئلا نیز مباردت کرده و در بخش های تجاری و صنعتی در این کشور سرمایه گذاری کرده است .

علی رضا صلواتی کارشناس حوزه ی اقتصاد در ایران در یادداشتی با عنوان آیا ایران به ونزوئلا تبدیل خواهد شد؟ می نویسد: یکی از مواردی که ایران را از ونزوئلا متمایز می‌کند، تنوع کالاهای صادراتی ایران است. ایران در سال 1398 (2019) بالغ بر ۴۲ میلیارد دلار صادرات غیرنفتی داشته است، این در حالی است که ۸۰ درصد از صادرات ونزوئلا را در سال ۲۰۱۷ سوخت تشکیل داده است. وضعیت نظام ارزی و تراز تجاری ایران نشان می‌دهد، ایران می‌تواند بدون صادرات نفت نیز به روند خود ادامه دهد. همچنین دکتر تیمور رحمانی استاد اقتصاد دانشگاه تهران در یادداشتی طولانی با رد دیدگاه ونزوئلایی شدن اقتصاد ایران، نوشته است: اقتصاد ایران در شرایطی  سال ۱۳۹۹ شمسی/ 2020 میلادی را پشت سر گذاشت که شاهد بودیم  ونزوئلایی شدن و ابرتورم در اقتصاد ایران  رخ نداد.

اگرچه ایران و ونزوئلا هر دو با تحریم های ظالمانه نفتی آمریکا مواجه هستند اما نخست انکه ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی و ترانزیتی منحصر به فرد خود از توان بالایی برای دور زدن تحریم های نفتی امریکا برخوردار است، کما اینکه پس از روی کار آمدن دولت سیزدهم در ایران نه تنها میزان فروش روزانه نفت ایران و دریافت نقدی مبلغ فروش افزایش یافته است بلکه در همین دوره قرارداد سوآپ گاز ترکمنستان به جمهوری آذربایجان از طریق ایران امضا شد. دوم اینکه اساسا به دلیل ثروت های غیرنفتی ایران به ویژه در زمینه منابع سرشار کانی، کشاورزی، دانش بنیان و نیروی انسانی متخصص، قدرت تاب آوری در اقتصاد ایران و انعطاف پذیری در شرایط بحرانی بسیار بیشتر از ونزوئلا است. سوم آنکه برخلاف ونزوئلا ، رویکرد دولت ایران بر اساس نظریه اقتصاد مقاومتی کاهش اتکا به فروش نفت بوده است. از این منظر حتی اگر کل تحریم های نفتی ایران نیز لغو شود، میزان فروش نفت خام ایران هیچ گاه به دوران قبل از تحریم  برنخواهد گشت چراکه لغو خام فروشی یکی از اولویت های اقتصاد مقاومتی در ایران بوده است.

علیرغم همه تبلیغات رسانه ای علیه کشورهایی چون ایران و ونزوئلا که مورد تحریم های آمریکا قرار گرفته اند، بین ایران و ونزوئلا، در زمینه های خدمات فنی و مهندسی و صادرات فرآورده های نفتی، امکان همکاری و تهاتر وجود دارد. اقدامات قابل توجهی نیز در این خصوص، بویژه از سال 2020 انجام یافته است. این دو کشور شریک راهبردی در سازمان اوپک با بیشترین ذخایر نفت خام دنیا هستند. با تدوین سند 20 ساله همکاری امکان گسترش تبادلات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بین این دو کشور، بیشتر خواهد شد.

اندیشکده فارین پالیسی در گزارشی در سال 2021 در مورد توسعه روابط ایران با ونزوئلا، می نویسد: فشار حداکثری اقتصاد ایران را نابود نکرده و اکنون تهران تجربه‌هایش برای انعطاف در مقابل تحریم‌ها را به حکومت تحت محاصره نیکولاس مادورو در کاراکاس می‌آموزد. در چند سال گذشته، ونزوئلایی‌ها شاهد تعطیلی هزاران فروشگاه بودند زیرا تجارت آنها به دلیل رکود اقتصادی گسترده و تحریم‌های فلج‌کننده اقتصادی ورشکسته شده است. بنابراین افتتاح یک فروشگاه بزرگ و جدید ایرانی در شرق کاراکاس در ماه ژوئیه 2021 اتفاق بزرگی است. با این حال اتفاق عجیب‌تر آن است که خریدارانی که به فروشگاه رفته بودند به سختی می‌توانستند بفهمند چه چیزی می‌خرند زیرا برچسب بسیاری از محصولات به زبان فارسی بود، نه اسپانیایی. این حقیقت که ایران چهار دهه تحت تحریم‌های گسترده بوده است به کمک ونزوئلایی آمده که تنها چند سال است با فشار تحریم‌ها روبرو شده است نشان‌دهنده قدرت و انعطاف بالای اقتصادی ایران است.

در ادامه ی گزارش فارن پالسی در مقایسه ی ایران و ونزوئلا آمده است: مهم‌ترین سؤال این نیست که آیا ایران شبیه ونزوئلا می‌شود یا نه، بلکه سؤال این است که آیا ونزوئلا شبیه ایران می‌شود یا نه؟ اقتصاد ونزوئلا در چند سال گذشته آسیب زیادی از تحریم‌های مالی و اقتصادی آمریکا دیده است. تحریم‌های ونزوئلا برخلاف خواست مقامات آمریکا نتوانستند موجب تغییر رژیم شوند.

زهرا صادقی نقدعلی، پژوهشگر مسائل سیاسی در ایران می نویسد: در مورد ایران و ونزوئلا با توجه به بحران هایی که از نظر اقتصادی با آن مواجه هستند و نیز تحریم هایی که از سوی ایالات متحده آمریکا اعمال شده است، به نظر می‌رسد ایران می تواند با گسترش حضور اقتصادی خود در ونزوئلا، راه را برای ارتباط گسترده با کشورهای آمریکای لاتین به ویژه کشورهایی که وابسته به آمریکا نباشند، گسترش دهد. این اقدام راهی نیز برای بی اثر کردن تحریم هاست. اگر تعاملات و همکاری ها گسترش یابد، قطعاً آمریکای لاتین و به خصوص کشور ونزوئلا، می توانند پلی برای گسترش تجارت بین المللی ایران باشند. ونزوئلای امروز نیازمند واردات کالاهای اساسی است و ایران با پتانسیل‌های خود در این زمینه می‌تواند نقش مهمی ایفا کند.

در ارزیابی سیاست های ایران در قبال تحریم های آمریکا، یوسف روزبهانی تحلیل‌گر مسائل سیاسی در ایران، معتقد است که تمام تلاش های متعدد دشمن به دنبال حرکت نفتکش‌های ایران به سمت ونزوئلا  به شکست انجامید؛ وی می گوید: ایران توانست در برابر قاعده  تجاری که آمریکا از هفتاد سال پیش، به ویژه در آمریکای لاتین، مشخص کرده بود که کشوری حق ندارد به جز با دلار آمریکا مبادله اقتصادی انجام دهد، به هم ریخت و سیاست‌هایی که طی هشتاد سال بر در نظام بازرگانی بین‌المللی وجود داشت؛ با اعزام نفتکش های ایرانی به سمت ونزوئلا به چالش کشیده شد. ایران به دیگر کشورهایی که می‌خواهند مقابل آمریکا ایستادگی کنند نشان داد که از طریق  اقتصاد مقاومتی می توانند به این مهم دست یابند.  

روزبهانی در ادامه گفته است: ایران  قانون نانوشته مبادله با دلار را در ونزوئلا شکست . این درشرایطی بود که  در چند سال اخیر در ونزوئلا به دلیل بحران‌های اقتصادی و سیاسی ، قیمت بنزین در ونزوئلا که ارزش آن زیر یک سنت بود به دو دلار رسید و همچنین طی پنج ماه با بحران کمبود بنزین روبرو شدند  به همین خاطر از ایران یاری خواستند.ایران در پاسخ به این درخواست ونزوئلا با قدرت و اقتدار بنزین را به این کشور رساند. به این شکل به دیگر کشورها نشان داد که آمریکا نمی‌تواند مانع همکاری های ایران با ونزوئلا و کشورهای آمریکای لاتین شود.

آمریکا طی سال های اخیر کوشید با اعمال فشار مضاعف سیاسی واقتصادی نه تنها به منابع و ثروت سرشار کشور ونزوئلا دست یابد بلکه بر نفوذ خود در کشورهای آمریکای لاتین بیفزاید و این منطقه را بار دیگر به حیاط خلوت خود تبدیل کند اما در عمل توفیق چندانی نیافته است. اما در بخش اقتصادی، تلاش کرد تا با اعمال تحریم ها، ضربات مهلکی به این کشور وارد کند. جالب آنکه جهان شاهد بود بعد از حمله روسیه به اوکراین و ایجاد بحران در بازار انرژی مقامات ارشد وزارت امور خارجه و کاخ سفید به کاراکاس، پایتخت ونزوئلا، سفر کرده اند؛ تا زمینه را برای برداشتن تحریم های نفتی این کشور فراهم کنند. 

پایان