IRIB World Service

در قسمت دوم متون برنامه، توانایی های متفاوت اقتصادی ایران را بررسی خواهیم کرد.

رویکردهای نوین در تعاملات بین‌المللی بیانگر نقش‌آفرینی ویژه ابزارهای قدرت اقتصادی و نرم و به‌خصوص میزان تسلط بر گلوگاه‌های اقتصادی و بازارهای عرضه و تأمین نیازهای عمومی در تعیین حوزه‌های نفوذ و سطوح قدرت بین‌المللی است، در چنین اوضاعی، کشور ایران با واقع‌شدن در یکی از حساس‌ترین موقعیت‌های ژئوپلیتیکی جهان و بهره‌مندی آن از کارکردهای گوناگون مناطق ژئوپلیتیکی، به یکی از پرجاذبه‌ترین کانون‌های دیپلماسی منطقه‌ای و جهانی تبدیل شده است. موقعیتی که علاوه بر مزایای بین المللی، مزایای اقتصادی و ویژه ای برای ایران ایجاد کرده است. موقعیتی که  کشورهای اندکی در جهان از آن برخوردارند. در این باره مهدی ذوالفقاری کارشناس ایرانی در حوزه مطالعات منطقه ای می گوید: ایران به عنوان پل ارتباطی میان شرق و غرب عالم از دیرباز مورد توجه کشورها و تمدن های دنیا بوده است. این نقش ارتباطی میان قاره ای و مجاورت با خلیج فارس و تنگه هرمز که محل ترانزیت محموله های نفتی است، بر اهمیت و نقش مؤثر ایران در نظر ناظران خارجی افزوده، به طوری که هرگونه تحول سیاسی در آن موجب برانگیخته شدن حساسیت های جهانی می گردد.

فاصله ی زیاد جغرافیایی بین کشورهای تولید کننده کالا و کشورهای مصرف کننده همان کالاها ، باعث بالا رفتن هزینه های حمل آنها می شود. از مزیت های حمل و نقلی ایران، قرار گرفتن در مسیرهای کریدورهای ترانزیتی است. در چارچوب کریدور شمال- جنوب، ارتباط ترانزیتی کشورهای روسیه، اروپای شرقی، مرکزی، شمالی، آسیای میانه و قفقاز از یک سو و آسیای جنوبی، جنوب شرقی، خاوردور، اقیانوسیه و کشورهای حاشیه خلیج فارس از طریق ایران برقرار می شود. از سوی دیگر ایران از غرب و شرق با کشورهای عراق، ترکیه، پاکستان و افغانستان همسایه است. به عبارتی می توان گفت ایران به عنوان، پل ارتباطی میان این کشورها با یکدیگر و سایر مناطق جهان، ایفای نقش می نماید. شبکه های ارتباطی ریلی، جاده ای و هوایی ایران، پتانسیل های ارزشمند دارد و یک فرصت استثنایی و بی نظیر اقتصادی و تجاری برای ایران محسوب می شوند. به گونه ای که هرگونه تحریم تحمیلی بر ایران، تحمیل تحریم برای کشورهای ذینفع و افزایش هزینه های ترانزیتی آنها نیز خواهد بود. کما اینکه در حوزه ی حمل و نقل و ترانزیت در ارتباط با چابهار در ایران، این بندر استراتژیک، از تحریم ها معاف گردید. 

بخشی دیگر از توانمندی ها و ظرفیت های ایران ذخایر معدنی ارزشمند است. جمهوری اسلامی از نظر میزان ذخیره اکتشافی معدنی رتبه چهاردهم را در جهان دارد و از نظر تنوع ذخایر، جایگاه دهم جهانی را به خود اختصاص داده است بر اساس آمار موجود، ایران از نظر ذخایر معدنی جزو 10 کشور برتر دنیاست، این مهم مبین تاثیر معادن در اقتصاد و صادرات در این کشور است. ایران در منطقه‌ای واقع شده که کشورهای اطراف آن مانند ترکیه، عربستان سعودی و کشورهای حوزه خلیج فارس باتوجه به آهنگ رشد و توسعه اقتصادی به منابع معدنی نیاز دارند و این در حالی است که این کشورها از نظر ذخایر معدنی بسیار فقیر هستند. وجود این پتانسیل های عظیم معدنی، ایران را از درآمدهای نفتی تا حدودی بی نیاز کرده است آن هم در زمانی که به خاطر تحریم های آمریکا، فروش نفت ایران کم شده است. در مورد کشور ونزوئلا، باید گفت با وجود ذخایر معدنی بالای طلا، این کشور به دلیل اتکا به نفت، تلاشی برای جایگزینی این ذخایر به جای نفت، به عمل نیاورده است. استفاده از منابع معدنی از جمله طلا در ونزوئلا در برخی مناطق عمدتا در اختیار گروه‌های مافیایی و قاچاقچیان قرار داشته است.

یکی از ظرفیت های منحصر به فرد ایران، پیشرفت در حوزه های علمی همگام با جهان است به گونه ای که با وجود تحریم های ظالمانه، ایران توانسته است علاوه بر تامین نیاز داخلی خود، امکانی برای کشورهای نیازمند نیز فراهم نماید. ایران علیرغم تروریسم اقتصادی آمریکا ، میزبان حدود پنج میلیون مهاجر افغانستانی است. دانش پزشکی در ایران خصوصاً در حوزه‌هایی چون سلول‌های بنیادین، ترمیم ضایعات نخاعی، تولید داروهای راهبردی، شبیه‌سازی حیوانات و ... پیش‌رفت‌های چشمگیری داشته و ایران در ردیف اولین‌ها قرار گرفته است. به‌‌رغم همه تحریم‌ها و تهدیدها، ایران با تلاش‌ها و مجاهدت‌های جوانان و متخصصین خود، به چرخه کامل سوخت‌ هسته‌ای (غنی‌سازی) دست یافته است و از نظر دانش علمی و فناوری در این عرصه در ردیف 7-8 کشور پیش‌رفته جهان قرار گرفته است.سرعت پیش‌رفت علمی در ایران براساس گزارش محافل علمی بین‌‌المللی، 11 برابر سرعت متوسط رشد علم در جهان است و از این منظر اساسا در جایگاه بسیار مطلوبی در مقایسه با ونزوئلا و بسیاری از کشورهای دیگر قرار دارد. این عدد نشان می‌دهد که ایران با چه سرعت بالایی در حال کم‌کردن فاصله خود نسبت به کشورهای پیش‌رفته جهان بوده است. اکنون ایران در جایگاه دوازدهم علم جهان قرار دارد. براساس اطلاعات اعلامی از سوی پایگاه خبری الزویر (elsevier)، در سال 2021 در ونزوئلا، روند پیری محققان و خروج مغزها و نخبگان از این کشور رو به فزونی بوده است. ونزوئلا در بسیاری از علوم پایه فاقد دانش بومی می باشد. البته این کشور در حوزه ی مسائل عمومی پزشکی مانند بیماری های ناشی از انگل شناسی که تعداد زیادی از ونزوئلایی ها را تحت تأثیر قرار می دهد، توانمندی هایی دارد اما در کل تحقیقات در علوم پزشکی نه تنها در ونزوئلا بلکه در آمریکای لاتین ضعیف است. 

امروزه اهمیت صنعت گردشگری در ایجاد اثرات مثبت اقتصادی و فرهنگی در سطح دنیا به طور روزافزونی آشکارتر شده و دولتمردان چه در کشورهای توسعه یافته و چه در کشورهای در حال توسعه، گردشگری را به عنوان یکی از عوامل مهم ایجاد اشتغال و کاهش نرخ بیکاری می دانند. صنعت گردشگری پس از صنایع نفت و خودروسازی در رتبه سوم درآمدزاترین صنایع در دنیا قرار دارد. جمهوری اسلامی ایران طبق آمارهای اعلام شده از سوی سازمان جهانی جهانگردی از لحاظ جاذبه‌های طبیعی در رتبه پنجم و از نظر جاذبه‌های تاریخی در رتبه دهم کشورهای دنیا قرار دارد. در ونزوئلا، فعالیت گردشگری تاکنون به دلیل فعالیت شدید نفت به طور کامل توسعه نیافته است، یکی از موانع گردشگری در ونزوئلا، جرم و جنایت است که بر انواع گردشگری تاثیر گذاشته است. 

علاوه بر خطوط لوله متعدد ایران برای انتقال نفت و گاز به کشورهای همسایه و چشم انداز روشن کشور در این خصوص، یکی از توانمندیهای ایران، تولید برق و صادرات آن به کشورهای همسایه و همچنین تبادل برق با همسایگان می باشد. ایران به لحاظ تولید انرژی برق، علاوه بر اینکه برق مصرفی کشور خود را تامین می کند به کشورهای افغانستان، پاکستان و عراق برق صادر می کند و با ارمنستان و جمهوری آذربایجان تبادل برق در فصول گرم و سرد سال دارد. حمیدرضا صالحی دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته در ایران، معتقد است که ایران بزرگترین و اولین تولید کننده گاز به شمار می‌آید و به دلیل ذخیره گاز بالا، این ظرفیت را دارد تا در تولید برق از آن استفاده نماید. از این‌رو به غیر از صادرات به کشور‌های همسایه می تواند به هاب منطقه تبدیل شود و برق را به اروپا برساند.

واقعیت این است که بیش از چهل سال تجربه ی ایران برای مقابله با تحریم های ظالمانه آمریکا و متحدانش، الگویی برای کشورهای مستقل محسوب می شود. از این رو غرب تلاش دارد که با بزرگنمایی مشکلات اقتصادی ایران، دستاوردهای بومی اقتصاد ایران را در منظر افکار عمومی جهان پنهان سازد. چراکه بسیاری از پیشرفت های علمی و صنعتی ایران در سایه ی تحریم ایجاد شده است.

ونزوئلایی شدن اقتصاد دارای حدود 15 شاخص است که اغلب آن شاخص ها در اقتصاد ایران دیده نمی شود، اما اصرار رسانه های غربی بر این موضوع نشان می دهد که چنین ادعایی قبل از آنکه مبنای علمی و اقتصادی داشته باشد، شانتاژ رسانه ای و سیاسی است.