IRIB World Service

در ۲۸ کیلومتری شمال‌ شرقی باکو، منطقه ای به نام نارداران واقع شده است که ، یکی از کانون‌های مهم حرکت اسلامی در منطقه قفقاز و جمهوری آذربایجان تلقی می شود .

در پایگاه ویکی شیعه - که از منابع جدید شیعه شناسی محسوب می شود - آمده است : در ۲۸ کیلومتری شمال‌ شرقی باکو، منطقه ای به نام نارداران واقع شده است که ، یکی از کانون‌های مهم حرکت اسلامی در منطقه قفقاز و جمهوری آذربایجان تلقی می شود . منطقه نارداران از نظر پایبندی به اعتقادات دینی و رعایت آداب و رسوم سنتی ، از سایر شهرهای جمهوری آذربایجان مشهورتر و ممتازتر است . خیابان‌ها ، کوچه‌ها و میادین منطقه نارداران توسط مردم این منطقه با اسامی چهارده معصوم (علیهم السلام ) و برخی اصحاب بزرگوار آنان و یکی هم به نام امام خمینی (ره) نام‌گذاری شده است . این منطقه در جمهوری آذربایجان ، تنها جایی است که بر در و دیوار آن اذکار لااله الاالله و محمد رسول الله (ص) و علی ولی الله (ع) درج شده است . در ناردارن زیارتگاه رحیمه خاتون از خواهران امام هشتم شیعیان علی بن موسی الرضا (ع) واقع شده که اهالی نارداران به آن زیارتگاه " پیر" می‌گویند . نارداران همچنین مکانی است که اغلب شعرا و موسیقی دانانی که از آن جا برخاسته‌اند ، به نوعی با دین و عرفان ارتباط برقرار کرده اند .

نارداران همچنین از نظر ساز و کارهای ادارای ، تفاوت های آشکاری با سایر مناطق جمهوری آذربایجان دارد . البته این تفاوت ها غیررسمی و اعلام نشده است . گفته می شود حتی در دوره حاکمیت نظام آهنین شوروی نیز نظام حاکم نتوانست نارداران را آن گونه که می خواست تابع کند و ماهیت دینی این منطقه را به هم بزند . در دوره پس از شوروی نیز ، منطقه نارداران همانند یک دژ مستحکم اسلامی در جمهوری آذربایجان باقی مانده است و روشنفکران نارداران معتقدند ، همانند نظام کمونیستی شوروی ، نظام سیاسی فعلی این کشور نیز رفتارهای متعارف در خصوص نارداران ندارد.

بسیاری از ناظران اوضاع جمهوری آذربایجان ، وقوع درگیری خونین در شب سوم ژوئن سال 2002 میلادی میان نیروهای دولتی و مردم نارداران را نتیجه دیدگاه خصمانه حاکمیت می دانند که در قبال این مرکز شیعی در جمهوری آذربایجان وجود دارد . طی این سال ها ، اقداماتی از قبیل عدم ارایه تسهیلات دولتی ، قطع مکرر گاز و برق و آب به بهانه های مختلف ، محروم نگه داشتن مردم این منطقه از ساخت مدرسه و مراکز آموزشی مورد نیاز گرفته تا نگاه خاص پلیسی به این منطقه و نیز توزیع مشکوک و مرموز مواد مخدر ، حرکت خزنده برای تصاحب زمین های نزدیک نارداران به منظور ساخت ویلا برای متمولین بیگانه و حتی ساخت هتل و مراکز تفریحی در اراضی این شهرک به منظور تاثیرگذاری بر فرهنگ نارداران انجام و موجبات نگرانی مردم دیندار این منطقه شده است . اما ، ساکنان نارداران همچنان توانسته اند هویت دینی و شیعی خود را حفظ کنند و الهام بخش سایر مناطق جمهوری آذربایجان باشد که اغلب ناردارانی ها این ویژگی را مرهون وجود حرم مطهر رحیمه خانم ، از خواهران گرانقدر امام رضا (ع) در نارداران می دانند.

در ارتباط با معرفی روستای نارداران ، " الوین جواداف " محقق آذری زبان در توصیف این ویژگی های این منطقه  ، در پایگاه خبری " اسلام تایمز" نوشته است : در اینجا دین حاکم است . زن ها را نمی‌توان بیرون از خانه دید . زن های ناردارانی اگر از خانه بیرون باشند ، کاملا" محجبه هستند . محل حل اختلاف ها دادگاه ها نیستند ، بلکه در دادگاه های شرعی که دیندارها تشکیل داده اند ، اختلاف ها حل می‌شوند . در مکان های تجاری ، کالاهای حرام به فروش نمی‌رسند . می‌توان گفت که ، تمامی ساکنین این منطقه دیندار هستند و فرایض دینی را به جا می‌آورند . در دیوار نویسی‌ها و بیلبوردهای تبلیغاتی موجود در خیابان ها و میادین نه عکسی از علی‌اف‌ها دیده می‌شود و نه جمله‌‌‌ای از گفته‌های آن ها و نه تبلیغی از کالاهای مصرفی وارداتی می‌توان دید . تنها می‌توان شعارهای اسلامی و کلام دینی و عکس‌های شهدا را دید . ساکنین نارداران در صحبت های شان بیشتر از جریان های سیاسی اجتماعی موجود در جمهوری آذربایجان به موضوع فلسطین می‌پردازند.

" رضا نساجی " محقق مسایل قفقاز ، در مقاله ای با عنوان " روایتی از نارداران ، پایتخت تشیع و موسیقی آذربایجان " در مورد این روستا نوشته است : نارداران قلعه شیعیان دوست دار انقلاب اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان است . همچنان که " پاراچنار" قلعه شیعیان دوستدار انقلاب ایران در پاکستان و موطن و مدفن شهید " عارف الحسینی " رهبر شیعیان پاکستان است . نارداران ، شیعیان دلباخته ای دارد که از زمان تحمیل عهدنامه ترکمنچای تاکنون - هم در دوران روسیه تزاری ، هم کمونیسم شوروی و هم سکولاریسم حیدر علی اف و پسرش الهام علی اف - وحدت دینی و پیوند عاطفی خود را با سرزمین مادری شان یعنی ایران حفظ کرده اند . حاج " علی اکرام ناردارانی " از موسسین حزب اسلام جمهوری آذربایجان درباره نارداران می گوید : من نارداران - زادگاه خودم را - " قم جمهوری آذربایجان " می‌دانم . اگرچه اهمیت و تقدس این خطه موجب شده که اهالی آن و علما و روشنفکرانش همواره مورد آزار و اذیت مخالفان اسلام و دین باشند ، با این حال ، این دشمنان هیچ گاه نتوانسته اند کاری از پیش ببرند . سالهاست که ما را اذیت و آزار می کنند و هر حرکتی را که نشانی از اسلام و بویژه تشیع داشته باشد ، سرکوب می‌نمایند . بسیاری از اهالی نارداران را در سال های حاکمیت کمونیسم ربوده‌اند که بعدها آثارشان را از ته چاه ها و حتی دریا پیدا کرده‌ایم.

میزبانی عظیم ترین تجمع روز عاشورا در جمهوری آذربایجان ، در اطراف حرم رحیمه خانم (س) از افتخارات مهم نارداران محسوب می شود که برغم بی توجهی اغلب شبکه های تلویزیونی جمهوری آذربایجان به این مراسم و عدم انعکاس کوچکترین خبری از آن ، به خودی خود توجه تمامی جمهوری آذربایجان را جلب می کرد . همچنین نارداران شاید تنها نقطه از جمهوری آذربایجان است که هیچ یک از مناسبت های شیعی را بدون مراسم ویژه آن مناسبت ، سپری نمی کرد. اما، پس از یورش 26 نوامبر و اول دسامبر 2015 به ناردارن، حتی مراسم اربعین حسینی و شهادت امام رضا (ع) نیز در زیارتگاه بی بی رحیمه برگزار نشد. پایمردی و مقاومت مردم نارداران در تداوم بخشیدن به هویت شیعی و انقلابی این منطقه به عنوان جریانی زنده و پویا عمل می کند و در دشوارترین شرایط نیز مسیرهای تازه ای برای خود باز می نماید . به عنوان نمونه از این ویژگی نارداران ، در برهه ای از سال 2015 میلادی که اوضاع امنیتی شدیدی بر جمهوری آذربایجان حاکم شد و به علت ادامه زندانی و محاکمه شدن بسیاری از مبارزان فعال اسلامگرا و حتی غربگرایان مخالف دولت ، ترس و نگرانی فعالان سیاسی کشور را فرا گرفته و محتاطانه عمل کردن را به اکثر فعالان سیاسی تحمیل کرده بود ، به یک باره شعارهایی در حمایت از رهبر حزب الله لبنان بر روی دیوارهای نارداران نقش بست که از نظر محافل دولتی کاملا حساسیت زا تلقی می شود . در شرح‌هایی که در زیر این تصویر در شبکه های اجتماعی اینترنت نوشته شده است ، عزم و اراده مردم نارداران در ابراز مخالفت با رژیم صهیونیستی به رغم دشواری‌های موجود در جمهوری آذربایجان ستوده شد .

به علت وجود این وضعیت در نارداران ، در عمل این منطقه و مردمش طی دوره حاکمیت حیدرعلی اف و الهام علی اف در در مجموع دوران پس از استقلال جمهوری آذربایجان ، بطور دائمی با غضب و بی مهری حاکمیت مرکزی باکو مواجه بوده است . خدمات عمومی و شهری به نارداران یا ارایه نمی شد یا در حدی بسیار ضعیف بود و در عمل نشاندهندهء غیرخودی تلقی شدن ناردارن از طرف حاکمیت باکو بوده است . با وجود این ، منطقه نارداران همواره اهمیت خود را در حیات دینی جمهوری آذربایجان حفظ می کرد. توجه به رویدادی که در جریان سفر آیت الله نوری همدانی (مدظله العالی) ، از مراجع عالیقدر شیعه به جمهوری آذربایجان و حضور ایشان درنارداران درماه سپتامبر 2015 میلادی رخ داد ، بیانگر اهمیت این منطقه است . در حالی که تبلیغی درباره سفر ایشان به نارداران برای زیارت حرم مطهر "رحیمه خانم" (س) ، نشده بود ، صرفا" اعلام این خبر در سایت اینترنتی زیارتگاه نارداران ( سایت نارداران پیری ) و نقل سینه به سینه آن در منطقه ، امری را محقق کرد که درعصر کنونی یعنی عصر ارتباطات و حاکمیت رسانه ها ، صرفا" با طراحی قدرتمندی و برنامه ریزی رسانه ای و تبلیغات حجیم می توان اجرا کرد . مشتاقان مرجعیت با اطلاع سینه به سینه از تشرف یکی از مراجع عظام تقلید به امامزاده " بی بی رحیمه " در نارداران ، از ساعت ها پیش منتظر ورود معظم له بودند . مومنان ناردارانی و سایر مشتاقان مرجعیت شیعه که در نارداران تجمع کرده بودند ، با سر دادن شعارهای چون " صل علی محمد یاور رهبر آمد " ، " آذربایجان اویاغدی ولایته دایاغدی " ، " حسین حسین شعاریمیز شهادت افتخاریمیز " ، " خامنه ای کوثر است دشمن او ابتر است " ، " مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسرائیل " از این مرجع عالیقدر تقلید شیعه استقبال و به وی ابراز احساسات کردند . حضرت آیت ا... نوری همدانی نیز با مشاهده شور و اشتیاق دینی مردم درنارداران ، سابقه درخشان تاریخی و دینی مردم این دیار را افتخار آمیز دانستند.

به جرأت می توان گفت که حماسه ای که تجمع شیعیان مشتاق مرجعیت شیعه در استقبال از حضرت آیت الله نوری همدانی در نارداران و در حرم بی بی رحیمه ( خواهر گرانقدر حضرت امام رضا (ع) و حضرت معصومه (س) درنارداران آفریدند ، نه تنها از چشم لائیک ها و سکولارهای حاکم بر جمهوری آذربایجان ، بلکه از دید کینه توز رژیم صهیونیستی نیز دور نماند . از این رو، پیش از حمله به نارداران، ائتلاف و همفکری میان لائیسم حاکم بر جمهوری آذربایجان با جریان صهیونیستی صاحب نفوذ در این کشور برای ایجاد تغییرات هویتی در نارداران ایجاد شده بود.