IRIB World Service

از زمان استقلال جمهوری آذربایجان در سال 1991 میلادی ، سیاستمداران وابسته به حزب کمونیست شوروی قدرت را قبضه کرده و به اشکال مختلف ، به مقابله با دینداران اقدام کرده اند .

این مقاله ، براساس پروژه تحقیقاتی واحد " پژوهشهای کاربردی " معاونت برون مرزی و توسط اداره کل خبر و تفسیر این معاونت تهیه شده است.

از زمان استقلال جمهوری آذربایجان در سال 1991 میلادی ، سیاستمداران وابسته به حزب کمونیست شوروی قدرت را قبضه کرده و به اشکال مختلف ، به مقابله با دینداران اقدام کرده اند . یکی از معضلات عمده اقشار دیندار در جمهوری آذربایجان ، داشتن دولتی اسلام ستیز است که گرایش شدیدی به همکاری و معاضدت با بیگانگان دارد و متمایل به الگوگیری از کشورهای غیرمسلمان است . طی سال های پس از استقلال جمهوری آذربایجان ، مقابله با دینداران آذری همواره در دستور کار مقام های حاکم بر باکو قرار داشته است . در این میان ، جلوگیری از فعالیت های محدود دینی در کشور بویژه " قصبه نارداران " و اعمال خشونت علیه مومنین در این قصبه ، بازتاب گسترده ای در سطح منطقه و جهان داشته است .

نارداران قصبه ای در حدود 30 کیلومتری شمال شرق باکو است که تا پیش از یورش نظامی روز اول دسامبر 2015 وزارت کشور جمهوری آذربایجان به این قصبه ، دارای ظاهر کاملا" شیعی بود . نصب پرچم های سبزرنگ در ورودی نارداران ، تشیع و اسلامیت را در همان ابتدای ورود هر تازه واردی به نارداران یادآوری می کرد . خیابان ها و میادین نارداران به نام های ائمه اطهار (ع) نامگذاری شده بود . ناردارانی ها از گذشته های دور سبک زندگی شیعی داشتند و این سبک را در دوران تغییرات اجباری سبک زندگی در نظام متمرکز تصمیم گیری طی بیش از 70 سال حاکمیت کمونیسم حفظ کردند . این در حالی است که، در دوران پس از آن استقلال جمهوری آذربایجان نیز که شبکه های تلویزیونی غربگرای باکو برای ترویج فرهنگ غربی در کشور به طور شبانه روزی فعالیت داشته اند ، ناردارانی ها همچنان سبک زندگی شیعی و اعتقادات خود را حفظ کرده اند و از این نظر، نارداران شرایطی کاملا" متمایز با سایر مناطق جمهوری آذربایجان داشته است. البته، تمامی مردم مسلمان جمهوری آذربایجان به منظور حفظ سبک زندگی شیعی، همه مساعی خود را به عمل آورده اند، اما مؤفقیت نارداران در حفظ سیمای شیعی خود، مثال زدنی بوده است. به همین علت، حاکمیت باکو با تمرکز بر روستای نارداران ، تلاش می کند اسلامگرایی را در این منطقه نابود نماید. بدیهی است که، سیمای شیعی نارداران برای آتئیست ها ، لائیک ها ، وابستگان به غرب و صهیونیسم بین الملل در جمهوری آذربایجان بسیار ناخوشایند بوده است . به همین دلیل ، حاکمیت باکو با زدن انگ های متعدد و بی اساس به مردم نارداران نظیر " متحجر" و " قطعه ای از قرون وسطی درقرن بیست و یکم " ، تلاش کرده است مردم مسلمان جمهوری آذربایجان را به گونه ای توصیف کند که ، سایرین از این قشر از مردم دوری کنند . با وجود این ، طی سال های پس از استقلال جمهوری آذربایجان ، جوانان این کشور حوزه قفقازجنوبی با اعتقادات و باورهایی قوی تر از پدرانشان ، درجامعه امروز رشد و نمو کرده اند . درواقع ، سیاست های کمونیستی حذف دین و معنویت ازنظام سیاسی بار دیگر شکست خورده است . اما برخی از مقامهای دولت الهام علی اف این سیاست را با اصرار بر خشونت به پیش می برند.

پیش از خشونت های اخیر دولت باکو علیه مردم منطقه  نارداران ، تلاش برای ترویج مواد مخدر در این منطقه  ، تلاش برای ساخت هتل و مراکز تفریحی ترویج کننده ابتذال در نزدیکی نارداران توسط " آراز آقالاروف " ازسرمایه داران آذری الاصل شهروند روسیه و دارای رابطه نزدیک با یهودی ها و حاکمیت جمهوری آذربایجان ، غصب اراضی اطراف نارداران توسط استنلی اسکودرو، سفیر اسبق آمریکا در باکو و اقوامش ، محرومیت مردم نارداران از خدمات عمومی دولتی - که به هر منطقه مسکونی ارایه می شود - از جمله حرکت هایی بود که به منظور ایجاد تغییرات درنارداران در دستور کار قرار گرفت ، اما همگی به علت پایبندی ناردارانی ها به مذهب تشیع ، محکوم به شکست بود و نه تنها ظاهر شیعی از چهره نارداران زدوده نشد ، بلکه مظاهر شیعی سال به سال در این منطقه تقویت و گسترده تر شد که عزاداری های با شکوه عاشورا و اربعین در نارداران با حضور ده ها هزار نفر موید این موضوع است . بنابر این ، دشمنان مردم نارداران ، تنها راه چاره را در تسخیر نظامی این قصبه دیده اند . به همین دلیل ، در روز اول ماه دسامبر سال 2015 میلادی با استقرار دستکم پنج هزار نیروی نظامی در این منطقه ، تلاش کردند نارداران را تحت کنترل و انقیاد خود درآورند .

در همین راستا ، در جریان یورش نیروهای وزارت کشور جمهوری آذربایجان به مجلس عزاداری حسینی در منطقه نارداران در روز 26 نوامبر سال 2015 و در آستانه اربعین حسینی ، پنج تن از شیعیان شهید و ده ها تن نیز مجروح شدند . در عین حال ، پلیس و نیروهای امنیتی جمهوری آذربایجان صدها تن از ساکنان نارداران را به منظور بازجویی ، بازداشت موقت و زندانی کرد. شاهدان عینی در توصیف حادثه روز 26 نوامبر تصریح کرده اند که ، نیروهای وزارت کشور جمهوری آذربایجان در پی این یورش ، همچون روش های شبه نظامیان داعشی ، تمامی پرچم های حسینی و عناوین شیعی را را از معابر نارداران برچیده و آرم الله را از سر در زیارتگاه رحیمه خاتون - از خواهران گرانقدر امام رضا (ع) برچیدند . به گفته کارشناسان، این عملیات سرکوب - که به بهانه دستگیری حاج " طالع باقرزاده " رهبر جنبش اتحاد مسلمانان جمهوری آذربایجان صورت گرفت - در واقع بخشی ازتلاش های گسترده ای بود که نیروهای لائیک از سال ها قبل برای ایجاد تغییرات هویتی در منطقه نارداران آغاز کرده بودند . در حقیقت، طی سال های گذشته، نارداران چند بار هدف حمله پلیس قرار گرفته بود که یورش های نظامی ژوئن سال 2002 میلادی علیه نارداران نیز پیامدهای گسترده ای داشت. در عین حال ، یورش نظامی حاکمیت باکو به ساکنان نارداران در روز اول ماه دسامبر سال 2015 میلادی ، سهمگین ترین تهاجم نظامی به شیعیان ناداران محسوب می شوند که در پی آن، آغاز طرح های گسترده برای تغییر سیمای شیعی نارداران، حکایت از تداوم تبعات آن در سال‌های آتی دارد.

اقدامات بعدی دولت باکو و تصویب قوانین جدید ضد اسلامی در مجلس ملی جمهوری آذربایجان نشان داد که ، هدف دولت الهام علی اف ایجاد تغییرات هویتی در نارداران است . برچیدن نمادهای شیعی و اعلام آغاز مذاکرات مجلس ملی جمهوری آذربایجان در خصوص طرح ساخت " شهرک جوانان باکو " در نارداران نشان داده است که ، دولت الهام علی اف درصدد ایجاد تغییرات هویتی دراین قصبه است . الهام علی اف رییس جمهوری آذربایجان به منظور انجام طرح های موردنظر حاکمیت در  نارداران ، 12 میلیون منات - تقریبا معادل 12 میلیون دلار- اختصاص داد. در چارچوب ایجاد تغییرات هویتی در نارداران و به منظور شیعه زدایی از چهره این منطقه ، کنترل اداره روحانیت مسلمانان قفقاز و کمیته دولتی امور دینی جمهوری آذربایجان بر مساجد این قصبه و نیز زیارتگاه بی بی رحیمه دستور کارهای بعدی حاکمیت باکو محسوب می شوند.

به منظور تحقق خواسته های دولت الهام علی اف مبنی بر سیاست شیعه زدایی در سراسر جمهوری آذربایجان ، قوانین جدیدی در مجلس ملی جمهوری آذربایجان به تصویب رسیده است . از جمله شاخص ترین این قوانین می توان به ممنوعیت فعالیت تبلیغاتی روحانیون تحصیل کرده در خارج از جمهوری آذربایجان ، ممنوعیت تبلیغ دین از سوی مبلغان خارجی ، اجازه استفاده پلیس از سلاح گرم و ابزارهای ویژه برای مقابله با آنچه که افراط گرایی دینی محسوب می شود ، اشاره کرد . به این ترتیب ، ساکنان نارداران که در گذشته برغم تمامی فشارهای نظام سرکوب کمونیستی هویت شیعی خود را در تمامی دوران سلطه شوروی سابق حفظ کرده بودند ، اکنون با امتحانی سخت و دوره دشوار جدیدی مواجه شده اند . در این شرایط ، تاکید بر وجود خطر علیه منافع دولت های غربی و روسیه درجمهوری آذربایجان ، از جمله اهداف دولت باکو در حمله به نارداران بوده است تا به این طریق ، در دوره ای که مشکلات اقتصادی ناشی از کاهش قیمت نفت و افزایش شکاف میان دولت و مردم ، موقعیت داخلی دولت الهام علی اف تضعیف شده است ، حمایت خارجی از این دولت تقویت شود.

در عرصه های داخلی ، حاکمیت باکو طی سال های گذشته با دستگیری و حبس تقریبا" تمامی منتقدان تأثیرگذار سیاسی و اجتماعی ، همواره مترصد فرصتی برای خارج کردن نیروهای منتقد اسلامگرا از عرصه فعالیت های سیاسی و اجتماعی بوده است . در این میان ، روحانیون شیعه تنها نیروهای موثر اجتماعی به منظور انتقاد از مفاسد دولتی بوده اند . اغلب گروه ها و سازمان های شیعی فعال در جمهوری آذربایجان اعم از حزب اسلام ، جمعیت دینی جمعه ، اتحادیه اجتماعی ارزش های ملی - معنوی و سازمان جدیدالتاسیس جنبش اتحاد مسلمانان به رهبری حاج طالع باقرزاده به طور دائم با تاکید بر فعالیت در چارچوب قوانین  کشور، تلاش کرده اند از دادن هرگونه بهانه ای به حاکمیت باکو برای برخورد قانونی شدید با این گروه ها اجتناب کنند.  با وجود این، دولت باکو به بهانه های مختلف، سیاست سرکوب این گروه ها و جریانات شیعی را دنبال می کند.

حاج طالع باقرزاده طی سال های گذشته ، در دو مرحله ، یک بار در جزیان مخالفت با ممنوعیت حجاب در مدارس دخترانه و یک بار نیز در جریان اوج گیری مخالفت ها با برگزاری مسابقه موسیقی مبتذل " یوروویژن- 2012 " و اعتراض به برنامه ریزی ها برای برگزاری رژه همجنس بازان در باکو توسط پلیس دستگیرشد . تا پیش از دستگیری روز 26 نوامبر ، حاج طالع باقرزاده در مجموع چهار سال و نیم را در زندان سپری کرد . در هر دو مورد ، اتهام بی اساس نگهداری موادمخدر و سلاح به وی وارد شد که ، کمتر کسی در جامعه جمهوری آذربایجان واقعی بودن این اتهام ها را باور کرده است .