IRIB World Service

در قسمت پنجم از مجموعه برنامه تبعات 20 سال اشغال افغانستان؛ تبعات امنیتی اشغال 20 ساله افغانستان توسط آمریکا بررسی می گردد.

مداخله نظامی آمریکا در افغانستان در طول 20 سال (2001 -2021)، در حوزه امنیتی این کشور پیامدهای متعددی داشته است که ازجمله مهم ترین آنها آثار سوءِ امضای توافقنامه امنیتی میان آمریکا و افغانستان، تضعیف نیروهای نظامی- امنیتی و ارتش افغانستان، گسترش نفوذ و سیطره مجدد طالبان این بار در کل افغانستان، شکل گیری داعش در افغانستان و ترانزیت بازماندگان داعش سوریه و عراق به این کشور، افزایش ناامنی و کشته شدن مردم عادی خصوصا شیعیان، افزایش میزان قاچاق انسان، و افزایش مهاجرین افغان می باشد. پس از حمله آمریکا و متحدانش به افغانستان در سال 2001، تصمیم گرفته شد که واحدهای جدید پلیس، ارتش و سازمان امنیت در این کشور ایجاد شود. اما علی­رغم اعلام سرمایه گذاری کشورهای غربی در این زمینه، مشکلات متعددی در نیروهای نظامی افغان وجود داشت.

از جمله این مشکلات، موضوع کارآموزان پلیس بود که توسط وزارت کشور انتخاب می­ شدند. این کارآموزان به دلیل استاندارد نبودن دوره های آموزشی ابلاغی آمریکایی ها، توان دریافت آموزش­ های لازم و کافی را از مربیان خود نداشته و اکثر آن­ها نیز دوره کامل زمان­بندی مربوطه را طی ننمودند. از طرفی هماهنگی میان تیم ­های آموزش دهنده و دیدگاه های هریک از کشورهای دخیل در موضوع آموزش های نظامی و امنیتی وجود نداشت، در واقع نوعی عدم اجماع، به خصوص میان طرح های کشورهای اروپایی و آمریکا در امر آموزش مشاهده می گردید. اروپاییان براین باور بودند که پلیس، ابزار مهمی در برابر شورشیان است، مشروط به اینکه از وسایل کافی و آموزش لازم برخوردار باشند، در غیر این­ صورت، فقدان نیروی امنیتی مؤثر، تأثیر جدی بر مشروعیت حکومت خواهد گذاشت. مقامات اروپایی به همتایان آمریکایی خود اظهار نگرانی می کردند که به مجرد خروج آمریکایی‌ها از مناطق تحت کنترل شان، واحدهای پلیس به استخدام گروه های مسلح محلی، غیرقانونی و قاچاقچیان مواد مخدر و یا هر گروهی که به آنها پول بیشتری بپردازد، درمی­ آیند.

 در کنار نیروهای پلیس، نیروهای نظامی و امنیتی افغانستان نیز دارای مشکلات عدیده بودند. یکی از مشکلات پیش­ روی آنها همانند بخش پلیس، سطح پایین ­سوادی بود. از طرف دیگر، مسائل مرتبط با تعصب و نفوذِ تفکرات قومیتی در این نیروها نیز به چشم می­ خورد؛ نیروهای نظامی و امنیتی به جای توجه به ملیتِ واحد افغان و وحدت ملی، وفاداری به قوم و تبار خود را در اولویت تفکرات و اقدامات خود قرار می ­دادند. این مسئله باعث ­شد تا بسیاری از نیروها چه در شکل سرباز و چه در شکل مقامات عالی­رتبۀ نظامی نتوانند کارکرد دفاعی، تهاجمی، امنیتی و اطلاعاتی خود را انجام دهند. همچنین با امضای موافقتنامه دوحه، ایالات متحده برای تحت فشار قرار دادن دولت افغانستان برای تمکین و همراهی با موافقتنامه، در تعهد خود مبنی بر پرداخت کمک های مالی به دولت افغانستان کوتاهی کرد. اقدام دولت آمریکا باعث کاهش میزان پرداختی دولت افغانستان به نیروهای نظامی و امنیتی و پلیس افغانستان شد.

آمریکا بعد از امضای موافقتنامه دوحه؛ این گمانه را در ارتش افغانستان به گفتمان غالب تبدیل کرده بود که دولت شکننده افغانستان بدون حضور نیروهای نظامی آمریکایی، توان و یارای ایستادگی در برابر طالبان را ندارد و به زودی شیرازه دولت فرو خواهد پاشید. شکل گیری و تسری چنین تفکری در افغانستان به چنددستگی و تفرقه درون پلیس، ارتش و نیروهای امنیت ملی افغانستان انجامید و روحیه آنها را هدف قرار داد تا جایی که دیگر توان ایستادگی در برابر طالبان را نداشتند. مداخله نظامی آمریکا در افغانستان نه تنها این کشور را به سرزمینی امن‌تر و مرفه‌ برای مردم رنج دیده اش تبدیل نکرده بلکه، هزینه‌های مالی و جانی زیادی برای آنان در پی داشته است و مردم عادی و نیروهای امنیتی افغانستان قربانی سیاست های مداخله جویانه آمریکایی ها شده اند. نیروهای آمریکایی و ائتلاف ایساف با مداخله نظامی در افغانستان، فاجعه انسانی برای میلیون‌ها افغان ایجاد کردند. مرگ شمار بسیاری از مردم افغانستان بر اثر حملات هوایی نیروهای آمریکایی و متحدانش طی 20 سال اشغال، باعث کشتار مردم افغانستان شده است.

مطالعه‌ای که از سوی یک نهاد امنیتی آمریکایی انجام شده نشان می‌دهد که از سال ۲۰۱۷ تا زمان خروج غیرمسئولانه آمریکا از افغانستان شمار غیرنظامیان افغانستانی که در پی حملات هوایی آمریکا کشته شده‎اند، افزایشی ۳۳۰ درصدی داشته است. دفتر نمایندگی سیاسی سازمان ملل در افغانستان(یوناما) در گزارش سال 2021 خود، تلفات غیر نظامیان افغان را که بر اثر درگیری نیروهای نظامی ائتلاف ایساف با شورشیان مسلح، افراطی و تروریست ها از زمان مداخله نظامی سال 2001 تا 2021میلادی، 31 هزار و 241 نفر کشته و 37 هزار و 321 نفر زخمی برشمرده است. در کنار آمار غیرنظامیان، بایستی ذکر گردد که براساس این گزارش، آمار تخمین زده می‌شود که ۶۶ هزار عضو ارتش و پلیس افغانستان در جنگ جان باخته اند.

در مجموع می توان گفت، وجود مشکلات متعدد در میان نیروهای امنیتی افغانستان طی 20 سال مداخله نظامی آمریکا در این کشور، شرایط نامساعدی را عامدانه از سوی اشغالگران برای افغانستان فراهم آورد. این شرایط نامساعد باعث شد که اغلب نیروهای امنیتی و نظامی افغانستان، تمایلی به انجام وظایف تعیین شده خود از جمله مبارزه با طالبان نداشته باشند. در نتیجه، با آغاز خروج سربازان آمریکایی از افغانستان، نیروهای نظامی و امنیتی افغان ، خود را بدون پشتیبان دیدند لذا یا تسلیم طالبان شدند و یا از پست هایشان فرار کردند.

حامد کرزی رئیس جمهور سابق افغانستان در خصوص تبعات امنیتی مداخله نظامی آمریکا در این کشور در سال 2021 گفته است: در دوران حضور ایالات متحده و نیروهای ناتو در افغانستان بود که داعش در این کشور ظهور کرد. حضور سربازان آمریکایی به رشد تروریسم در افغانستان کمک کرده و حضور نیروهای بین‌المللی اوضاع را برای مردم کشور نه بهتر بلکه بدتر کرده است. مردم افغان خود به چشم دیده­ اند که هواپیماهای بی ­نام و نشان، برای داعش تجهیزات و تسلیحات انتقال می­ دهند. در شرایطی که فضای امنیتی کشور در دست آمریکایی­ ها است، مشخص است که هیچ کشوری به‌ جز آمریکا نمی­ تواند این کار را انجام دهد.