IRIB World Service

پدیده جهانی شدن، روند بیماری­های واگیر دار و بطورکلی چالش­های سلامت عمومی بشر را تشدید کرده است. از آنجائیکه نقش سازمان بهداشت جهانی در زمینه سلامت بشر و بهداشت جهانی حائز اهمیت است در صدد برآمدیم در سه مقاله به تبیین عملکرد این سازمان خصوصا در رابطه با بیماریهای واگیردار و کرونا بپردازیم.

سازمان بهداشت جهانی word health organization (WHO) یکی از آژانس‌های تخصصی سازمان ملل متحداست که نقش سازمان دهنده را درباره بهداشت جامعه جهانی ایفا می‌کند. این آژانس در ۶ آوریل سال ۱۹۴۸ در ژنو سویس تأسیس شد و جایگزین سازمان بهداشت سابق، که آژانسی زیر نظر جامعه ملل بود، شد. مجمع جهانی بهداشت یکی از ارکان سازمان بهداشت جهانی می باشد. این مجمع محل قانونگذاری و تعیین سیاست­های عالی سازمان است. هر کشور سه نماینده در مجمع جهانی بهداشت دارد که یکی از آنها از طرف دولت مزبور بعنوان رئیس هیئت نمایندگی آن دولت معرفی می­ شود.

هریک از دولت­های عضو سازمان بهداشت جهانی، دارای یک حق رای در مجمع جهانی بهداشت می ­باشد و تصمیمات مجمع در مورد مسائل مهم مانند تصویب موافقتنامه ­ها و تغییر اساسنامه با اکثریت دو سوم اعضای حاضر و رای دهنده اتخاذ می­شود. در مورد سایر مسائل نیز با رای اکثریت اعضای حاضر تصمیم ­گیری می شود. این مجمع عیر از جلسات فوق العاده ، بطور عادی سالی یکبار تشکیل جلسه می­ دهد. مجمع جهانی بهداشت می­تواند در مورد اقدامات لازم بهداشتی و قرنطینه ­ای در خصوص بیماری­های همه ­گیر، استانداردها و روش­های تشخیص بیماری های همه گیر در سطح بین‌المللی، ضوابط کاربرد داروها و تبلیغات مربوط به آنها در تجارت بین‌المللی، مقرراتی را وضع کند. مجمع جهانی بهداشت همچنین در مورد موضوعات در صلاحیت سازمان، می ­تواند به اعضای عضو توصیه ­هایی انجام دهد. از زمان تاسیس سازمان بهداشت جهانی، تصمیمات مجمع جهانی بهداشت تاثیر مهمی در نوع رویکرد جهانی برای مقابله با بیماریهای همه گیر از جمله آنفولانزا ، سارس و کرونا داشته است . 

علاوه بر مجمع جهانی بهداشت، هیأت اجرایی یکی دیگر از ارکان سازمان بهداشت جهانی می باشد. هیات اجرایی از سی و چهار عضو که هر کدام نماینده یک دولت است و برای سه سال انتخاب می شوند، تشکیل شده است. هر عضو دارای یک حق رائ است. در مورد بیماریهای همه گیر، عمدتا نگاه همه کشورهای جهان به رویکرد سازمان بهداشت جهانی است. چرا که تضمین حقوق بشر برای دسترسی به زندگی سالم به عنوان یکی از آمال سازمان ملل، در چارچوب وظایف سازمان بهداشت جهانی می باشد. مقررات بین‌المللی بهداشت برای همه کشورهای عضو سازمان بهداشت جهانی الزام ­آور است. همچنین کشورها ملزم به تقویت ظرفیت­های نظارت، تدابیر لازم برای اجرای تصمیمات سازمان بهداشت جهانی و تبادل، و اشتراک­ گذاری اطلاعات و دستاوردهای مهم بهداشتی خود با جامعه جهانی از طریق این سازمان هستند.

یکی از وظایف کشورهای عضو سازمان بهداشت جهانی، انجام اقدامات سریع درباره مقابله با بیماریهای همه گیر و همچنین اطلاع رسانی بموقع از این نوع بیماریها به سازمان بهداشت جهانی است. بر اساس اسناد سازمان بهداشت جهانی، دولت­ها از یک سو موظفند از حقوق افراد تحت تأثیر شیوع بیماری های واگیردار محافظت کنند و تدابیری نظیر آزمایشات و معاینات رایگان و اجباری،  بستری اجباری یا قرنطینه را به اجرا دربیاورند تا حقوق سایر افراد جامعه برای زندگی سالم بخطر نیفتند. از سوی  دیگر متعهدند برای تضمین حقوق سایر ابنای بشر برای زندگی سالم و جلوگیری از بروز فجایع ناشی از بیماریهای همه گیر، به موقع اطلاعات این بیماریها را در اختیار سازمان بهداشت جهانی و افکار عمومی قرار دهند. از جمله اصلی ­ترین ابزارهای کشف بیماری­های واگیردار گزارش­ دهی بموقع آن است که از طریق آن می­توان در مورد افراد مبتلا و وقوع بیماری­های مسری  اطلاعات کسب کرد. یکی از از انتقاداتی که به عملکرد سازمان بهداشت جهانی در خصوص بیماری کرونا وارد می شود راجع به ناتوانی این سازمان در تعیین کشور مبدا این بیماری و انتشار بموقع اطلاعات در این خصوص است . 

البته سازمان بهداشت جهانی قصور در اطلاع رسانی بموقع از شیوع کرونا را بطور غیرمستقیم به گردن کشورهایی که به انتشار ویروس کرونا مظنون هستند، می اندازد. در این خصوص امریکا و چین مدنظر سازمان بهداشت جهانی هستند . اگر چه علیرغم انتظار افکار عمومی جهان، سازمان بهداشت جهانی گزارش رسمی در خصوص نحوه عملکرد این کشورها برای اطلاع رسانی بموقع از شیوع این ویروس منتشر نکرده است، اما از منظر افکار عمومی در این باره که امریکا و چین بموقع در این خصوص اطلاعات صحیحی منتشر نکرده اند، سوالات جدی وجود دارد. این در شرایطی است که بر اساس اسناد سازمان بهداشت جهانی،  گزارش بموقع اطلاعات بیماری های واگیردار، مکانیزمی موثر برای بررسی بیماری­های مهم در حوزه سلامت عمومی بشر است. مقررات بین‌المللی سلامت، دولت­ها را موظف کرده تا تمامی رخدادهای مهم سلامت و بیماری­های خاص را که از جمله دغدغه­ های بین‌المللی هستند اعلام و گزارش کنند تا سازمان بهداشت جهانی پس از دریافت گزارش، موضوع را به سایر کشورهای در معرض خطر و کسانی که قصد مسافرت به کشورهای درگیر خطر را دارند، اطلاع داده و به آن­ها هشدار دهد. 

نقض «اصل اطلاع رسانی بموقع» از فجایعی نظیر شیوع بیماری های واگیردار برای کشورها، مسئولیت بین المللی ایجاد می کند که می تواند مورد پیگیری حقوقی و کیفری قرار گیرد. نقض این تعهد به معنای نقض اصل حقوق بشر برای دسترسی به زندگی سالم می باشد که یکی از اصول حقوق بین الملل بشر می باشد. اطلاع رسانی بموقع در خصوص بیماریهای واگیردارمی تواند نقش بسیار مهمی در مصون سازی بشر در مقابل این مخاطرات داشته باشد.

«هانس کلوگه» مدیر بخش اروپای سازمان جهانی بهداشت در این خصوص اعتقاد دارد: «راه خروج از همه گیری بیماریهای همه گیر از جمله کرونا سه گانه است. من از آن به عنوان رویکرد ممتاز یاد می کنم. جنبه اول آن به گونه های ویروس بر می گردد و در مورد پاندمی ها خصوصا مورد اخیر یعنی ویروس کووید 19، ما باید از نزدیک گونه های جدید مانند دلتا را که به واکسن نزده ها حمله می کند زیر نظر داشته باشیم. جنبه دوم به مصون سازی بر می گردد و باید سطح آن را بالا ببریم. جنبه سوم به مردم بر می گردد. باید بیشتر اطلاع رسانی کنیم و  بموقع آنها را به اقدامات پیشگیرانه از جمله واکسیناسیون تشویق کنیم و در عین حال بخواهیم که تدابیر بهداشت عمومی را رعایت کنند؛ از جمله استفاده از ماسک هنگامی که فاصله گذاری یک متر و نیمی امکانپذیر نیست».

برخی از کارشناسان معتقدند در مقایسه با کرونا، سازمان بهداشت جهانی از عملکرد بهتری در مواجهه با بیماری سارس داشته است. سازمان جهانی بهداشت در طول همه­ گیری بیماری سارس در چین و برخی از کشورها در سال 2003 تحولی را در اجرای مقررات  بیمن المللی سلامت ایجاد کرد. هارلم بروندلاند  Harlem Brundtland، مدیرکل وقت سازمان بهداشت جهانی، با شیوع سارس، و بدون توجه به ملاحظات سیاسی برخی از کشورها، هشدارهایی را در مورد سفر به مناطق تحت تأثیر سارس صادر کرد. علاوه بر این، سازمان جهانی بهداشت، راسا رهبری فرایند پیشبرد درک علمی از ویروس سارس، تدوین راهبردهای بهداشت عمومی و ایجاد پروتکل­های درمانی بالینی و اطلاع رسانی به افکار عمومی را برعهده گرفت. مهمترین اقدامات این سازمان در این مقطع، تغییر مقررات بین‌المللی در مورد بیماری­های عفونی با تصویب «مقررات بین‌المللی بهداشت» در سال 2005 بود. این تغییرات که از سال 2007 لازم الاجرا شدند، بر عملکرد سازمان بهداشت جهانی، در مقابله با  همه ­گیری آنفولانزای H1N1 بویژه در سال 2009 تاثیر مثبت داشت؛اما در حال حاضر این انتقاد جدی وجود دارد که سازمان بهداشت جهانی در مواجه با همه گیری کرونا، نتوانسته است «مقررات بین المللی بهداشت» مصوب سال 2005 را بویژه در خصوص کشورهایی نظیر امریکا قاطعانه اجراء کند که به این موضوع در برنامه های آتی خواهیم پرداخت .