مخاطرات فعالیت جریانهای تکفیری در قفقاز( قسمت دوم)
گروه های تندرو از استقرار در قفقاز شمالی ، جمهوری های خودمختار مسلمان نشین فدراسیون روسیه از جمله داغستان ، چچن و تاتارستان است
هدف اول گروه های تندرو از استقرار در قفقاز شمالی ، جمهوری های خودمختار مسلمان نشین فدراسیون روسیه از جمله داغستان ، چچن و تاتارستان است . این گروه ها در قفقاز جنوبی نیز نفوذ در جمهوری آذربایجان را در اولویت برنامه های خود دارند . در حال حاضر ، روش گروه های تکفیری - تروریستی نظیر وهابیت و بازوی نظامی اش یعنی داعش این است که با ایجاد ارتباط با مسلمانان تندرو و جذب آنان ، برنامه اعزام افراد آموزش دیده را به سوریه و عراق فراهم می نمایند . عملیات نظامی گروههای تکفیری - تروریستی در کشورهای اسلامی و تهدید آن ها نسبت به کشورهای حوزه قفقاز، موجب شده تا روسیه ، جمهوری آذربایجان و گرجستان ، خطر فعالیتهای فرقههای تکفیری را یک تهدید جدی برای امنیت منطقه تلقی نمایند.
سازمان های اطلاعاتی کشورهای منطقه معمولاً از پدیده ای به نام "مهاجرت طالبانیسم به قلمرو قفقاز و آسیای مرکزی " اظهار نگرانی کرده اند . گروههای تکفیری القاعده ، جبهه النصره ، داعش ، الشباب و انصار بیت المقدس از گروههای تروریستی فعال در مناطق مختلف جهان از جمله قفقاز هستند که ریشه تفکرات این تشکل های تروریستی در اندیشههای فرقه وهابیت است . از سوی دیگر ، آنان کشتار مسلمانان اعم از شیعه و سنی را در دستور کار دارند . از نظر گروه های تکفیری ، جمهوری آذربایجان به دلیل داشتن 390 کیلومتر مرز مشترک با جمهوریهای خودمختار و مسلمان نشین روسیه ، یکی از مکانهای مساعد برای رشد و تکامل این گروههاست . بر اساس برخی آمارها ، در مجموع 1300 شهروند جمهوری آذربایجان فریب خورده و به جای جنگ برای آزادسازی اراضی اشغالی کشورشان ، به گروه تروریستی داعش در سوریه ملحق شدهاند.
مبلغان وهابی ، از سال 2014 میلادی دولتهای حاکم بر جمهوری آذربایجان و آسیای مرکزی را به تأسیس حکومت موردنظر خود تهدید کردهاند . این تهدیدها موجب شده است که ، در جمهوریهای یاد شده ، موضوع ادامه فعالیتهای فرقه ضاله وهابی و سایر فرقههای وابسته به این تفکر نادرست ، مورد بازنگری قرار گیرد. در عین حال، حضور 1300 تبعه جمهوری آذربایجان در سوریه به طور طبیعی نشانگر تاثیرپذیری آن ها از تحولات خاورمیانه است . اگر چه عوامل و ریشههای ورود و گسترش وهابیت و تکفیری گری در جمهوری آذربایجان در کنار تاثیر پذیری از رویدادهای خاورمیانه ، به علت خلاء دینی ناشی از فروپاشی شوروی و ضعف بنیانهای اعتقادی مردم جمهوری آذربایجان می باشد که موجب شده است جریانهای انحرافی مانند وهابیت و تکفیری گری - که ربطی هم به اهل تسنن ندارند - در برخی از ارکان جامعه لائیک جمهوری آذربایجان نفوذ نمایند.
موسسه " گلوبال ریسرچ " در گزارش ماه می سال 2013 میلادی اعلام کرد ، شواهد حاکی از حضور سی و یک هزار جنگجوی خارجی در جبهه نبرد سوریه است . در میان غیرعربها ، چچنها اکثریت این افراد را تشکیل میدهند . همچنین بنابه گزارش شبکه المنار لبنان ، تاکنون قفقازیها پس از اتباع عربستانی و مصری ، سومین آمار بالای تلفات در سوریه را دارند . قفقازیهای حاضر در صفوف تکفیری ها درسوریه را باید به دوگروه تقسیم کرد : یک گروه چچنیهای اروپایی هستند که ، خانوادهای آنها در خلال جنگهای اول و دوم چچن - در طول دهه نود قرن بیستم و اوایل قرن جاری میلادی موطن خود را ترک کردهاند و گروه دیگر، افرادی که عمدتاً تحت تاثیر تبلیغات امارت خودخوانده اسلامی قفقاز رهسپار سوریه شدهاند . ترکیه معبر ورود اکثریت قریب به اتفاق تروریست های تکفیری به سوریه بوده است .
در واقع این نوع از مهاجرت موجب برقراری تماس افراطیون سابق در افغانستان با همفکران خود در آسیای مرکزی و قفقاز شده است . رویدادهای خونین چچن در دهه نود قرن بیستم میلادی ، پیامد همین وضعیت بود و بسیاری از چهره های افراطی عربی مستقر در افغانستان با ورود به چچن ، به آموزش مسلمانان تندرو و ضد روسی پرداختند . بنابراین همکاری گسترده افراط گرایان عرب و غیرعرب در منطقه قفقاز در دهه 1990 میلادی شکل گرفت شد که ، امروزه ادامه آن را در سوریه و عراق شاهد هستیم.
در روسیه جریانهای افراطی مذهبی از حضور میلیونی مهاجرین کارجوی ترک و آذری زبان ، سوء استفاده می کنند . به گونه ای که در حال حاضر بخش قابلتوجهی از مهاجرین آذری جویای کار در روسیه ، تحت نفوذ وهابی ها قرار گرفتهاند . مقابله با تفکرات افراطی وهابیون و تکفیری ها در قفقاز علی الخصوص جمهوری آذربایجان کار دشواری نیست . چرا که تعداد وهابیها در این کشور در مقایسه با کشورهای عربی بسیار کم است و حاکمیت باکو معتقد است ، وهابی ها قصد دارند راه توسعه جهانی جمهوری آذربایجان را مسدود نمایند و لذا تحرکات این گروه تروریستی را تحت نظر داشته اند و انگیزه قوی برای مقابله با افراطیون در قفقاز شمالی و جنوبی وجود دارد.
این گروه ها به میزانی که در خاورمیانه موفق به نظر می رسند ، در منطقه قفقاز موفقیت چندانی کسب نکرده اند . زیرا فضای اجتماعی و فرهنگی قفقاز بسیار متفاوت با خاورمیانه است . اولاً قفقاز شمالی که شامل مناطقی از جمله داغستان ، چچن ، اینگوش و قره چای است ، در حوزه روسیه قرار دارند . در قفقاز جنوبی یعنی جمهوری آذربایجان ، گرجستان و ارمنستان فضای بسیار اندکی برای فعالیت های تکفیری گری فراهم است . به طور خاص ، در مورد جمهوری آذربایجان باید گفت : قاطبه مردم جمهوری آذربایجان چه شیعه و چه سنی و نیز جناح های غیردینی با رشد افراط گری در کشور خود مخالف هستند و از این پدیده منفی استقبال نمی کنند.
وهابی ها بویژه از سال ۱۹۹۷ میلادی پایگاه هایی در جمهوری آذربایجان تاسیس کرده و با ساخت و نفوذ در مساجد به تبلیغ عقاید خود پرداخته اند . مسجد موسوم به ابوبکر، بزرگ ترین مسجد وهابی ها در جمهوری آذربایجان ، با کمک مالی یکی از بنیادهای خیریه کویتی در سال ۱۹۹۸ میلادی در باکو احداث شد . با وجود فعالیت برخی گروه های افراطی ، اقلیت سنی های جمهوری آذربایجان با اکثریت شیعه ارتباط و همبستگی نزدیکی دارند و در کنار هم با تفاهم و دوستی زندگی می کنند . " الله شکور پاشازاده " رئیس اداره روحانیت مسلمانان قفقاز، ارتباط نزدیکی با سنی های جمهوری آذربایجان و حتی منطقه قفقاز ایجاد کرده و یکی از معاونین وی از اهل تسنن است .
او به عنوان شخصیتی ظاهراً شیعی از سوی مفتی های اهل سنت قفقاز به عنوان رئیس انتخاب شده است که حکایت از ارتباط نزدیک اهل سنت و شیعیان در منطقه دارد . بر اساس قوانین جمهوری آذربایجان ، فعالیت فرقه ضاله وهابیت از آن جا که باعث تفرقه دینی میان مردم میشود ، قابل پیگرد قانونی بوده و دولت باکو میتواند فعالیت این جریان را غیرقانونی اعلام و متوقف سازد . البته پیش از بحران سوریه - که چهره خطرناک تکفیر در منطقه پنهان بود - دولت باکو نه تنها با وهابی ها مقابله نمی کرد ، بلکه با حمایت از آن ها به عنوان ابزاری برای فشار به تشیع استفاده می کرد . در هر حال باید گفت : وهابیها در جمهوری آذربایجان در وضعیتی نیستند که دولت باکو را با مشکل اساسی مواجه سازند و یا شرایط موجود شکل گرفته در این کشور را به هم بریزند ، ولی ممکن است در آینده برخی کشورهای غربی ، آمریکا و رژیم صهیونیستی که حامی تروریست های تکفیری هستند ، از اهرم افراطیون برای تحت فشار قرار دادن دولت جمهوری آذربایجان جهت کسب امتیاز استفاده نمایند.
بهترین و عملی ترین راه مبارزه با تهدیدهای افراط گرایانه در جمهوری آذربایجان ، توجه به مبانی فکری و آموزه های تشیع به عنوان یک دین منطقی و معتدل است . چرا که در غیاب جریان دینی شیعه اثنی عشری قوی ، وهابیت در جمهوری آذربایجان زمینه مساعدی برای فعالیت پیدا می کند . در شرایط کنونی نیز قشر دیندار شیعه ، مانع بزرگی بر سر راه قدرت گرفتن وهابیها و تکفیری ها در این کشور است . با توجه به تهدیدهای مشترک تکفیری ها در منطقه ، همکاری کشورهایی مانند ایران ، روسیه ، جمهوری آذربایجان و گرجستان می تواند برای ریشه کن کردن این فرقه انحرافی موثر باشد . روسیه در قفقاز شمالی ، جمهوری آذربایجان درمناطق شمالی خود و گرجستان در دره پانکیسی با خطر تکفیری ها مواجه هستند .
موضوع مهم دیگر این است که در بسیاری از کشورهای منطقه ، پیروان وهابیت و تکفیری گری در بازارها ، فروشگاه ها ، صرافیها و شرکتهای ارائه خدمات ، فعال هستند . گفته می شود اعضای جریان وهابی به صورت ماهیانه توسط عربستان سعودی و گروه های وابسته به آن حمایت مالی میشوند که این امر ، زمینه جذب مردم گرفتار در مشکلات متعدد اقتصادی و اجتماعی منطقه به این جریان را افزایش داده است . در این ارتباط ، برخی از رسانه های جمهوری آذربایجان و روسیه اطلاعاتی درباره پیوستن جوانان به گروه های افراطی و اعزام آن ها به سوریه منتشر کرده اند . البته گرایش کنونی برغم تبلیغ گسترده جهاد توسط تکفیری ها فعلا از حالت عمومی برخوردار نشده است ، اما مقام های حکومتی و سرویس های ویژه نگران آن هستند که ، تروریست ها از سوریه دوباره به روسیه و جمهوری آذربایجان بازگردند . به گفته " الکساندر بورتنیکوف " رئیس سازمان فدرال امنیت روسیه ، در حال حاضر حداقل 1700 نفر از شهروندان روسیه در صفوف داعش در حال جنگ هستند . فقط از جمهوری کاباردینو- بالکار تا اواخر دسامبر سال 2015 میلادی از 85 تا 150 نفر از اهالی این جمهوری خود مختار راهی سوریه شده اند .
درباره داعش نیز این واقعیت را مورد تأیید قرار می دهند که ، شهروندان جمهوری های قفقاز شمالی نیز در صفوف آنها می جنگند . به گفته " ابوعمر شیشانی " فرمانده میدانی - که اهل چچن است - تعداد چچن هایی که در جنگ علیه بشار اسد کشته شده اند ، بالغ بر500 نفر است . دسته " شیشانی " که تحت پرچم " داعش " در حال جنگ است از 1700 تا 4000 نفر تشکیل شده است که ، صدها نفر آن ها از قفقاز هستند . " تارخان باتیراشویلی " فرمانده میدانی دیگر داعش نیز از وجود قفقازی ها در صفوف این گروه تروریستی خبر داده است . در ماه ژانویه سال 2015 میلادی ، دادگاه عالی روسیه از رسیدگی به 58 پرونده جنایی در ارتباط با شهروندان روسیه به خبرگزاری اینترفاکس خبر داد که ، در درگیری های جنگی در سوریه به طرفداری از داعش شرکت داشتند .
در حال حاضر بازگشت تروریست های تکفیری از سوریه به روسیه بسیار اندک است . از بین بردن همین تروریست ها یکی از اهداف حملات هوایی روسیه به سوریه است که ، از 30 سپتامبر 2015 میلادی آغاز شده است . انفجارهای ماه نوامبر سال 2015 میلادی در پاریس نشان داد که ، بازگشت تروریست های تکفیری به کشورهایشان چه مخاطراتی برای این کشورها خواهد داشت . در این میان ، هرچند تأثیر ایدئولوژیکی گروه تروریستی داعش بر ساکنان منطقه قفقاز شمالی تا حدی محسوس است ، اما در صورت عدم برخورد جدی دولت ها ، درگیری های موجود در جمهوری های خودمختار قفقاز شمالی - که زیاد شدید نیستند - تحت تأثیر شعارهای جدید ایدئولوژیکی این گروه تروریستی ، بار دیگر به جذب نیرو اقدام خواهند کرد . گروه تروریستی داعش ، ایدئولوژی خلیفه واحد را در اراضی فدراسیون روسیه رواج می دهد . 19 دسامبر سال 2014 میلادی در سایت یوتیوب پیام ابو محمد موسوم به " امیر داغستان " منتشر شد که ، اعلام کرد : نسبت به رهبر داعش سوگند وفاداری یاد می کند . حتی در روستای محل تولد رمضان قدیراف رئیس جمهوری خودمختار چچن و درگروزنی عکس هایی از داعش منتشر شده است .
البته مسئولین امنیتی و سرویس های ویژه اطلاعاتی دولت مختار چچن به مقابله با این گرایش برخاستند و دست به کارهای پیشگیرانه زدند ، اما هنوز موفقیت این اقدامات مشخص نیست . به عنوان مثال ، در چچن در اوایل سال 2014 میلادی عملیات دستگیری جوانانی انجام می شود که ریش می گذارند ، ولی سبیل هایشان را می تراشند که نشانی از «وهابیت» است. این افراد را به وزارت کشور می برند و در آنجا گفتگوی مشروحی با شرکت روحانیون با آنها صورت می گیرد . در روز 25 فوریه سال 2015 میلادی ، رمضان قدیراف رئیس جمهوری خودمختار چچن در جلسه ای با وزارت کشور بر جایز نبودن رواج ایدئولوژی وهابیت در میان جوانان تاکید کرد و متذکر شد ، در چچن نباید حتی یک نفر طرفدار سازمان تروریستی داعش و یا دیگر گروه های رادیکال وجود داشته باشد . وی همچنین در موضع گیری دیگری با تاکید بر این که داعش توسط سرویس های اطلاعاتی غربی مدیریت می شود و از طریق شبکه های مجازی عضو گیری می کند ، گفت : از ایده قطع اینترنت در چچن حمایت می کند . در ماه سپتامبر سال 2015 میلادی ، فرماندهان چچنی تبارداعش اعلام کردند ، با تشکیل گردان " گرگ های خاکستری " برای ایجاد امارت اسلامی در قفقاز شمالی و جمهوری آذربایجان بسیار جدی هستند