دلایل پیوستن جوانان اروپایی به داعش (بخش سوم و پایانی)
گسترش فزاینده رسانههای نوین سبب شده است اطلاعات و مسائل سیاسی، اساساً در نهاد و حوزه رسانه ها نمایان شوند
گسترش فزاینده رسانههای نوین سبب شده است اطلاعات و مسائل سیاسی، اساساً در نهاد و حوزه رسانه ها نمایان شوند. به گونهای که گاه احساس میشود بیرون از دنیای رسانه ها فقط حاشیه هایی از سیاست را می توان یافت اما نکته مهم این است که در چنین وضعیتی، تولیدات رسانه ها را خود آنها مشخص نمیکنند. یک فرآیند اجتماعی سیاسی باز و غیرقطعی وجود دارد که منطق سیاست را در چارچوب رسانه های الکترونیک بازنمایی می کند. فناّوری اطلاعات به طور اعم و گسترش اینترنت به طور اخص، به طرز معناداری یکی از ویژگی های رایج جهانی شدن است. این ویژگی رایج بر جوامع و کشورهای جهان تأثیر عمده ای گذاشته است. از همین رو، جهانی شدن امنیت با گسترش تهدیدها در دنیای سایبر و دغدغه مشترک کشورها درباره این تهدیدها معنا و مفهوم جدیدی یافته است. گسترش انقلاب ارتباطات، پیدایش شبکه ها و جنبش های نوین اجتماعی موجب شده است نئوسلفی گری افراطی در جهان گسترش بی سابقه ای یابد. به سخن دیگر، نئوتکفیریسم مجازی بدون نیاز به یک مرکز سازماندهی، به صورت شبکه ای از «امارت های اسلامی مجازی » فعال شده است. جریان های تکفیری، به ویژه داعش به طور گستردهای از عصر دیجیتال بهره می برد.
اینترنت و رسانه های مجازی سرعت تأثیرگذاری بر افکار عمومی را دو چندان کردهاند ، زیرا فضاهای مجازی مراجعه کنندگان و مخاطبان بسیار زیادی از تمامی قشرها دارند. گروه تروریستی داعش، از همان آغاز فعالیت های خود، رسانه های مختلف را برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی و جذب نیرو به خدمت گرفت . داعش با استفاده از رسانه، سه هدف را دنبال می کند. از سویی با نمایش و انتشار جنایت ها و اقدامات وحشیانه خود در فضای رسانه ای و به ویژه اینترنت و شبکه های مجازی، به دنبال ترس و دلهره انداختن در دل مردم است. از سوی دیگر ، داعش با انتشار و پخش پیشروی ها و به اصطلاح فتوحات خود در فضای وب، تلاش می کند قدرتمند بودن خود را القاء کند. سومین جریان رسانه ای داعش، انتشار و نمایش برخی صحنه های به اصطلاح انساندوستانه است که در تعارض کامل با جریان اول قرار می گیرد. داعش می کوشد با این رفتار دوگانه و پر از تناقض، از سویی قدرت نمایی کند و همزمان در میان مردم جهان به محبوبیت نسبی دست یابد. برای مثال داعش همزمان که تصویر جنایت ها، سرهای بریده شده و اجساد قتل عام شده را در فضای مجازی پخش می کند، تصویرهایی از نیروهایش را در حال شیر دادن به بچهگربهها یا بازی کردن با کودکان و پخش کردن بستنی در میان آنها نیز انتشار می دهد.این کار نشان می دهد که داعشی ها می خواهند مردم در عین ترس از این گروه، آنها را دوست داشته باشند و به این ترتیب بتوانند اعضای بیشتری را جذب کنند.
داعش برای رسیدن به این هدف پر از تناقض، رسانه را برگزیده است. داعش همچنین برای جذب نیروی بیشتر، یک بازی ویدیویی ساخته که در آن هدف بازیگر، نابودی نیروهای عراقی و آمریکایی است. این بازی ویدیویی که به سبک بازی های معروف (GTA) طراحی شده و همه تاکتیک ها و روش های جنایتکارانهای را دربر می گیرد که داعش علیه مخالفانش به کار گرفته است. در این بازی، صدای اعضای داعش شنیده می شود که تکیه کلامشان فریاد «الله اکبر» است و در عین حال، مخالفان خود را سلاخی میکنند و سر می برند. مفاهیم به اصطلاح جهاد مورد نظر داعش در سراسر بازی، حاکم است. داعشی ها به تازگی یک نرم افزار موبایل با نام «فجر البشائر» تولید کردند. این برنامه به زبان عربی است و قابلیت نصب بر گوشیهای هوشمند و سیستم عامل اندروید را دارد. این نرم افزار به طور خودکار کاربر را از آخرین اخبار مربوط به داعش آگاه می کند. افراد با استفاده از آن میتوانند سیستم «آنتی اسپم توئیتر» را دور بزنند و انبوه اطلاعات را برای کاربران دیگر بفرستند. داعشی ها با وجود جمود فکری خود، علاقه بسیاری به استفاده از شبکه های اجتماعی و رسانه های به روز نشان دادهاند. همچنین داعش با استفاده از هزاران حساب کاربری که در توئیتر و دیگر شبکههای اجتماعی از جمله تلگرام ایجاد کرده است ، به تبلیغ ، تشویق جوانان برای پیوستن به داعش ، پاسخ به سؤالات کاربران ، مصاحبه با داوطلبان عضویت ، انتشار آگهی جذب متخصصان و تبلیغ جهاد نکاح اقدام می کند. در این روش ، داعش ابتدا داوطلبان را به یکی از کشورهای ترکیه ، اردن ، امارات و غیره دعوت و از آنجا پس از آموزشهای لازم به سوریه و عراق گسیل میکند.
در حالی که دولتهای غربی همواره نگران تهدیدهای ناشی از گسیل افرادی از این کشورها به عنوان تروریست اجارهای به سوریه ، عراق، سومالی و مالی هستند، در عمل اقدام جدی از این کشورها برای مقابله با این روند صورت نگرفته و این موضوع به پیوستن تعدادی از جوانان اروپایی به داعش منجر شده است. بر اساس آمار و گزارشهای مختلف از قبیل گزارش مرکز بین المللی مطالعات افراط گرایی و خشونت سیاسی ، پیوستن جوانان اروپایی به داعش از سال 2013 تاکنون (2015 ) ، روندی صعودی و فزاینده داشته است. بر اساس این گزارش ، در سال 2013 ، 1937 تروریست خارجی به داعش پیوسته اند. در گزارش مرکز بین المللی مطالعات افراط گرایی و خشونت سیاسی آمده است : در سال 2014 بین 5 تا 11 هزار نفر تروریست خارجی به داعش پیوستهاند. بر اساس گزارش مرکز بین المللی مطالعات افراط گرایی و خشونت سیاسی در سال 2015 ، بیش از 20 هزار تروریست خارجی به داعش پیوسته اند . بر اساس آخرین برآوردها تعداد افرادی که از کشورهای اروپای غربی به داعش ملحق شدهاند تقریبا به 4 هزار نفر افزایش یافته است.
پدیده تروریسم در سالهای اخیر به یکی از بزرگترین و پرخسارتترین چالشهای دولتهای غربی تبدیل شده است. در این میان اما گروه تروریستی داعش که پرقدرتترین گروه تروریستی جهان است. علاوه بر صدماتی که به مانند هر گروه تروریستی دیگری میتواند بر پیکره جوامع غربی وارد کند ، دارای خصوصیاتی ویژه است که سبب تمایز آن از دیگر گروههای تروریستی میشود. هرچند کانون اصلی خونریزی و خشونتطلبی این گروه در قلب خاورمیانه یعنی سوریه و عراق است اما دیگر هیچ ناظر آگاهی نمیتواند تاثیرات جهانی و تهدیدهای ناشی از این پدیده را که از شرق چین تا مرکز آمریکا را فرا میگیرد، انکار کند.
پیوستن تروریست های خارجی به داعش در سالهای اخیر قابل توجه بوده است. اکثر افرادی که از جنگ در سوریه و عراق باز می گردند ، بالقوه تهدید تروریستی برای غرب هستند.مشکل این است که چگونه افرادی که میتوانند ایجاد تهدید کنند، شناسایی شوند؟ بسیاری از این تروریستهای خارجی در سوریه هر چه بیشتر رادیکالیزه شدند به همان اندازه آماده عملیات تروریستی انفجاری هستند.
حضور هزاران شهروند فرانسوی، انگلیس، اتریشی ، آلمانی و غیره در بین تروریست های داعش ترس و وحشت شدیدی در دستگاه های امنیتی غرب به وجود آورده است. مهارنشدن این افراد در بدو خروج آنها از کشور و حتی ترغیب غیر مستقیم آنها نسبت به جنگ با ارتش سوریه، بلای جان مسئولان امنیتی اتحادیه اروپا شده است. حوادث تروریستی نوامبر 2015 فرانسه نشان داد که هر یک از این تروریست ها در صورت بازگشت به غرب می توانند مرزهای شنگن را زیر پا گذاشته و در هر نقطه ای از اروپا عملیات تروریستی انجام دهند. مهمتر این که برخی از این تروریست های دارای تابعیت اروپایی، هنوز از سوی دستگاه های امنیتی غرب شناسایی نشده اند. برخی از این افراد از طریق کشورهای ثالث مانند ترکیه وارد سوریه و عراق شده اند. در چنین شرایطی شناسایی آنها از سوی دستگاه های امنیتی غرب بسیار دشوار است.
تهدیدات تروریستی داعش علیه اتحادیه اروپا ابعاد مختلفی دارد.نخست این که گسترش داعش در منطقه ، به خودی خود ، ضربهای جدی به ادعای غرب در مبارزه با تروریسم است. داعش در حال حاضر توانسته حمایت گروههای تروریستی بسیاری را در مناطق مختلف جهان بهدست آورد و بر گستره جغرافیایی تهدید تروریستی خود بیافزاید. دوم این که داعش با انتشار بیانیه ای در ژانویه 2014 عملا غرب را به حمله مستقیم تهدید کرده است. سوم این که بازگشت تروریستهای داعش به کشورهای خود در اروپا، نهتنها میتواند به گسترش افکار تکفیری آنها در مناطق حساس اروپا از جمله بالکان کمک کند، بلکه میتواند به تشکیل سلولهای تروریستی در خاک اروپا سرعت بخشد. بدون تردید، ریشههای رشد داعش را باید در حمایت کشورهای غربی از گروههای تکفیری در بحران سوریه جستوجو کرد و مقابله با آن از حل بحران این کشور جدا نیست. بنابراین برای حل مساله سوریه بهعنوان گامی کلیدی، اروپا باید نقشی سازنده و جدی ایفا کند. ایفای این نقش بدون تردید از اشکال مداخله به دور است ، زیرا تجربه مداخلات غرب به رهبری آمریکا در منطقه ، از عراق و افغانستان گرفته تا لیبی و کمک به تروریستها در سوریه، حاصلی جز بیثباتی و ناامنی و رشد گروههای تروریستی چون داعش به همراه نداشته است. اتحادیه اروپا بهجای مداخله میتواند به شکلگیری تنظیمات منطقهای و جای گیری مناسب بازیگران در این تنظیمات کمک کند.
پژوهشگر: دکتر هادی آجیلی