IRIB World Service

در قسمت آخر مجموعه برنامه ی، تهدیدات بیولوژیک؛ مسئولیت کشورها و سازمان های بین المللی، دیدگاه اندیشکده ها و صاحبنظران، بررسی خواهد شد.

امروزه قدرت رسانه ای با سرعت به تولید اخبار و محتوا پرداخته و می تواند هرگونه خطر و یا تخلف را در سراسر جهان اطلاع رسانی کند.  همچنین رسانه با آموزش های صحیح و معرفی خطرات و تهدیدات می تواند عملکرد منفی کشورها در حوزه تهدیدات بیولوژیکی را به افکار عمومی منتقل کرده تا از قدرت افکار عمومی برای تغییر این فرآیند استفاده کند. همچنین رسانه های بین المللی می توانند عملکرد سازمان های بین المللی تخصصی مربوط به مسائل بیولوژیک را زیر ذره بین خود قرار داده تا راهکاری موثر در جهت رفع نواقص به آنان ارائه کند. در دوره کنونی نیز همزمان با شیوع ویروس کرونا در سراسر جهان، این رسانه ها بودند که با عملکرد خود تاثیر جدی بر افکار عمومی داشته و با آموزش های خود بخش مهمی از مدیریت بین المللی کرونا را بر عهده گرفتند.

با وجود این، وابستگی غول های رسانه ای به قدرت های بزرگ ایجاد مشکل کرده است. مهمترین مظنون های تخلف در حوزه تولید، نگهداری و کاربرد سلاح های بیولوژیک قدرت های بزرگ هستند و انحصار اغلب رسانه ای بین المللی نیز در این کشورهاست. ایجاد موج آگاهی افکار عمومی و فشار به سازمان هایی بین المللی برای اصلاح قوانین و نظارت قوی تر و همچنین فشار به دولت های متخلف برای توقف فعالیت های تهدید آمیز خود توسط غول های رسانه ای وابسته به نظام سرمایه داری امکان پذیر نیست. بر این اساس ورود رسانه های برون مرزی کشورهای متعهد به هنجار های بین المللی می تواند نقش بسیار پر رنگ و موثری در پایبند سازی دولت ها در جهت مبارزه با تهدیدات و جنگ های بیولوژیکی داشته باشد.

ضرورت آگاه سازی جهانی در برابر مخاطرات، تهدیدات و جنگ های بیولوژیکی و لزوم تقویت سیستم بین المللی نظارت بر فعالیت های بیولوژیکی و مقابله با قانون شکنی های قدرت های بزرگ در زمینه فعالیت های بیولوژیکی ضرورتی است که صاحبنظران همواره بر آنها تاکید دارند. اندیشکده کارنگی در مقاله ای عنوان می کند: سیستم فعلی با نظارتهای ضعیف و پر خطر و سیستم کنترلی کنوانسیون سلاح های بیولوژیک، به اندازه کافی موثر نیستند اما هنوز هم فرصت برای مهار خطرات بیولوژیک نوین وجود دارد. بر اساس نظر اندیشکده کارنگی، اول باید کنوانسیون سلاح های بیولوژیک تقویت شود زیرا برخی از فناوری های نوین مربوط به حوزه های بیولوژیک مورد بحث در کنوانسیون سلاح های بیولوژیک قرار نگرفته و این خطر مهمی محسوب می شود. سپس توجه کشور های عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل به این کنوانسیون و دعوت آنها از سایر کشورهای جهان برای پذیرش هنجارهای جدید و تقویت هنجارهای قبلی ضرورت دارد. اندیشکده کارنگی اذعان دارد، کشورها باید توانایی خود را برای مقابله با حملات بیولوژیک تقویت کنند و روش هایی را پیگیری کنند که منشا حملات را در سریع ترین زمان ممکن کشف کند.

اندیشکده کارنگی که به علت جایگاه پر نفوذش در میان حکومت امریکا از گستردگی فعالیت های بیولوژیکی امریکا بویژه در آزمایشگاه های نظامی آگاهی دارد، معتقد است: بسیاری از دولت ها موضوع دفاع در برابر حملات بیولوژیک را جدی نگرفته اند. همچنین اعتقاد دارد ایالات متحده با توجه به دانش فنی و نفوذ گسترده می تواند نقش بسیار موثری در تلاش ها علیه سلاح های بیولوژیک ایفا کند. این اندیشکده همکاری چین با سازمان بهداشت جهانی را قویتر از همکاری آمریکا با این سازمان می داند و می گوید برای جلوگیری از سلاح های بیولوژیک، دولت ها و دانشمندان باید با فوریت همکاری کنند.

اندیشکده موسوم به «شبکه رهبری اروپا» (European Leadership Network)، با انتقاد از رویکرد قدرت های بزرگ درباره سلاح های بیولوژیکی، کنوانسیون سلاح های بیولوژیک را بسیار مهم و موثر برای صلح جهانی عنوان کرده اما برخی کشور ها را فاقد تعهد به این کنوانسیون اعلام می کند این اندیشکده، ویژگی رسیدگی به تخلف و ارجاع پرونده به دیوان بین المللی دادگستری و یا شورای امنیت سازمان ملل توسط کنوانسیون سلاح های بیولوژیک را دستاوردی مهم عنوان کرده اما تاکید دارد کنوانسیون فاقد قابلیت بازرسی و راستی آزمایی است. ضعفی بزرگ که پیشنهاد رفع آن با مخالفت آمریکا در سال 2002 مواجه شد، بنابراین، این ضعف، هنوز پا برجا مانده است. در واقع برخی از کشورها نظیر امریکا با تقویت سیستم های نظارتی کنوانسیون سلاح های بیولوژیکی و سایر سیستم های نظارتی بین المللی مخالف هستند.

اندیشکده هریتیج، موضوع ویروس های بیولوژیک را خطری جدی برای بشر معرفی کرده و در شرایط بیماری کووید 19 وجود آمادگی و واکنش سریع دولت ها در برخورد با پاندمی ها و حملات بیولوژیک را بسیار مهم می داند. این اندیشکده ضمن توجه به الزامات کنوانسیون ها، موضوع تحرکات دولت های ملی برای دفاع از خود در برابر سلاح های بیولوژیک را بسیار مهم قلمداد کرده است.

اندرو کیلیانسکی (Andrew Kilianski) مدیر ارشد اطلاعات انجمن صنایع دفاع ملی ایالات متحده، در خصوص تهدیدات بیولوژیک می گوید: شیوه های تهدید آمیز بیولوژیک نوظهور است و تجربه متفاوتی نسبت به دوران گذشته دارد .به همین سبب ایجاد ساختاری دفاعی در برابر خطرات نوظهور بسیار دشوار است. استفاده از شیوه های قدیمی سلاح های بیولوژیک کمتر شده و پدیده های نوظهور، خطر امروز جامعه جهانی است. کیلیانسکی می گوید توافقات و معاهدات پیرامون موضوع مبارزه با سلاح های بیولوژیک نقش کاربردی خود را از دست داده اند نمونه بارز آن، استفاده از سلاح های بیولوژیک توسط تروریست ها در سوریه، ترور اشخاص سیاسی همچون برادر کیم جونگ اون رهبر کره جنوبی با ابزار صدمه بر اعصاب است. او اعتقاد دارد نوع جدید تهدیدات نیازمند دفاعی متفاوت است.

با توجه به دیدگاه اندیشکده ها و صاحبنظران بین المللی، در نهایت راهکار جامعه جهانی برای برون رفت از وضعیت فعلی تهدیدات بیولوژیک را در چند دسته می توان تقسیم کرد: اولین راهکار؛ تقویت هنجارها، نظارت قدرتمند و رفع خلاهای حقوقی رسیدگی به تخلفات در زمینه تولید، ذخیره، توسعه، فروش و استفاده از سلاح های بیولوژیک و مداخله دیوان بین المللی دادگستری برای برخورد با متخلفین قبل از وقوع  فجایع بیولوژیکی است. دومین راهکار؛ افزایش اگاهی های عمومی و بررسی های موشکافانه توسط رسانه های بین المللی مستقل در سراسر جهان برای تقویت فشار افکار عمومی و پیگیری مطالبات مردم در برابر دولت های متخلف و سازمان های بین المللی می باشد.

راهکاردیگر جامعه جهانی برای برون رفت از وضعیت فعلی تهدیدات بیولوژیک را می توان، تقویت همکاری دولت ها دانست. این همکاری برای حفاظت از امنیت بین الملل و در جهت دنیای بدون سلاح های بیولوژیک ضرورت دارد. اهمیت همکاری دولتها توسط برخی از رهبران  احساس شده و نیازمند اجماع جهانی است . موضوعی که نقش تاریخی سازمان ملل و همکاری رسانه های بین المللی مستقل می تواند در تحقق آن بسیار موثر باشد.