IRIB World Service

بخش قابل توجهی از عناصر گروه تروریستی داعش را جوانان غربی به ویژه فرانسوی تشکل می دهند.

این مقاله تولیدی ، براساس پروژه تحقیقاتی واحد " پژوهشهای کاربردی " معاونت برون مرزی و توسط اداره کل خبر و تفسیراین معاونت تهیه شده است.

بخش قابل توجهی از عناصر گروه تروریستی داعش را جوانان غربی به ویژه فرانسوی تشکل می دهند. بحران هویت ، معنویت و توسعه‌ی سکولاریسم از جمله عوامل داخلی پیوستن جوانان غرب به داعش است. در بررسی‌‌های مطالعات دینی و جامعه‌شناختی ، دلایل مختلفی برای توجیه و تبیین موج جدید اسلام‌خواهی در غرب بیان شده است. مهم‌ترین دلایل این پدیده را به طور خلاصه باید در مسائلی چون، بحران هویت، بحران معنویت،بحران معنا، تلاش برای یافتن بدیلی اخلاقی جهت مقابله با معضلات و کمبود‌های عاطفی در میان جوانان اروپایی از یک سو و نداشتن حس تعلق و وفاداری به جامعه میزبان از سوی مهاجرین در غرب و یا تلاش برای گریزگاهی برای مبارزه با تبعیض‌ها و نژادپرستی‌‌های آشکار و نهان نسبت به مهاجرین مسلمان در شماری از جوامع غربی دانست.

این‌ گرایش به نحله‌‌های مختلف اسلام ، بیشتر جوانان را به قرائت‌‌های اخلاقی، معنوی و عقلانی از اسلام سوق می‌دهد اما گاهی اقلیتی از این جوانان چه با انگیزه‌‌های ایدئولوژیک چه با مشوق‌‌های سیاسی و مالی جذب گروه‌‌های تندرو، ستیزه‌جو و در بدترین حالت آن تروریست‌‌های تکفیری می‌شوند.

جهانی‌شدن فرهنگ و بحران هویت در غرب از دیگر عواملی است که در پیوستن جوانان غرب به داعش نقش دارد. جهانی‌شدن فرهنگ با طرح مجدد هویت‌های قومی و مذهبی، انحصار هویتی دولت - ملت‌ها را به چالش کشیده است. جهانی‌شدن با آثاری از قبیل ازجاکندگی، آزادشدگی و کاهش فاصله زمانی موجب شده است هویت‌های رایج ملی ، رقبای جدیدی بیابند. در واقع، سیستم دولت - ملت ، دیگر نمی‌ تواند تمام نیازهای هویتی شهروندان خویش را برآورده سازد و در خوش‌بینانه‌ترین حالت ناچار است منابع دیگر هویت‌ساز را به خدمت گیرد.

افزایش اهمیت و تأثیرگذاری اسلام و مسلمانان در جهان غرب به‌ویژه در چارچوب اتحادیه اروپا، نتیجه جهانی‌شدن فرهنگ و بحران هویت ناشی از آن است. در واقع، سیاست‌های یکپارچه کننده و ادغامی کشورهای غربی از جمله قدرت‌های اروپایی، با تبعیضی آشکار علیه مهاجران مسلمان سازمان‌دهی شده‌اند که نه‌تنها به افزایش خودآگاهی مذهبی آنان کمک می‌کند، بلکه زمینه توسل برخی از آنان را به اعمال افراطی به وجود می‌آورد.

رشد جمعیت مهاجران مسلمان که در آینده ساختار هویتی کشورهای اروپایی را تغییر خواهد داد، مزید بر علت شده است تا راست‌گرایان تندرو در برخی از کشورهای غربی همچون فرانسه ، آلمان و دیگر کشورها احساس خطر و نگرانی کنند. اهمیت این امر زمانی بیشتر نمایان می‌شود که بدانیم بیشترین جمعیت مسلمانان مهاجر در همین کشورهای نژادگرا سکونت دارند که در عصر جهانی‌شدن به منبعی برای تأمین نیروی انسانی گروه‌های تروریستی تکفیری تبدیل شده‌اند.

این سئوال مطرح است چگونه می شود انسان غربی قرن بیست و یکمی که خود را در اوج عقل‌گرایی می بیند ناگهان به جریانی مانند داعش که افکار وحشیگرانه‎ ی برگرفته شده از وهابیت و تکفیری دارد اقبال  نشان می دهد؟

وقتی انسان از هویت ، خانواده، جامعه‎ی خود و سایر منابع هویت بخش و روابط اجتماعی منقطع شد، نتیجه‎اش اقبال وی به تخیل و توهماتی خواهد بود که وی را آرامش بخشد و پاسخی برای این پوچی گرایی‎اش فراهم آورد. جریان‎هایی مانند داعش از طریق ارائه ایدئولوژی‎های تخیلی و تحریف آلود ، این خلاء را برای شهروندان اروپایی پر می‎کنند ، به گونه‌ای که وعده‌ی رفتن به بهشت از طریق کشتن زنان و کودکان بی گناه برایشان منطقی جلوه می کند و ایدئولوژی توحش قابل قبول می‎شود.

ارعاب و تبلیغات هم دو عنصری هستند که در صدر اقدامات داعش قرار دارد و داعش بسیاری از مناطق را از طریق این دو عنصر اشغال کرده است. عنصر تبلیغات در جذب شهروندان اروپایی با هدف پیوستن به داعش بی تاثیر نبوده است.

جذب جوان اروپایی به داعش نمی‎تواند تک عاملی تحلیل شود، بلکه ترکیبی از شرایط اجتماعی و سیاسی و ممزوج شدن آنها با روحیات فردی قشری از جوانان در غرب،چنین واکنش رادیکالی را برمی انگیزد. ترکیبی از تبعیض‎ها و فشارهای اجتماعی و سیاسی به مسلمانان با بحران معنا در کلیت جامعه غربی ، برخوردهای زننده و حملات برخی شهروندان اروپایی (به ویژه با گرایشات نژادپرستی) و گروههای اجتماعی ضد مهاجران با مسلمانان در معابر و اماکن عمومی ، در کنار آموزه‎های افراطی که این جوانان آموخته‎اند ، به شکل‎گیری قشری از جوانان اروپایی برای پیوستن به داعش منجر می‎شود.

اسلام هراسی در غرب ارتباط مستقیم و معنادار با پیوستن جوانان غرب به گروه‌های تروریستی دارد. فعالیت‎ها و اقدامات گروه های افراطی و با سوء استفاده از نام اسلام در مناطق مختلف باعث بدنامی و خدشه دار شدن اسلام و چهره مسلمانان در اروپا شده است. علاوه بر این ، اعمال غیر متمدنانه و غیر اسلامی، تفسیر تحریف آمیزی که گروه‎های تندرو از اسلام ارائه می‎دهند نیز باعث شده برخی اسلام را دینی به دور از فرهنگ و تمدن و دین جنگ و ترور معرفی کنند. اعمال این گونه اقدامات خشونت آمیز از سوی قلیلی از تندروها موجب شده که برخی از محققان، روزنامه نگاران، رسانه‎ها و نیز برخی از احزاب و سیاستمداران راست‎گرا با برجسته سازی و بزرگ نمایی افکار و اعمال این گروه‎ها، به ایجاد اسلام هراسی و در نهایت اسلام ستیزی در جامعه اروپا اقدام کنند.

وضعیت اجتماعی - اقتصادی اروپا ، شامل تبعیضات اجتماعی نسبت به مهاجران به ویژه مسلمانان،فشار اسلام هراسی، محدودیت‎ها و اقدامات ضد مناسک اسلامی در اروپا،نگاه تهدید محور به مسلمانان، به نحوی است که به پرورش تروریسمی کمک می کند که ارتباطی با اسلام حقیقی ندارد.

به گفته کارشناسان فرانسوی و آلمانی تنها تعداد محدودی از تروریست‎های تکفیری، قبل از مهاجرت به اروپا دارای تمایلات و عقاید افراطی بوده‎اند. بخش بزرگی از این تروریست ها، جوانان وابسته به طبقه متوسط هستند که هر یک به نوعی، یک شوک فرهنگی را در اروپا تجربه کردند و به افراط گراییده‎اند.

نپذیرفتن در جوامع اروپایی و تجربه سکولاریسم و ماتریالیسم حاکم بر این جوامع ، گروهی از جوانان دچار سرخوردگی شده و معمولاً پس از مواجهه با یک بحران شخصی و در جست وجوی یک هویت جدید، به سوی گروه های افراطی گرایش پیدا می کنند که در کمین آنان نشسته‌اند.

انگیزه‎های دینی از جمله عوامل بیرونی پیوستن جوانان غرب به گروه تروریستی داعش است. تحریف و سوء استفاده از جهاد و شهادت یکی از مهم ترین عوامل جذب و گرایش به سمت گروه‎های تروریستی و تکفیری است. داعش با نفوذ در میان ملت‎های مختلف و به ویژه ملت هایی که اطلاعات دینی اندکی نسبت به اسلام دارد ، توانسته است چهره غلطی از اسلام ناب محمدی(ص) به آنان القاء کند و ملت ها را به این باور غلط برساند که آنچه تحت عنوان تعالیم افراطی سلفی (تکفیری) بدان اعتقاد پیدا می کنند، همان اسلام ناب است که با گرایش به آن ، انسان می تواند به رستگاری ابدی برسد.

داعش توانسته است نیروهای زیادی را از ده‌ها ملیت مختلف جذب کند، نیروهایی که از پنج قاره دنیا خودشان را به عراق و سوریه رساندند تا به عضویت گروه داعش در بیایند.چگونه یک گروه توانسته است که از این همه کشور، عضو جذب کند؟ چرا افرادی که زندگی در اروپا و آمریکا را رها می‌کنند و به سوریه و عراق می‌آیند تا در یک شرایط سخت بجنگند و هم‎کیشان خود را ذبح کنند؟ بخش اعظمی از پاسخ به این سؤال به آموزه‎های تحریف آمیز داعش درباره خلافت و جهاد باز می گردد.

بسیاری از مسلمانان در کشورهای اسلامی و عربی، یکی از مهم ترین دلایل مشکلات امروز مسلمانان را از بین رفتن خلافت اسلامی و تشکیل حکومت های مستبد و غیراسلامی در کشورهای اسلامی می دانند، برای این گونه افراد تشکیل یک دولت اسلامی راه نجات از مشکلات امروز و مقدمه شروع دوران طلایی تمدن اسلامی است.

داعش با توجه به علاقه مسلمانان به تشکیل دولت اسلامی، یکی از مهمترین اهدافش را تشکیل یک دولت اسلامی بزرگ اعلام کرده است. داعش حتی برای این که مصمم بودن خود را در این زمینه نشان دهد، سال ها پیش نام خودش را از القاعده عراق به "دولت اسلامی عراق" تغییر داد.

داعش برای این که دغدغه خودش را برای تشکیل دولت اسلامی و اجرای حدود دینی به نمایش بگذارد، سریعا بعد از اشغال هر منطقه‎ای، برقراری حکومت اسلامی را در آن منطقه اعلام می کند و به نام اجرای حدود، شروع به اعدام و شلاق زدن مخالفان خود می‎کند. داعش همچنین پس از اشغال بخشی از کشور عراق به سرعت خاکریزها و موانع مرزی بین دو کشور عراق و سوریه را از بین برد و اعلام کرد که این کارش گام نخست برای از بین بردن مرزها بین همه کشورهای اسلامی است.

گروه تروریستی داعش با استفاده از تجربه نخبگان اطلاعاتی و عملیاتی حزب بعث عراق، امکانات نرم افزاری و سخت افزاری پیشرفته عمدتاً غربی به ویژه آمریکایی و نیز سرمایه مالی فراوان به دست آورده از حاکمان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس نظیر عربستان سعودی و امارات و پس از آن بانک‎های شهرهای اشغال شده در عراق (تنها از بانک مرکزی موصل مبلغی بالغ بر 400 میلیون دلار پول به سرقت رفت) توانسته بسیار سریع به گروه تروریستی اول منطقه تبدیل شود.

شبکه‌های اجتماعی نظیر فیس بوک، توییتر، واتس آپ، اینستاگرام نقش تاثیرگذاری را در نشر افکار و ترسیم نقشه راه داعش دارند تا آنجا که 80 درصد از نیروهای داعش از طریق شبکه‌های اجتماعی جذب این گروه شدند.