IRIB World Service

در قسمت هشتم به کنوانسیون بین المللی منع جنگ افزارهای شیمیایی پرداخته خواهد شد.

یکی از معاهدات بین المللی در حوزه منع سلاح های بیولوژیکی و شیمیایی در نظام بین الملل، کنوانسیون بین المللی منع جنگ افزارهای شیمیایی chemical weapans convention (cwc) است. این کنوانسیون، الزاماتی را برای عدم دستیابی، استفاده و ضرورت نابودی ذخایر مواد مخرب شیمیایی به وجود آورده است. کنوانسیون بین المللی منع جنگ افزارهای شیمیایی، در آوریل 1997م لازم الاجرا شد و 193 عضو دارد. رژیم صهیونیستی به عنوان یکی از بزرگترین دارندگان زرادخانه سلاح های هسته ای ، شیمیایی و بیولوژیکی به همراه، مصر، کره شمالی و سودان جنوبی به این کنوانسیون نپیوسته اند.

طبق بررسی های به عمل آمده در مورد استفاده از سلاح های شیمیایی، در  سال 2018 مشخص شد که با همکاری دولت ها بخش قابل توجهی از ذخایر شیمیایی مخرب، از بین رفته است. اما برخی از مواد شیمیایی دارای استفاده گسترده صنعتی است و نمی توان آن را از چرخه ی استفاده خارج کرد. به طور مثال فسژن Phosgene و کلر جزء موادی است که هم می تواند کاربرد مخرب نظامی داشته باشد و هم وجود آن برای صنایع بسیار مهم است. بودجه ی کنوانسیون بین المللی منع جنگ افزارهای شیمیایی، حدود 71 میلیون یورو در سال 2020 بوده است و گستره آن حدود 98% از جمعیت کره زمین را شامل می شود. سازمان منع سلاح های شیمیایی که برای تحقق اهداف کنوانسیون مذکور تلاش می کند اعلام داشته است بیشتر از نود و هشت درصد از ذخایر مخرب شیمیایی جهان را برچیده است. این سازمان از میان 97 پایگاه شناسایی شده دارای امکان تولید سلاح های شیمیایی،  74 پایگاه را نابود و کارکرد 23 پایگاه را به فعالیت صلح آمیز تبدیل کرده است. بر اساس جدیدترین طلاعات 119 کشور اجرای قوانین مربوط به کنوانسیون را وارد قوانین ملی شان کرده اند.

تا کنون چهار کنفرانس بازنگری، درخصوص کنوانسیون بین المللی منع جنگ افزارهای شیمیایی برگزار شده است. از این چهار کنفرانس، سه کنفرانس در جهت تکمیل اهداف کنوانسیون، با موفقیت برگزار شده است اما کنفرانس چهارم، یک بازنگری پر چالش بوده است. این کنفرانس در نوامبر 2018 با اختلاف جدی میان کشورهای عضو در خصوص سلاح های شیمیایی سوریه، مالزی و انگلستان برگزار شد.یکی از دلایل پرچالش بودن کنفرانس چهارم این بود که کشورهای غربی آشکارا با چشم پوشی از کاربرد سلاح های شیمیایی توسط داعش در سوریه، تلاش داشتند با دروغ پردازی، دولت قانونی سوریه را به نگهداری و کاربرد سلاح های شیمیایی محکوم کنند. طی کنفرانس چهارم همچنین دستاوردهای کنوانسیون cwc و مواردی همچون ظهور مجدد برخی از تسلیحات شیمیایی مطرح شد.

در کنفرانس چهارم، تقویت راستی آزمایی، پیگیری اجرای ملی کنوانسیون در کشورهای عضو، تقویت همکاری های بین المللی، شناسایی حامیان مالی تولید کنندگان سلاح های شیمیایی و تقویت ایمنی جهانی در برابر سلاح های شیمیایی مطرح شد. دلیل اصلی موفق نبودن کنفرانس چهارم، مخالفت آمریکا و بهانه جویی دولت این کشور بود.

نقش امریکا به عنوان یکی از اعضای دائم شورای امنیت در اجرا و یا عدم اجرای یک کنوانسیون بین المللی چشمگیر است. بهانه جویی های دولت امریکا می تواند روند یک معاهده بین المللی ارزشمند را با مخاطره مواجه کند. رشد گروه های تروریستی دارای دسترسی به سلاح های شیمیایی، یکی از خطرات جدی آینده جامعه جهانی است که  این موضوع در چهارمین کنفرانس بازنگری مطرح شد. عدم حمایت امریکا از سند نهایی این کنفرانس، این گمانه را که امریکا از فعالیت های شیمیایی گروه های تروریستی نظیر داعش حمایت می کند، افزایش داد.

«امین حطیط» کارشناس امور راهبردی ارتش لبنان به هماهنگی آمریکا با رژیم صهونیستی و ترکیه برای استفاده از داعش جهت تحت فشار قرار دادن دولت دمشق در جریان بحران سوریه، اشاره می کند و معتقد است: آمریکا داعش را ایجاد کرد تا از آن به عنوان پلی برای بازگشت به عراق و بی‌ثباتی در سوریه بهره برداری کند. سوریه با داعش مقابله کرد و آن را در بیشتر مناطق درهم شکست. پس از آنکه آمریکایی‌ها، فهمیدند که شکست دادن دولت قدرتمند سوریه میسر نیست به بازنگری در طرح‌های خود روی آوردند. بر این اساس، امریکا با چشم پوشی بر استفاده داعش از سلاح های شیمیایی، کوشید مانع از شکست این گروه تروریستی در سوریه شود تا بتواند همچنان به غارت نفت سوریه بپردازد اما محور مقاومت شکست سنگینی به داعش وارد ساخت.

«حقوق بین الملل بشر»، مجموعه قواعد حقوقی جهان شمول، غیر قابل سلب و تبعیض ناپذیر است. اجرای این حقوق برای تمام دولت ها در ارتباط با همه انسان ها ضرورت دارد. مفاد منشور سازمان ملل متحد برای گسترش حفاظت از حقوق بشر بین المللی است. «حقوق بین الملل بشردوستانه» نیز به قواعد جنگ از جمله ایجاد محدودیت در کاربرد سلاح ها می پردازد. هم «حقوق بین الملل بشر» و هم «حقوق بین الملل بشردوستانه»، تولید، کاربرد و استفاده از سلاح های شیمیایی و بیولوژیکی را ممنوع کرده اند.

مطابق اعلامیه ی جهانی حقوق بشر، نسل کنونی مسئول است که در مورد ایمن بودن فعالیت های خود اطمینان حاصل کند و بداند  که فعالیت هایش برای نسل های آینده مخاطره ای ایجاد نمی کند. موضوعاتی همچون محیط زیست، توسعه ، ژنوم انسانی، میراث فرهنگی و آموزش از مهمترین اجزای نسل جدید حقوق بشر هستند. همچنین سازمان ملل متحد پس از سال 1990 توجه ویژه ای به موضوع تغییرات آب و هوایی و تنوع زیستی از منظر حقوق بشر داشته است. تصویب پروتکل کیوتو و پیمان اقلیمی پاریس، نیز با توجه به این رویکرد صورت گرفته است.

براساس قواعد حقوق بین الملل بشر، حقوق بین الملل محیط زیست و منشور سازمان ملل متحد؛ تعهدات و موضوعاتی نظیر: حفظ سلامت انسانها، حق بر محیط زیست، حق بر زندگی سالم و حقوق نسل های آینده؛ وظیفه مشترک همه انسان ها و دولت هاست. هرگونه اقدام بر خلاف این موارد تخلف است و اصلی ترین ارکان حقوق بشر را نقض می کند. از این منظر، هر گونه تولید، نگهداری و کاربرد سلاح های شیمیایی و بیولوژیکی، نقض حقوق بشر نسل های آینده نیز تلقی می شود. چرا که تسلیحات بیولوژیک به عنوان سلاح های خطرناک کشتار جمعی، نظم طبیعت را برهم زده، محیط زیست را با مخاطرات جدی مواجه می کنند و به دلیل اثرات طولانی مدت،  حقوق نسل های آینده را ضایع می نمایند. از اینرو دولت ها نباید تعهدات خود را در قبال کنوانسیون های بین المللی مربوط به منع سلاحهای بیولوژیکی و شیمیایی را نقض کنند .