IRIB World Service

در قسمت چهارم مجموعه برنامه، چشم انداز جایگاه طالبان در افغانستان،فرآیند مذاکرات آمریکا و طالبان، بررسی خواهد شد.

پس از وقوع تحولاتی نظیر شکست استراتژی دونالد ترامپ رئیس جمهور سابق امریکا در قبال افغانستان، گسترش قدرت طالبان در داخل افغانستان، برگزاری گفت‌ و گو میان طالبان و برخی کشورهای منطقه؛ آمریکا تصمیم به برگزاری مذاکرات صلح با طالبان گرفت. به همین منظور، زلمای ‌خلیل­ زاد به‌ عنوان فرستاده وزارت امور خارجه ‌ایالات متحده در ‌این مذاکرات در 21 سپتامبر 2018م، به دوحه سفر کرد. بدین ترتیب برای نخستین ­بار یک نماینده ارشد آمریکایی به صورت رسمی ‌برای گفت‌ و گو با طالبان به قطر سفر ­کرد. مذاکرات رسمی طالبان با آمریکا در قطر و امارات متحده عربی در 9 دور برگزار گردید.

اولین نشست در ۱۲ اکتبر ۲۰۱۸ م، در دوحه و نشست دوم نیز ۱۶ نوامبر ۲۰۱۸ م، در همین شهر برگزار شد. خواسته ­های طالبان در ‌این مذاکرات عبارت بودند از: خروج نیروهای خارجی از افغانستان، حذف نام ‌این گروه از لیست سیاه گروه­ های تروریستی سازمان ملل و آمریکا، ارائه تضمین توسط سازمان ملل و سازمان همکاری اسلامی ‌برای عملی شدن توافقات صلح و آزادی 5 هزار زندانی طالبان از زندان. آمریکا نیز بر ضرورت تأمین اهدافی مانند برگزاری مذاکره میان طالبان و دولت کابل و نیز برقراری آتش­ بس در افغانستان تأکید کرد. این دور از گفتگوها بدون دستیابی به نتایج خاصی پایان یافت. سومین نشست در ابوظبی در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۸م، برگزار شد. در این دور از گفتگو، طالبان به طور جدی پیگیر ارائه جدول زمان­بندی خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان بود، اما طرف آمریکایی اجابت ‌این درخواست را منوط به موافقت دولت افغانستان و موافقت‌ نامه استراتژیک میان افغانستان و آمریکا کرد. با توجه به اصرار طالبان بر خواسته ­هایشان و پاسخ منفی آمریکایی ­ها، این نشست بدون رسیدن به توافق پایان یافت.

‌چهارمین دور گفت‌ و گوها در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۹ م، در دوحه برگزار شد. در ‌این دور از مذاکرات اعلام شد که طرفین بر سر پیش‌ نویس اولیه توافق به تفاهم رسیده‌ اند. پنجمین دور مذاکرات در۲۵ فوریه 2019م (اوایل اسفند 1397) برگزار گردید. قرار شده بود که در این نشست  درباره‌ موضوعاتی از جمله  خروج نیروهای خارجی از فغانستان ، تضمین طالبان به‌ اینکه از خاک افغانستان حمله یا تهدیدی علیه منافع آمریکا و متحدانش انجام نمی دهد، آتش­ بس میان دولت و طالبان و مذاکره میان دولت و طالبان، گفت‌ و گو شود. همچنین قرار بود در این دور از مذاکرات،  موضوع ارائه تضمین به عدم استفاده از خاک افغانستان برای تهدید منافع آمریکا و متحدانش توافق شود و سپس مذاکرات بر سر موضوعات داخلی که شامل گفت و گو با دولت کابل است، پیش برده شود. نهایتا با اشکال تراشی طرفین، توافقی در این دور صورت نگرفت.

ششمین دور مذاکرات در اردیبهشت 1398(می 2019م) در دوحه آغاز شد و 9 روز به طول انجامید. آغاز مذاکرات بین‌ الافغانی، آتش‌ بس، تعیین جدول زمانی خروج نیروهای خارجی و عدم تهدید سایر کشورها از خاک افغانستان از محورهای اساسی این دور بودند. اما ‌این دور از مذاکرات نیز با شکست روبرو شد؛ و دو طرف از کشیده شدن احتمالی مذاکرات به دور هفتم خبر دادند. هفتمین دور از مذاکرات در تیرماه سال ‌1398(جولای 2019م) به مدت دو هفته در دوحه آغاز شد. پس از پایان مذاکرات، طالبان اعلام کردند که پیشرفت خوبی در مذاکرات صورت گرفت و قرار است آمریکایی‌ ها، نیروهای خود را از افغانستان خارج و در آینده نیز در امور داخلی افغانستان هیچ مداخله‌ ای انجام ندهند. در مقابل، وزارت خارجه آمریکا، ضمن تکذیب سخنان طالبان، اظهار داشت که هدف اساسی مذاکرات صلح با طالبان این است که تمام افغان‌ ها از جمله نمایندگان دولت، احزاب، جامعه مدنی، زنان و طالبان برای یافتن یک راه‌ حل سیاسی و پایان جنگ با هم گفتگو کنند و آمریکا درصدد توافق جامع صلح در افغانستان است نه توافق برای خروج نیروهای آمریکایی از این کشور.

اظهارات مقامات آمریکایی و طالبان نشان داد که با وجود مذاکرات طولانی، اختلافات دو طرف جدی و عمیق است. آمریکا توافق نهایی با طالبان را منوط به پذیرش برقراری آتش‌ بس فراگیر، توقف عملیات‌ ها، آغاز مذاکرات مستقیم صلح با دولت افغانستان و نیز تضمین‌ های مبارزه با تروریسم از سوی طالبان کرده بود. ولی طالبان در مذاکرات نه تنها با خواسته‌ های آمریکا مخالفت کرد، بلکه تاکید نمود: «توافقات با آمریکا باید به خروج نیروهای خارجی از افغانستان منجر شود؛ آمریکا نباید در آینده، در امور داخلی افغانستان دخالت یا تاثیرگذاری داشته باشد؛ آتش‌ بس دائمی و فراگیر تا زمانی که نیروهای خارجی حضور دارند، معنایی ندارد؛ پس از خروج آمریکا از افغانستان و یا تعیین جدول زمانی مشخص، مذاکرات بین‌ الافغانی صورت خواهد گرفت، اما مذاکره با دولت افغانستان هرگز صورت نخواهد پذیرفت». چرا که به گفته طالبان، اساساً دولت افغانستان نامشروع می باشد.

 در مورد مخالفت طالبان با گنجاندن بندی در پیش نویس توافقنامه مبنی بر تعهد طالبان برای مبارزه با داعش در افغانستان نیز، طالبان بر ‌این عقیده‌ بود که آمریکایی‌ ها با آوردن این بند، در واقع به‌ دنبال یک بازی فریبکارانه هستند، چرا که طالبان اکنون نیز با گروه ترویستی داعش مقابله می کند . از نظر طالبان ، آمریکا با گنجاندن ‌این بند،‌ در واقع به‌ دنبال ‌این است که اعلام کند طالبان در توافق با آمریکا راضی به مبارزه با داعش شده است؛ اما واقعیت این است که آمریکایی‌ ها در حال یک بازی جدید هستند تا با تغییر چهره ضد آمریکایی طالبان و ‌ایجاد وجهه ضد آمریکایی برای گروه تروریستی داعش، افراد ناراضی طالبان را ذیل پرچم داعش جذب ‌این گروه تروریستی کنند و داعش را تقویت کنند. صلح نمایشی با طالبان و جایگزینی داعش به جای طالبان، این زمینه را ایجاد می کند که آمریکا همچنان به اسم مبارزه با تروریسم، مداخله نظامی خود در افغانستان را توجیه کند. بدلیل همین اختلاف نظرها، هشتمین دور مذاکرات که دراوت 2019م در دوحه برگزار شد، نیز دستاورد قابل ذکری نداشت.

دونالد ترامپ، رئیس ‏جمهور سابق آمریکا پیش از آغاز دور نهم مذاکرات، از احتمال ضعیف توافق طالبان با حکومت مرکزی افغانستان و ‌اینکه طالبان آماده توقف جنگ با آمریکا است، خبر داده بود. وی همچنین بر ضرورت خروج نیروهای آمریکایی و تقویت حضور اطلاعاتی در افغانستان تأکید کرد. طالبان در واکنش به اظهارات ترامپ مبنی بر ادامه حضور «اطلاعاتی» آمریکا در افغانستان، ضمن مخالفت با ‌این سخنان، مطرح کرد که ‌این گروه پس از صلح، تنها حضور «دیپلماتیک» آمریکا را می­ پذیرد.در حالی که احتمال امضای موافقت­نامه صلح آمریکا و طالبان در دور نهم مذاکرات که شش روز به طول انجامید، بیش از هر زمانی وجود داشت، با وقوع انفجار در نزدیکی سفارت آمریکا و مقر محلی ناتو در کابل در اوایل سپتامبر سال 2019م،  ترامپ از خاتمه مذاکرات صلح بین نمایندگان آمریکا و طالبان داد.

طالبان در واکنش به بیانیه ترامپ در خصوص توقف مذاکرات مطرح کرد که لغو مذاکرات صلح، بیشتر به ضرر واشنگتن است، زیرا طالبان ثابت کرده که به کمتر از خروج کامل آمریکا از افغانستان راضی نمی‌ شود و برای رسیدن به ‌این هدف، به جهاد خود ادامه خواهد داد. با مشاهده واکنش طالبان، مایک پمپئو، وزیر امور خارجه وقت آمریکا اعلام کرد واشنگتن همچنان خواهان توافق با طالبان است، اما می ­خواهد اطمینان یابد که طالبان به تعهدات خود پایبند می­ ماند.  نهایتا پس از کش و قوس های فراوان توافق­نامه صلح میان طرفین در در 29 فوریه 2020م، به امضاء رسید. به این ترتیب  سندی با عنوان «موافقتنامه رسیدن به صلح در افغانستان» میان آمریکا و امارات اسلامی، امضاء شد. بلافاصله پس از طرح عنوان امارت اسلامی، آمریکا اعلام کرد که «امارت اسلامی» را به‌ عنوان دولت به رسمیت نمی­ شناسد؛ بلکه «گروه طالبان» را به رسمیت می‌ شناسد. جوزف دانفورد، ژنرال بازنشسته که زمانی رئیس ستاد مشترک ارتش امریکا بود، معتقد است که آمریکا باید سیاست خود را در قبال افغانستان اصلاح کند تا از این موضوع اطمینان حاصل شود که گفت و گوهای صلح به یک راه حل پایدار منجر می شود.