IRIB World Service

در قسمت ششم مجموعه برنامه ی، تهدیدات بیولوژیک؛ مسئولیت کشورها و سازمان های بین المللی، رویکرد امریکا،انگلستان و فرانسه به حقوق بشر و سلاح های بیولوژیکی، بررسی خواهد شد.

تولید و استفاده از سلاح های مخرب بیولوژیکی و برنامه های تحقیقاتی مرتبط با این تسلیحات توسط بسیاری از کشورها امکان پذیر است. چنانچه تحولات مربوط به بحران سوریه و استفاده داعش از سلاح های شیمیایی نشان داد. حتی برخی از گروه های تروریستی به طرف استفاده از این سلاح ها و تولید آن، حرکت کرده اند؛ اما تاثیر قدرتهای بزرگ در سطح نظام بین المللی به شکل گسترده تری بیشتر از سایر بازیگران دنیاست. از این رو قصد داریم در این برنامه رویکرد امریکا، فرانسه و انگلستان را مورد بررسی قرار دهیم. چرا  که تولید ، نگهداری و کاربرد سلاح های بیولوژیکی به دلیل پیامدهای گسترده انسانی که ایجاد می کند، نقض حقوق بشر محسوب می شوند.

سابقه نقض حقوق بشر و جنایات جنگی در کشورهای غربی از جمله امریکا و انگلستان بسیار طولانی است. اولین استفاده از بمب هسته ای در هیروشیما و ناکازاکی در خلال جنگ جهانی دوم، توسط آمریکا صورت گرفت. حمایت از داعش و نیروهای تروریستی مخالف حکومت قانونی سوریه که منجر به رشد گروه های تکفیری شد و نادیده گرفتن جنایات عربستان سعودی در قتل عام مردم یمن بخشی دیگراز کارنامه سیاه حقوق بشری آمریکا، انگلستان و فرانسه است. طبیعتا فعالیت های پنهانی بیولوژیکی کشورهای دارای کارنامه منفی در زمینه حقوق بشر، خطری برای جهانیان محسوب می شود. ایگور نیکولین Igor Nikolin دانشمند و زیست شناس روسی در خصوص عملکرد امریکا در تولید و استفاده از سلاح های خطرناک بیولوژیکی می گوید : آمریکایی‌ها در ظاهر به یک سری توافقنامه‌هایی پایبند هستند, اما برای جلوگیری از وقوع فجایع در کشورشان این آزمایشگاه‌ها را به خارج از خاک آمریکا انتقال داده‌اند. ما می‌دانیم که اتفاقاتی افتاد، مثلا ویروس سیاه زخم در سال ۲۰۰۱ از پژوهشکده بیماری‌های عفونی ارتش آمریکا شیوع پیدا کرد. آمریکایی‌ها همچنین از امضای پروتکل منع گسترش سلاح میکروبی سر باز زدند و گفتند ما آن را اجرا نمی‌کنیم.پیش از این نیز نیکلای پاتروشف دبیر شورای امنیت روسیه اعلام کرده بود که پنتاگون در حال ساخت و احداث آزمایشگاه های بیولوژیکی در سراسر جهان است پاتروشف گفته است: این آزمایشگاه ها برای ساخت سلاح های بیولوژیکی راه اندازی شده که اتفاقی به شدت نگران کننده است.

در کنار آمریکا، برخی از کشورهای اروپایی نیز، سابقه طولانی در خصوص نقض حقوق بشر دارند. به طور مثال فرانسه یکی از مدعیان دیرینه حقوق بشر است اما در مواردی همچون نقض آزادی عقیده و پوشش مسلمانان، عدم رعایت حقوق اقلیت ها نظیر روماها، نگاه تبعیض آمیز به سیاه پوستان فرانسوی وبد رفتاری پلیس با آفریقایی تبار ها توسط سازمان عفو بین الملل محکوم شده است. 

ژرارلونگه، سناتور وزیر سابق دولت فرانسه می‌گوید: دولت فرانسه علاوه بر نقش پایدار در  تداوم جنگ یمن، به ایجاد مرکزی برای آموزش نحوه به کارگیری سلاح‌های پیشرفته‌ای متهم است که عربستان سعودی از آنها بر ضد غیرنظامیان یمنی استفاده می کند. فرانسه نیز بمانند امریکا در کاربرد سلاح های بیولوژیکی سابقه دارد. در قرن 18 در طول جنگ فرانسه و هندوستان (سالهای 1754 تا 1767م )، فرانسه از شیوع آبله به عنوان یک سلاح علیه هندوستان استفاده کرد. در حال حاضر نیز تولید بمب های شیمیایی ،فسفری و خوشه ای توسط فرانسه نشان می دهد که احتمال فعالیت های پنهانی این کشور در زمینه سلاح های بیولوژیکی نیز وجود دارد.

انگلستان یکی از مدعیان اروپایی حقوق بشر است که کنوانسیون های مربوط به حقوق بشر را پذیرفته اما در مواردی متهم به نقض حقوق بشر است. به گزارش کمیته منع تبعیض نژادی سازمان ملل در اکتبر 2016 آمار جرائم نژاد پرستانه در این کشور  رو به افزایش است. همچنین قانون مبارزه با تروریسم سال 2015 مداخله نیرو های امنیتی را در حریم خصوصی افراد گسترش داده است. خشونت علیه زنان و کودکان موضوع دیگری است که از مشکلات حقوق بشری انگلستان به شمار می رود. انگلستان نیز به مانند امریکا و برخی از کشورهای غربی، فعالیت های گسترده ای در زمینه تحقیق، توسعه و ساخت سلاح های بیولوژیکی دارد. رویکرد امریکا و انگلستان در این خصوص ساخت آزمایشگاه های بیولوژیکی در اقصی نقاط جهان است. گرجستان یکی از کشورهایی است که امریکا و انگلستان در آنجا آزمایشگاه های بیولوژیکی احداث کرده اند.

جفری سیلورمان، مشاور امریکایی تبار، رئیس جمهوری اسبق گرجستان میخائیل ساآکاشویلی در این خصوص می گوید: در حال حاضر چندین آزمایشگاه سلاحهای بیولوژیکی آمریکا و انگلستان در گرجستان فعال است. علاوه بر مرکز آزمایشگاهی سلاح های بیولوژیکی «ریچارد لوگار» امریکا در حومه تفلیس، مرکز «الیاوا» نیز در این شهر فعال است. همچنین آزمایشگاهی در منطقه کوبولتی و یک مرکز تحت کنترل وزارت دفاع انگلستان در آجارستان فعال است. علاوه بر این مراکز، یک شبکه متشکل از 11 آزمایشگاه کوچک که با یکدیگر در ارتباط هستند در گرجستان فعال است.

سیلورمان که خبرگزاری اسپوتنیک، وی را اولین افشاگر فعالیت های خطرناک آزمایشگاه های سلاح های بیولوژیک در گرجستان معرفی کرد، می گوید: مرکز آزمایش های بیولوژیک لوگار آمریکا در حومه تفلیس متشکل از دو بخش است که از ابتدا به پرسنل گرجستانی اجازه ورود به یکی از بخش های آن داده نمی شد و فقط آمریکایی ها در آن فعال هستند .وی ،با اشاره به اینکه همه این مراکز مرتبط با برنامه های نظامی آمریکا است گفت : در سالهای 2014 و 2015 تحقیقات در این ارتباط انجام دادم و همه اسناد در این ارتباط را در دست دارم.به گفته سیلورمان ، تعدادی از آزمایشگاه ها مربوط به نیروی دریایی آمریکا است و این آزمایشگاهها بر اساس توافق راه اندازی نشده بلکه مسئولان گرجستان را مجبور به امضای اسناد فعالیت این مراکز کرده اند .وی در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه آمریکا چرا گرجستان را برای فعالیت این مراکز بیولوژیکی انتخاب کرده است، گفت: این کشور با توجه به نزدیکی جغرافیایی با ایران ، روسیه و ترکیه ، از موقعیت استراتژیک برخوردار است.سیلورمان ادامه داد : از طرف دیگر، گرجستان تا به حال به کنوانسیون منع سلاح های بیولوژیکی ملحق نشده و این کشور با وجود اینکه سلاح های بیولوژیکی ندارد ولی در زمان شوروی ، دارای واحدهای تحقیقاتی بود که در آنها پاتوژن های خطرناک نگهداری می شد.  وی افزود: پس از فروپاشی شوروی این واحدها در گرجستان باقی مانده بود و آمریکایی ها اعلام کردند که حفاظت آنها را بر عهده خواهند داشت تا پاتوژنها در دست دیگران قرار نگیرد و به این ترتیب گرجستان به یک آزمایشگاه بزرگ تبدیل شد .

 کشورهای قدرتمند به کنوانسیون ها و قواعد بین المللی مرتبط با منع گسترش سلاح های شیمیایی، میکروبی و بیولوژیکی پایبند نیستند. بخشی از عدم پایبندی قدرت های بزرگ به قواعد منع توسعه و تولید سلاح های بیولوژیکی به خلاءهای قانونی یا نبود قواعد الزام آور بر می گردد، چنانچه در سال 1925م دستور کار ژنو به منظور منع استفاده از سلاح های بیولوژیک به امضای 108 کشور رسید، پروتکلی که به علت شفاف نبودن،تقریبا اجرای آن غیر ممکن است. برای مثال در هیچ یک از بندهای این پروتکل بین المللی، اشاره ای به بازرسی از مراکز مخفی بیولوژیکی کشورها نشده است.

همین ویژگی باعث شده تا کشورهایی نظیر امریکا، ژاپن، فرانسه، کانادا، انگلستان، چین و روسیه با استفاده از خلاء قانونی توسعه سلاح های زیستی شان را متوقف نکنند. در کنار همه این کشورها، اما امریکا تنها کشوری است که پروتکل منع استفاده از سلاح های زیستی را امضاء نکرده است. کشوری که آزمایش سلاح های زیستی را از سال 1949 در ایالات مختلف و همچنین در خارج از امریکا آغاز کرده است.

کارنامه قدرت های بزرگ در حوزه حقوق بشر، حفظ و نگهداری محیط زیست مطلوب نبوده است. در واقع نگاه منفعت طلبانه و ابزاری قدرت های بزرگ در بهره برداری از حقوق بشر ، در رویکرد آنان به حوزه سلاح های بیولوژیک نیز وجود دارد. همین موضوع مقابله جهانی با سلاح های بیولوژیکی را با دشواری مواجه می سازد.