IRIB World Service

در قسمت سوم مجموعه برنامه ی، تهدیدات بیولوژیک، ویژگی جنگ های نوین در استفاده از سلاح های بیولوژیکی، بررسی خواهد شد.

با پیشرفت تکنولوژی های جدید نظامی و توسعه کشور ها از منظر علمی، نزاع و درگیری میان دولت ها نیز به اشکال نوین پیگیری می شود. در طول تاریخ بشریت وقوع جنگ و ظهور این پدیده سیر تکاملی قابل تاملی را پیموده است. این روند بر شکل گیری جنگ ها اثر گذار بوده است. پس از پایان جنگ سرد و همزمان با ظهور شرایط جدید در ساختار نظام بین الملل، بخش قابل توجهی از مطالعات جنگ به بررسی ماهیت و کیفیت این پدیده در آینده معطوف گردید.محققان در چارچوب آینده پژوهی، ویژگی جنگ های نوین در قرن بیست یکم را تغییر تاکتیک دولت ها و روی آوردن آنها به ابزار های نرم برای جنگ های نوین عنوان کردند.از این رو در جنگ های نوین بهره گیری از ابزار های فضای سایبر، پرنده های هدایت شونده از راه دور، ابزار های جاسوسی نقش زیادی دارد. اما استفاده مخرب از ابزار تسلیحات بیولوژیک با توجه به ویژگی های خاص آن مورد توجه برخی از قدرت های بزرگ قرار دارد.

خطر تهدیدات بیولوژیکی برای جهان از این جهت است که برای تولید و بکارگیری تسلیحات بیولوژیکی داشتن علوم و مهارت نسبی ویروس شناسی کافی است و کشور ها با داشتن دانشی حداقلی در خصوص تولید میکروب های مخرب می توانند آن را طرح ریزی کنند. دسترسی به ماده اولیه این ویروس ها آسان است، می توان آن را از بدن بیمار جدا و غربال کرده در محیط دیگر با دستکاری های ژنتیکی آن را تقویت کرد. تولید این نوع ویروس ها هزینه بالایی ندارد و به راحتی با همکاری محرمانه دولت های ذینفع و مافیای بین المللی قابل انتقال است. چنانچه جنجال های مربوط به منشا انتشار ویروس کرونا نشان داد امکان رد گیری و پیدا کردن منشا برخی از حملات بیولوژیک سخت و یا حتی غیر قابل امکان است. در نهایت سلاح های بیولوژیکی ابزاری مناسب برای فعالیت مخرب گروه های تروریستی را فراهم می آورد.

بیماریهای همه گیر بیولوژیک به طرق مختلف منتقل می شوند. این همه گیریها ممکن است با منشا طبیعی یعنی انتقال بیماری ها به طور طبیعی میان انسان و سایر جانوران ظهور یابد و یا با دخالت غیر عمدی انسان، مثل آلودگی فاضلاب های انسانی که ممکن است منجر به بروز بیماری عفونی شود. بیماریهای همه گیر ممکن است با منشا مشکوک و عمدی نیز منتشر شوند. تهدیدات بیولوژیک عمدی شامل دو بخش است: بیوتروریسم که شامل استفاده از عوامل بیولوژیک جهت آسیب رسانی به فرد و یا جامعه در حد محدود است و حملات بیولوژیک که به  انتشار گسترده عوامل بیولوژیکی می پردازد و هدف آن  آسیب کلی به نیرو های نظامی، غیر نظامی، منابع کشاورزی، دامی و زیر ساخت های غذایی یک کشور است.

سلاح های بیولوژیک که با استفاده از عوامل مخرب بیولوژیکی تولید و استفاده می شوند، می توانند در حوزه هایی همچون گیاهان، منابع طبیعی، آب و هوا اثرات منفی برجای گذارند. به برخی از این حوزه ها در ادامه اشاره می کنیم.در مورد تهدید منابع طبیعی، میکروب های آلوده کننده در سلاح های بیولوژیک می توانند هوا، غذا، آب و محیط زیست را آلوده ساخته و باعث ایجاد بیماری های همه گیر برای انسان ها و موجودات زنده شوند.  تاثیر عوامل مخرب بیولوژیکی برگیاهان را می توان با بررسی روند نابودی پوشش های گیاهی، از بین رفتن گونه های نادر گیاهی و افزایش مناطق بیابانی به راحتی مشاهده کرد. طیف گسترده ای از میکروب ها می توانند از طریق هوا، مسافت های طولانی را آلوده سازند. شایع ترین این میکروب ها در تسلیحات بیولوژیک، قارچ هایی هستند که گیاهان و انسان ها را تحت تاثیر قرار می دهد و از هوا به عنوان بستر گسترش استفاده می کنند.

 در میان مواردی که مورد حمله ی بیولوژیکی قرار می گیرند، تاثیر میکروب های بیولوژیک در آب بسیار گسترده است. به طور مثال انتشار یک گرم سم کلستریدیوم قادر است طی مدت شش ساعت، هشت میلیون نفر را به کام مرگ بکشاند.استفاده از تسلیحات بیولوژیک می تواند به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم حتی پس از گذشت سال ها بر اثر باقی ماندن آثار آن، بر گونه های حیوانی و جانوری اثر گذاشته، نظم طبیعی جانوران را بر هم ریخته و گونه های در معرض انقراض را به نابودی کامل بکشاند.

همانطور که ذکر کردیم، پیشرفت های اخیر در علوم‌زیستی از یک سو و سوءاستفاده از نتایج پژوهش‌های علمی توسط کشورهای قدرتمند از سوی دیگر، منجر به تبدیل عوامل بیولوژیکی به سلاح‌های مهلک برای انسان و محیط زیست شده است. این موضوع به طور همزمان دو مقوله امنیت‌ و سلامت ملی و عمومی جوامع را مورد تهدید جدی قرار دهند. منیره عروجی پژوهشگر مرکز بین المللی مطالعات صلح درایران در این خصوص اعتقاد دارد: برخی از قدرت‌های بزرگ یا شرکت های چند ملیتی بزرگ که به هیچ سازمانی هم پاسخگو نیستند به جهت بهره‌برداری از منابع معدنی و اقتصادی از یک منطقه خاص دنیا و به جهت از میان برداشتن یک رقیب در آن بخش با ایجاد عوامل بیماری‌زا به اهداف خود می‌رسند. آنها در نهایت با انجام اقدامات پزشکی و تامین بودجه‌های امدادرسانی تلاش ‌می‌کنند سطح محبوبیت خود را افزایش بدهند تا به هدف کنترل و گسترش نفوذ در آن ناحیه جغرافیایی دست یابند.  جنگ افزارهای بیولوژیکی به دلیل نامرئی بودن و داشتن اثرات دامنه دار و بلند مدت، در کنار تلفاتی که به جای می گذارند حجم بالا و غیرقابل کنترلی از ترس، ناامنی و اضطراب را ایجاد می‌کنند.

استفاده از ابزارهای بیولوژیکی می تواند منجر به ایجاد بحرانهایی شود  که جهان و اکوسیستم زیستی انسان و حیوان را درگیر خود کند.اگر بهداشت جهانی، بر ویروسهایی همچون کووید 19 که اکنون دنیا را در ترس و ابهام از آینده بشر قرار داده است نتواند فائق آید، می تواند برای بشر یک مصیبت جدی به بار آورد. از این منظر، فارغ از اینکه  چه کسی مسبب تولید و گسترش این ویروس مرگبار است این موضوع  نتیجه چیزی جز فروپاشی اجتماعی و اقتصادی، مرگ و میر، گسترش فقر در بین جوامع و آسیب بیشتر به محیط زیست نخواهد داشت. لذا تقویت کنترل  بین المللی و حقوقی فعالیت های بیولوژیکی دولتها، امری لازم و ضروری به نظر می رسد.