IRIB World Service

از زمان شوروی ، سرکوب اسلام و اسلامگرایان با برچسب وهابیت ، از حربه های حکومت کمونیستی در دشمنی با مسلمانان بوده است .

از زمان شوروی ، سرکوب اسلام و اسلامگرایان با انگ وهابیت ، از حربه های حکومت کمونیستی در دشمنی با مسلمانان بوده است . اما با فروپاشی شوروی و استقلال جمهوری های مسلمان نشین ، وهابیت به طور جدی به عرصه این جمهوری ها وارد شد . رژیم عربستان به عنوان سردمدار جریان وهابیت ، نخستین حضور خود را در جمهوری های مسلمان نشین شوروی از سال 1989 میلادی با اعزام هیات هایی به این جمهوری ها و اهدای حدود یک میلیون نسخه قرآن کریم آغاز کرد . پس از آن هیات های بسیاری برای انعقاد موافقتنامه های پذیرش طلبه و کمک به موسسات دینی و همچنین هیات های سرمایه گذاری عربی به جمهوری های مسلمان نشین آسیای مرکزی و قفقاز رفت و آمد کردند .

با وجود این رفت وآمدها ، حساسیت توأمان مردم و حاکمیت های جمهوری های مسلمان به وهابیت به عنوان یک پدیده ویرانگر، از موانع مهم پیش روی وهابیت در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز بوده است .

" گروه بین المللی بحران" - که یک سازمان غیردولتی تحقیقاتی متشکل از سیاستمداران برجسته غربی است - در گزارش خود درباره اوضاع دینی در جمهوری آذربایجان آورده است: این کشور مسلمان ، دولتی لائیک دارد و اغلب ساکنان آن میانه رو هستند . با وجود این ، شرایط منطقه و بحرانهای ناشی از گسترش تروریسم ، تکفیریها و وهابیت در کشورهای سوریه ، عراق و لبنان ، جمهوری آذربایجان نیز به دلیل داشتن اکثریت شیعه ، در معرض خطر هجوم تکفیری ها قرار دارد . به دلیل حکومت سکولار جمهوری آذربایجان و پیمانهای متعددی  با حکومتهای حامی تروریسم - از جمله رژیم اسرائیل ، آمریکا ، عربستان سعودی و برخی کشورهای منطقه - این گروهها همانند آتشی در زیرخاکستر به حیات خود ادامه داده اند .

تا پیش از شکل گیری جمهوری آذربایجان ، وهابیت در این کشور اساسا" فعالیت نداشته و در اواخر عمر شوروی و اوایل دهه 1990 میلادی این فرقه ضاله توسط شماری از آذری زبان های تحصیل کرده درعربستان سعودی ، کویت و مصر وارد جمهوری آذربایجان شده است . در همین ارتباط ، باید گفت : کسانی که در سفر حج تحت تاثیر سعودی ها قرار می گرفتند ، به این فرقه ضاله گرایش پیدا کرده و به همکاری با نمایندگان این فرقه ترغیب شدند .

در یک سند از سفارت آمریکا در باکو که در ماه سپتامبر سال 2011 میلادی در سایت " ویکی لیکس " فاش شد ، آمده است : خانم " آن درسی " سفیر وقت آمریکا در جمهوری آذربایجان در گزارش محرمانه به وزارت امور خارجه آمریکا در تاریخ 19 سپتامبر سال 2006 میلادی ، تاثیر اسلام و شاخه های مختلف آن را بر جامعه جمهوری آذربایجان را رو به افزایش ارزیابی کرد . دراین گزارش محرمانه ، سفیر آمریکا در باکو به فردی به نام " یاشار قربانوف " که یکی ازپیروان اهل سنت در جمهوری آذربایجان معرفی شده ،  اشاره کرده است . در این گزارش آمده است ، یاشار قربان اف از طریق روحانی مسجدی در شهرستان زاگاتالا ، به تحصیل در دانشگاه اسلامی مدینه هدایت شده و پس از تحصیل در این مرکز آموزشی در عربستان سعودی و بازگشت به باکو در دانشگاه بین المللی آذربایجان به عنوان استاد فلسفه مشغول به کار شده است .

براساس گزارش محرمانه سفارت آمریکا در باکو، یاشار قربانوف، به خاطر ارتباطش با کارشناسان تلویزیونی این کشور در امور دینی ، مورد توجه الله شکور پاشازاده رییس اداره مسلمانان قفقاز قرار گرفته است . بر اساس این گزارش ، این تحصیل کرده دانشگاه مدینه تلاش کرده است تفکیکی میان وهابیت و سلفی گری ارایه دهد و می گوید ، سلفی گری در واقع برداشتی خالص و ارتدوکسی از اسلام اهل سنت است و ارتباطی با وهابیت ندارد که دولت جمهوری آذربایجان آن را مترادف با تروریسم و تندروی می داند . در همین گزارش ، سفیر وقت آمریکا در باکو فعالیت های " قامت سلیمان اف " رهبر گروه فعال در مسجد ابوبکر را تشریح و اعلام کرده است که ، این روحانی وهابی در سخنرانی هایش از انتقاد از دولت جمهوری آذربایجان و غرب خودداری می کند .

بررسی های به عمل آمده نشان می دهد که ، روحانیون وهابی با ادعای این که این گروه صاحب اسلام اصیل هستند ، سعی می کنند افراد و بخصوص جوانانی را که روحانیون رسمی وابسته به اداره روحانیت مسلمانان قفقاز قادر به پاسخگویی سوال ها و چالش های فکری آنان نبودند و در شرایط خاص جمهوری آذربایجان ، فرصت هدایت توسط جریانات شیعی را نداشتند ، به سوی خود جلب کنند . با وجود این ، به علت عدم اقبال مردمی ، رشد جمعیت وهابی ها در جمهوری آذربایجان به کندی پیش رفته است . به گونه ای که در گزارش سال 2008 میلادی گروه بین المللی بحران ، شمار وهابی ها و سلفی های افراطی جمهوری آذربایجان نزدیک به ده هزار نفر تخمین زده شده است .

نشریه مشهور روسیه  به نام "نوویا گازتا" در سال 2013 میلادی در گزارشی درباره گسترش وهابیت در جمهوری آذربایجان توسط عربستان سعودی ، تعداد وهابی ها را در این کشور شیعه مذهب بین 15 تا 20 هزار نفر تخمین زده بود . در سال 2014 میلادی نیز به هنگام انتشار خبر وجود 70 هزار نفر وهابی در جمهوری آذربایجان ، کمیته دولتی امور دینی جمهوری آذربایجان در واکنش به این آمار  غیر واقعی به شبکه تلویزیونی آ. ان. اس. اعلام کرد ، این کمیته معتقد است که ، در این قبیل آمارها مبالغه می شود . این نظر کمیته دولتی امور دینی جمهوری آذربایجان واکنشی بود به آماری بود که درهمایش " تحلیل اوضاع دینی جمهوری آذربایجان و چشم اندازهای محافظت از اصول لائیسم " اعلام شد . در این کنفرانس " آیدین علیزاده " مدعی شده بود که طی پنج سال اخیر جمعیت وهابی ها با صد درصد افزایش به 70 هزار نفر رسیده است . یکی از سازمان هایی که آشکارا برای گسترش فرقه ضاله وهابی در جمهوری آذربایجان تلاش کرده است ، " جمعیت توسعه میراث اسلامی " کویت است که از سال 1994 میلادی فعالیت خود را در جمهوری آذربایجان آغاز کرد . نمایندگی این جمعیت در جمهوری آذربایجان در سال 2001 میلادی و در پی اعلام دولت آمریکا مبنی بر کشف ارتباطات نمایندگی این جمعیت در پاکستان و افغانستان با سازمان تروریستی القاعده تعطیل شد . نمایندگی این جمعیت در نقاط مرکزی جمهوری آذربایجان 39 مسجد ، در شمال این کشور 17 مسجد ، در باکو چهار مسجد را مرمت کرده و در باکو بازسازی " مسجد ابوبکر" را که تا سال 2008 میلادی مرکز اصلی تجمع وهابی ها و سلفی های افراطی  در جمهوری آذربایجان محسوب می شد ، تامین مالی کرده بود . در همین ارتباط ، " فردا اسداف " رییس وقت دفتر نمایندگی بنیاد صهیونیستی سوروس در جمهوری آذربایجان ، گزارش داده بود ، جمعیت توسعه میراث اسلامی کویت در جمهوری آذربایجان برای 62 مسجد مرمت و ساخته شده توسط این سازمان 30 میلیون یورو هزینه کرد . دولت کویت در سال های بعدی نیز تحت پوشش فعالیت های خیریه و انسان دوستانه و از طریق همکاری با نهادهای دولتی و بخصوص اداره روحانیت مسلمانان قفقاز ، فعالیت های خود را به اشکال مختلف در جمهوری آذربایجان تداوم بخشیده است . سفر " عبدالله المتوق " مشاور امیر کویت در امور انساندوستانه و هیات همراه به باکو در ماه فوریه سال 2015 میلادی و دیدار این هیات با الله شکور پاشازاده رییس اداره روحانیت مسلمانان قفقاز ازنشانه های تداوم فعالیت های کویت در گسترش نفوذ فرقه ضاله وهابیت در جمهوری آذربایجان تحت پوشش همکاری های انسان دوستانه با دولت الهام علی اف تلقی می شود . مشاور امیر کویت در این دیدار، از تبدیل جمهوری آذربایجان به " سکویی نمونه " برای دیالوگ میان ادیان و فرهنگ ها تقدیر کرد و گفت : استراتژی چند فرهنگ گرایی جمهوری آذربایجان موجب خشنودی دنیا شده است . در چارچوب فعالیت های تبلیغی دولت کویت در جمهوری آذربایجان ، درماه می سال 2015 میلادی نیز در جریان سفر " خالد الرایس " مدیر کل " کمیته مسلمانان آسیا " وابسته به سازمان بین المللی خیریه اسلامی کویت به باکو و دیدار وی با الله شکور پاشازاده ، مناسبات دو طرف مورد تاکید قرار گرفت . پاشازاده هم در این دیدار اشاره کرد که ، نخستین دیدارش با رییس این تشکیلات کویتی در سال 1997 میلادی صورت گرفته بود . همانند کویت ، عربستان سعودی نیز علاوه بر فعالیت های مخفی برای ترویج وهابیت در منطقه قفقاز بویژه جمهوری آذربایجان ، فعالیت های آشکار و نیمه مخفی نیز نیز داشته است . از جمله فعالیت های نیمه مخفی عربستان برای ترویج وهابیت ، آغاز فعالیت " سازمان خیریه اسلامی " عربستان سعودی درهمکاری با کمیته دولتی امور آوارگان جمهوری آذربایجان از سال 1993 میلادی بوده است. این بخش از فعالیت های عربستان سعودی ، با توزیع مواد غذایی و لوازم پزشکی در میان آوارگان در شهرستان های " برده " و " سومقاییت " آغاز شد . اما ، بازداشت یکی از کارکنان این سازمان پس از پرواز از باکو به کانادا در سال 1999 ، موجب شد که باکو بررسی هایی را درخصوص ماهیت این سازمان آغاز کند ، با آن که در سال 2006 میلادی دفتر این سازمان در باکو در ظاهر تعطیل شده بود ، اما چند تن از کارکنان این دفتر به فعالیت خود در جمهوری آذربایجان ادامه دادند ! در این سال ها " سازمان خیریه اسلامی " عربستان سعودی و " کمیته مسلمانان آسیا " مربوط به کویت ، کتب تبلیغی وهابیت را به جمهوری آذربایجان انتقال می دادند .