IRIB World Service

موانع جریان های شیعی در تاریخ معاصر قفقاز

پیرامون " موانع جریان های شیعی در تاریخ معاصر قفقاز " ، در نخستین بخش مقاله ، به ذکر مستنداتی از رسانه های باکو و برخی رویدادهای اخیر جمهوری آذربایجان پرداخته شد . در دومین بخش پیرامون موانع فعالیت جریان های شیعی در جمهوری آذربایجان ، به کارکرد کمیته دولتی امور دینی ، اداره مسلمانان قفقاز و وزارت امنیت ملی جمهوری آذربایجان در ارتباط با جریان خطرناک وهابیت می پردازیم.

دکتر " حسین احمدی " از پژوهشگران مسایل حوزه قفقاز درباره نقش ویژه کمیته دولتی امور دینی جمهوری آذربایجان و اداره روحانیت مسلمانان قفقاز در ایجاد محدودیت برای جریانات شیعی جمهوری آذربایجان ، گفته است : شیعیان شمال ارس آزادی لازم را برای فعالیتهای دینی ندارند . زیرا در کنار اداره روحانیت مسلمانان قفقاز به ریاست الله شکور پاشازاده ، یک اداره دولتی دیگر در جمهوری آذربایجان وجود دارد که ، هر تشکل دینی برای فعالیت باید اجازه این اداره را برای فعالیت داشته باشد.کمیته دولتی امور دینی در زمان زمامداری حیدرعلی اف رئیس جمهوری پیشین آذربایجان تأسیس شده است و زیرنظرمستقیم رئیس جمهوری اداره می شود . این اداره دولتی ، وظیفه صدور مجوز و ثبت تشکل های دینی را در جمهوری آذربایجان به عهده دارد . از آنجا که مبارزه با مذهب شیعه از جمله سیاست های حاکمیت باکو است ، صدور مجوز برای تشکل های مذهب شیعه به سختی و با موانع بسیاری صورت می گیرد  .

یک مشکل اصلی شیعیان جمهوری آذربایجان فقدان پاسخگویی به شبهه افکنی های متعدد جریان وهابیت است که ، به دلیل نداشتن ارتباط گسترده دینی با تشکل های شیعه در جهان به ویژه ایران ، راه برای جذب نیرو توسط فرقه ضاله وهابی هموارتر شده است . به همین دلیل ، کمیته دولتی امور دینی جمهوری آذربایجان پس از چندین سال فراهم کردن زمینه برای فعالیت و گسترش فرقه وهابیت در کشور ، در سال 2014 میلادی و در پی احساس خطر از حضور تکفیری های جمهوری آذربایجان در سوریه و مخاطرات آن ها برای این کشور ، با انتشار کتاب " جریان وهابی " اثر آیت الله جعفر سبحانی در جمهوری آذربایجان موافقت به عمل آورد .بنابر اعلام اداره روحانیت مسلمانان قفقاز ، کمیته دولتی امور دینی در روز 12 فوریه سال 2014 میلادی با انتشار کتاب " جریان وهابی " موافقت کرد و این کتاب توسط اداره روحانیت مسلمانان قفقاز منتشر و در مساجد جمهوری آذربایجان توزیع گردید .

در عین حال کمیته دولتی امور گروه های دینی و وزارت امنیت ملی جمهوری آذربایجان از وجود گروه های وهابی برای ایجاد فضای تهدید و شریط لازم برای سرکوب دینداران استفاده می کنند.  یک نمونه از سناریوهایی که وزارت امنیت ملی جمهوری آذربایجان طی سال های اخیر برای امنیتی کردن فضا و کنترل اوضاع در حوزه دین از آن بهره برداری به عمل آورد ، ماجرای تهدید به قتل حاج شاهین حسنلی امام جماعت مسجد " مشهدی داداش " و تهدید به منفجر کردن این مسجد است . بر اساس این سناریو، در ماه اکتبر سال 2013 میلادی ، رسانه های باکو خبر دادند که در یک صفحه فیسبوکی با نام “Enekin Skayvoker” ضرورت قتل حاج شاهین حسنلی و دیگر شیعیان بر اساس فتوای " امیر فرمان چتین " و " شیخ میرزا احمد " مطرح شده است .

در این صفحه فیسبوکی که بعدها در اطلاعیه 23 نوامبر 2013 وزارت امنیت ملی جمهوری آذربایجان مورد استناد قرار گرفت - به صورت ناشیانه عکس های این دو به اصطلاح شیخ در حالی که چاقو به دست داشتند نیز منتشر شد . وزارت امنیت ملی جمهوری آذربایجان در زمان یاد شده ، اعلام کرد : در زیر این عکس ، به منظور ایجاد نفرت و تفرقه و درگیری در زمینه دینی در جمهوری آذربایجان ، به موازات درج " فتوای جهاد " علیه منسوبان به مذهب شیعه و نیز مطالب اهانت آمیز و تهدیدآمیز علیه آن ها ، فراخوان قتل حسن اف شاهین حسین اوغلو ، آخوند مسجد مشهدی داداش نیز منعکس شده بود .

وزارت امنیت ملی جمهوری آذربایچان اعلام کرد در نتیجه اجرای تدابیر ضد تروریسم ، مشخص شد فردی که خودش را " فرمان چتین " قلمداد کرده ، نریمان میرزایوف و شخصی که خود را شیخ میرزا احمد ال گوساری معرفی کرده ، میرز احمد رستم اف است . در گزارش وزارت امنیت ملی جمهوری آذربایجان اعلام شده بود ، بر اساس تحقیقات این وزارتخانه مشخص شده است که ، نریمان میرزایوف و میرزاحمد رستم اف و سایرین در ماه آوریل سال 2012 میلادی درباره استفاده از سلاح و سایر وسایلی که امنیت اجتماعی را برهم می زند و با اهداف ایجاد واهمه در جامعه ، برای به قتل رساندن اشخاص منسوب به مذهب شیعه و نیز زیان زدن به سلامت آنها و به املاک آن ها به توافق رسیده اند .

وزارت امنیت ملی جمهوری آذربایجان در ماه نوامبر سال 2013 میلادی در گزارش خود تصریح کرده بود که ، نریمان میرزایوف و میرز احمد رستم اف و سایرین از محل و منبعی که درحال بررسی است ، به میزان زیادی سلاح و تجهیزات جنگی به دست آورده و نگهداری کرده و آن ها را جابجا کرده اند ! آن ها برای انفجار مسجد مشهدی داداش که یکی از مکان های تجمع زیاد اشخاص منسوب به مذهب شیعه در منطقه یاسامال باکو است ، از اطراف این عبادتگاه ، آن را تحت نظر گرفته اند . همچنین نریمان میرزایوف به میرزاحمد رستم اف دستور داده بود ، برای فرار از تعقیب نهادهای انتظامی پس از ارتکاب این جنایت و مقاومت مسلحانه در اراضی جنگلی گوسار یک پناهگاه ایجاد کند .

براساس گزارش وزارت امنیت ملی جمهوری آذربایچان ، پس از پایان این کارهای مقدماتی ، آنها به منظور گرد آوردن همفکرانشان در اطراف خود ، در شبکه اجتماعی فیسبوک فراخوان " شروع جهاد " علیه شیعیان و نیز قتل آخوند شاهین حسن اف را منتشر کرده بودند . اما آنها به دلایلی که از اراده شان خارج بود ، نتوانسته اند جنایتی را که طراحی کرده بودند ، به اتمام برسانند  و وزارت امنیت ملی آنها را دستگیر کرده است.  

این سناریو، چندین هفته رسانه های جمهوری آذربایجان را به خود مشغول کرد و حتی فضای دینی این کشور را تحت تاثیر خود قرار داد. ضمن آن که ، فضای رعب و وحشت را بر مومنین آذری حاکم کرد. با وجود آن که ، این سناریو در ظاهر امر علیه وهابی ها طراحی شده بود ، اما هیچگاه نتوانست تاثیری درکمتر کردن فعالیت جریان خطرناک وهابی درجمهوری آذربایجان داشته باشد و صرفا" به ایجاد خوف و وحشت در میان شیعیان منجر شد .

در کنار تمامی اقدامات و سناریوسازی های امنیتی علیه دینداران جمهوری آذربایجان ، یکی از اقدامات طنز آمیز دولت جمهوری آذربایجان در امنیتی کردن فضا برای دینداران این کشور ، موردی بود که توسط خانم " اراده جواداوا " رییس " اتحادیه اجتماعی آگاهی بخشی " در خصوص حقوق انسانی به هنگام تحقیق و بازرسی از زندان شماره 14 جمهوری آذربایجان با آن مواجه شد . زندانیان نمازخوان در گفتگو با این مدافع حقوق بشراعلام کرده بودند که ، مسوولان زندان بنابه دستور اداره بازپروری وزارت دادگستری جمهوری آذربایجان ، از آنها ارایه تاییدیه از مسجد محل سکونت خود درباره نمازخوان بودن خود را مطالبه کرده اند

در چهارچوب سیاست مانع تراشی در مقابل تشیع در جمهوری آذربایجان با بهره گیری از جریان وهابیت ، کتبی که در افشای فرقه خطرناک وهابیت نوشته شده و اغلب تالیف نویسندگان ایرانی است از جمله کتب ممنوعه در جمهوری آذربایجان محسوب می شده است . از جمله این آثار می توان به کتاب " فرقه وهابیت " تالیف سید محمدحسن قزوینی اشاره کرد . این کتاب ها که در افشای خطرها و تهدیدهای وهابیت اهمیت زیادی داشته ، توسط کمیته دولتی امور دینی جمهوری آذربایجان ممنوع شدند . این در حالی است که ، یکی از آثار حضرت آیت الله سبحانی در افشای ماهیت فرقه وهابیت پس از سال ها ممنوعیت و پس از آن که درسال 2014 میلادی تکفیری های جمهوری آذربایجان تهدید به صدور فتوای جهاد علیه الهام علی اف کردند، در جمهوری آذربایجان را اجازه انتشار یافته است .

جالب است که ، رسانه های جمهوری آذربایجان بدون ارائه مستنداتی مدعی بودند که این کتاب ها به اختلاف دینی دامن می زند. حال آنکه این کتابها در واقع افشا کننده ماهیت جریان وهابی می باشند. در حقیقت ، باید گفت : تنها پس از آشکار شدن خطر وهابیت و تکفیری ها در جمهوری آذربایجان - که در سال 2014 میلادی بر اثر جنایتهای جریان های تکفیری در سوریه و نیز کشته شدن شماری از جوانان این کشور در سوریه ، برملاتر شد ، دولت جمهوری آذربایجان با انتشار کتاب روشنگرانه آیت الله سبحانی درباره وهابیت موافقت کرد . این کتاب به نام " جریان وهابی" با ترجمه یوسف باقراف و ویرایش حاج " سلمان موسی اف " معاون اهل تسنن اداره روحانیت مسلمانان قفقاز منتشر و در مساجد جمهوری آذربایجان توزیع شده است  .