IRIB World Service

در قسمت چهارم مجموعه برنامه ی، سایه استعمار فرانسه بر غرب آفریقا، راهبردهای جدید فرانسه برای مداخله در منطقه غرب افریقا، بررسی خواهد شد.

تحرکات فرانسه در کشور مالی در سال 2019، بار دیگر نشان داد که پاریس تلاش دارد با استفاده توامان از ابزارهای نظامی و سیاسی و اقتصادی، نفوذ خود را در غرب آفریقا توسعه دهد. دولت فرانسه برای ایفای نقش در منطقه غرب آفریقا دارای چند هدف مهم و راهبردی است. اول اینکه فرانسه خود را بازیگری محوری در عرصه مبارزه با تروریسم و سلاح‌های کشتار جمعی می‌داند، لذا به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران سیاسی ورود این کشور به بحران کشورِ مالی در حقیقت نوعی اعلام آمادگی برای ایفای نقش گسترده‌تر در منطقه غرب افریقاست. در واقع فرانسه به دنبال بازنمایی تصویری مثبت از خود در مقابله با تروریسم است این در شرایطی است که فرانسه در سالهای گذشته به بهانه مبارزه با تروریسم، عمدتا گروههای اسلامی میانه رو در آفریقا را هدف قرار داده و با مذاکرات پنهانی با گروههای افراطی از آنها استفاده ابزاری می کند.

از سال 2013 م که نیروهای نظامی فرانسه به کشور مالی اعزام شدند 38 نفر از آنها کشته شدند. فرانسوا لکوانتر  Francois Lecointre  فرمانده نیروهای مسلح فرانسه در 27 نوامبر 2019م گفت: این کشور هیچ گاه در مبارزه با گروه های وابسته به القاعده و خلافت اسلامی که منطقه فعالیت خود را به چاد و موریتانی نیز گسترش داده اند به پیروزی کامل نخواهد رسید. این اظهار نظر مطرح شده از سوی عالی ترین مقام نظامی فرانسه به خوبی نبود عزم جدی فرانسه برای مبارزه با گروه های تروریستی را بیش از پیش در راهبرد و رویکرد جدید فرانسه را نشان می­دهد.

از این رو به نظر می­رسد ادعای مبارزه با گروه­های تروریستی همچنان به عنوان بهانه ای برای مداخله نظامی این کشور در منطقه غرب افریقا و امتیاز گیری از دولت های این منطقه می باشد. با وجود اظهار نظر فرمانده نیروهای مسلح فرانسه مبنی بر اینکه این کشور هیچ گاه نمی­تواند به طور کامل بر گروه­های تروریستی موجود در منطقه غرب آفریقا غلبه کند اما دولت امانوئل مکرون این مساله را که در یک جنگ غیرقابل کنترل درگیر شده است، رد می کند. مکرون به دلیل موقعیت متزلزل داخلی و اعتراضات گسترده جنبش جلیقه زردها، تلاش دارد سیاست های استعماری این کشور در غرب آفریقا را موفقیت آمیز نشان دهد.

کشته شدن 13 سرباز فرانسوی در مالی در 25 نوامبر2019م موجب شد که افکار عمومی فرانسه نسبت به مداخله نظامی این کشور در منطقه ساحل (جی 5) و غرب افریقا واکنش نشان دهند. به طوری که محافل فرانسوی مداخله نظامی فرانسه در این منطقه را با تهاجم طولانی مدت امریکا در افغانستان مقایسه می کنند. اما ابراهیم ابوبکر کیتا Ibrahim Boubacar Keita رئیس جمهور کشور مالی  این مقایسه را رد کرده است و معتقد است: منطقه ساحل (جی 5) منطقه جنوبی اروپاست و حساسیت فرانسه در مورد این منطقه طبیعی است.

فرانسه از سایر قدرتهای اروپایی انتقاد دارد و معتقد است تا کنون همه مسئولیت ها در مبارزه با تروریسم که به نفع تمامی اروپاست برعهده این کشور بوده است. مکرون در این باره گفته است: اگر دیگران می­خواهند آنچه را که تقسیم مشترک هزینه ها نامیده می شود به خوبی درک کنند می­توانند در مراسم یادبود سربازان کشته شده فرانسوی شرکت کنند تا به خوبی  این هزینه ها را ببینند. یکی از بحران هایی که دولت مکرون را به شدت تحت فشار قرار داده است بحران اقتصادی است؛ وخامت شرایط اقتصادی و مشکلات معشیتی در دوره امانوئل مکرون به حدی شدت یافت که جنبش جلیقه زردها شکل گرفت و حتی شیوع کرونا نیز مانع از تداوم آن نشد.

تغییر فضای سیاسی در منطقه غرب افریقا و تشدید تلاش ها برای برون رفت از نظام های خودکامه و حرکت به دموکراسی، موجب شد که فرانسه برای ادامه مداخله در منطقه افریقا با چالشی جدی روبرو شود. فرانسه برای حفظ موقعیت خود در این منطقه مجبور به تغییر راهبرد و سیاست خود شده است. در واقع بحران های اقتصادی، تغییر فضای سیاسی کشورهای منطقه غرب افریقا و گرایش به برپایی حکومت های دموکراتیک، مطالبه گری مردم  کشورهای غرب آفریقا مبنی بر پایبندی به موازین دموکراسی و رعایت حقوق بشر موجب تغییر راهبردهای فرانسه در غرب افریقا شده است.

اهداف توسعه طلبانه اقتصادی فرانسه در آفریقا، نقش عمده‌ای در تحرک سیاستمداران فرانسوی درآفریقا دارد. به عنوان مثال، نقش پاریس در عملیات ناتو علیه لیبی در سال2011 زمینه را برای سرمایه گذاری شرکت‌های نفتی فرانسه در حوزه نفتی لیبی فراهم آورده است. همچنین مداخله نظامی فرانسه در بحران کشور مالی نتایج اقتصادی بسیاری را برای دولت این کشور به همراه داشته است؛ زیرا منطقه شمال غرب آفریقا بطور کلی مهمترین منبع تامین اورانیوم، نفت، گاز، طلا، الماس و دیگر منابع معدنی کشورهای اروپایی محسوب می‌گردد. دولت فرانسه همواره به شدت از سیطره گروه‌های اسلامگرا ضد استعمار غرب بر معادن ارزشمندِ شمال غرب آفریقا، نگران بوده است.

به دلیل همین منافع توسعه طلبانه اقتصادی،  جلال محمد مصطفی کارشناس روابط بین الملل از غنا، معتقد است: استعمار فرانسه هیچ زمان کشورهای غرب افریقا از جمله ساح عاج را رها نکرده است. مداخله نظامی فرانسه بیشتر در جهت تامین منافع این کشور است. راهبرد دیگر فرانسه برای تداوم نفوذ، ارائه طرح های انسان دوستانه است تا به این وسیله بتواند جایگاه از دست رفته خود را به عنوان یک قدرت استعماری در مناطق سنتی احیا کند. فرانسه به دلیل بحران اقتصادی بیش از گذشته به غارت منابع افریقا نیاز دارد و به این منظور تلاش دارد از پوشش فعالیت های انسان دوستانه استفاده نماید. 

اُفت محسوس جایگاه فرانسه نسبت به آلمان بعنوان رقیب تاریخی‌اش، شرایط ناگواری را برای این کشور فراهم آورده است. لذا فرانسه با هدف کسب جایگاه از دست رفته اش، نفوذ در غرب آفریقا را در دستور کار قرار داده است. همچنین فرانسه حفاظت از منافع حیاتی خود در منطقه مدیترانه را بسیار ارزشمند می‌داند، پاریس به شدت نگران تحرکات چین، روسیه و عربستان سعودی در منطقه غرب افریقاست. 

 پاریس با استفاده از پایگاه های ثابت خود همچنان به مداخله نظامی در منطقه غرب آفریقا ادامه می دهد، اما به نظر می رسد فرانسه از این ابزار نظامی، برای تامین اهداف اقتصادی و فرهنگی خود بهره برداری می­ کند. به رغم تلاشی که فرانسه در عرصه جهانی، به ویژه در منطقه دریای مدیترانه و ساحل آفریقا دارد. اما نباید از نظر دور داشت که موقعیت فرانسه در تعاملات بین‌المللی تابع موقعیت و نقش ایالات متحده در محیط منطقه‌ای و جهانی است و فرانسه در بسیاری از مواقع به عنوان بازیگر مستقل اقدام نمی کند.

فرانسه در تلاش است تا ضمن کیفیت بخشی به روابط خود با آمریکا در عرصه منطقه‌ای، گام‌های موثری نیز در جهت به حاشیه راندن روسیه از پرونده منطقه غرب افریقا بردارد. همگرایی فرانسه و آمریکا در پاره‌ای مسائل مربوط به منطقه غرب افریقا موجب شده که این کشور جایگاه موثری برای خود در تحولات آینده منطقه غرب افریقا به نسبت سایر رقبا از جمله روسیه و چین متصور باشد.

کارشناسان، اندیشکده چتم هاوس درباره جدیدترین راهبرد فرانسه نسبت به کشورهای منطقه غرب افریقا معتقدند: راهبرد کلی فرانسه در کشورهای غرب افریقا از زمان جنگ سرد تا دوره سارکوزی رئیس جمهور پیشین فرانسه نسبت به سایر کشورها، سخت­گیرانه و مبتنی بر مداخلات نظامی و برخورد خشن بود. می­توان گفت دوره سارکوزی آغاز ایجاد تغییرات بنیادین در سیاست خارجی فرانسه بود به طوری که این کشور با امریکا در جنگ عراق همراه نشد اما از دوره ریاست جمهوری فرانسو اولاند 2012 تا 2017 فرانسه سیاست نرم تری در قبال کشورهای منطقه غرب افریقا در پیش گرفت.

به نظر می رسد راهبرد امانوئل مکرون در غرب آفریقا  ادامه توامان مداخله نظامی فرانسه به همراه تقویت رویکردهای اقتصادی و فرهنگی است. در دوره امانوئل ماکرون، دخالت فرانسه در فرهنگ و سیاست کشورهای غرب آفریقا افزایش یافته است. مکرون در 28 نوامبر 2019م به ارتش فرانسه دستور داد عملیات نظامی علیه شبه نظامیان در غرب افریقا را مورد بازبینی قرار دهد و همه گزینه ها را در نظر بگیرند. ضمن اینکه رئیس جمهور فرانسه از سوی احزاب چپگرای این کشور تحت فشار است تا طرح و زمان بندی مشخصی برای خروج 4500  نظامی فرانسه از مالی و منطقه ساحل تعیین کند. از اینرو توجه به راهبردهای نرم برای تداوم نفوذ درغرب آفریقا هر چه بیشتر مورد توجه دولت مکرون قرار گرفته است.