سایه استعمار فرانسه بر غرب آفریقا (3): اهداف فرانسه از دخالت در غرب آفریقا
در قسمت سوم مجموعه برنامه ی، سایه استعمار فرانسه بر غرب آفریقا، اهداف فرانسه از دخالت در غرب آفریقا، بررسی خواهد شد.
اگر به خاطر داشته باشید در قسمت گذشته گفتیم که فرانسوی ها با سیطره بر حاکمیت ها به جای اشغال سرزمین ها سعی دارند هزینه های لشکر کشی نظامی مستقیم به منطقه غرب افریقا را به حداقل برسانند. هر چند که تا کنون نتوانستند به طور کامل به اهداف سیاسی خود در این منطقه دست یابند و با آگاه شدن مردم این کشورهاT روز به روز از اهداف اقتصادی خود نیز دورتر می شوند. در برنامه پیش رو قصد داریم سایر اهداف فرانسه را از دخالت در غرب آفریقا مورد کنکاش قرار دهیم. با ما همراه باشید.
فراهم کردن زمینه های لازم برای نظارت و کنترل گروههای مخالف استعمار غرب و جلوگیری از ورود آنها به اروپا، سیطره بر مهمترین نقاط استراتژیک آفریقا و بر مهمترین بنادر و آبراههای اطراف قاره آفریقا و هم مرز با اروپا از مهمترین اهداف نظامی و امنیتی حضور نظامی فرانسه در غرب افریقا به شمار می رود. فرانسه تلاش می کرد با حمایت از کودتاهای نظامی، مداخله خود را در ابتدا به شکل مخفیانه حفظ کند اما در سال 2013 م و با استفاده از پایگاه های ثابت، مداخله نظامی فرانسه در این منطقه کاملا آشکار شد. به طور کلی، هدف فرانسه از مداخله نظامی آشکار یا پنهانش، در منطقه غرب افریقا، حفظ جایگاه استعماری فرانسه در آفریقاست و به این منظور گاه از پوشش نیروهای وابسته به سازمان ملل و یا نیروهای وابسته به اتحادیه افریقا، استفاده می کند.
مداخله نظامی فرانسه در منطقه غرب افریقا به دو شکل انجام می شود. دخالت مستقیم نظامی پاریس در منطقه غرب افریقا ، شامل دخالت هایی است که بعد از به استقلال رسیدن کشورهای منطقه آفریقا،آغاز شد و تا پایان دوره ریاست جمهوری سارکوزی با جدیت دنبال شد . اما بعد از دوره ریاست جمهوری سارکوزی و به خصوص بعد از روی کار آمدن امانوئل ماکرون به دلیل اینکه دولت فرانسه با چالش های جدی برای حضور در منطقه غرب افریقا روبرو شد، ناگزیر تلاش کرد حضور نظامی خود در این مناطق را در چارچوب نیروهای نظامی بین المللی از جمله نیروهای صلحبان وابسته به سازمان ملل و یا نیروهای وابسته به اتحادیه افریقا دنبال کند .
تاریخچه مداخلات رسمی و آشکار نظامی فرانسه در افریقا طی چهار دهه منتهی به سال 2020 م شامل 12 مداخله در 7 کشور بوده است؛ اولین مورد مربوط به مداخله نظامی در جمهوری دموکراتیک کنگو در سال های 1977 و 1978م بوده است. موارد بعدی شامل دخالت نظامی فرانسه در جمهوری چاد در سال1978م و جمهوری آفریقای مرکزی در 1979م است. عملیات باراکودا که در این عملیات پاریس، جان بیدل بوکاساJean-Bédel Bokassa را سرنگون کرد. بوکاسا از ۱ ژانویه ۱۹۶۶ تا ۲۰ سپتامبر ۱۹۷۹ رئیس جمهور آفریقای مرکزی بود. سرنگونی بوکاسا، مورد دیگری از دخالت نظامی فرانسه در غرب آفریقاست.
دخالتهای نظامی فرانسه در غرب آفریقا به موارد گفته شده ختم نمی شود طیف گسترده ای از دخالت های نظامی فرانسه در آفریقا را می توان اینگونه بر شمرد: عملیات در جمهوری چاد در سال 1983م و 1986م، مداخله نظامی در رواندا در سال 1994م ، مداخله نظامی در ساحل عاج در سال 2002م و 2011م، مداخله نظامی در لیبی در سال 2011 م و عملیات نظامی در جمهوری مالی در ژانویه سال 2013م و در جمهوری آفریقای مرکزی دسامبر 2013م، این عملیات ها را که نام بردیم از جمله عملیات های نظامی فرانسه در افریقا در چهار دهه اخیر می باشد.
مداخله نظامی فرانسه در کشورهای غرب افریقا، تحت عنوان دخالت نظامی در 5 کشور «ساحل» موسوم به گروه جی 5 مطرح می شود. این کشورها شامل مالی، موریتانیا، نیجر، چاد و بورکینافاسو می شود؛ در این کشورها، فرانسه با شعار مبارزه و مقابله با گروه های به اصطلاح جهادی و افراط گرا، ائتلافی با عنوان «ائتلاف ساحل» ایجاد کرده است و فرانسه برای تامین این کشورها به طور مستقیم به آنها کمک نظامی میکند.
فاطمه خادم شیرازی، پژوهشگرو مدرس دانشگاه در ایران در مورد مداخلات فرانسه در غرب آفریقا اعتقاد دارد: فرانسه به عنوان کشوری که تمایل دارد مانند یک قدرت جهانی نقش بازی کند و کشوری که از قدرت های استعماری سابق به ویژه در قاره افریقا به شمار می رود، هنوز قصد دارد نفوذ خود را در این منطقه حفظ کند و به عنوان یک بازیگر مهم جهانی در صحنه بین الملل مطرح شود. از این نظر فرانسه خود را دارای این رسالت می داند که برای تحکیم نفوذ خود در این منطقه، گاهی اوقات دست به مداخلاتی در جهت تامین منافع خود نیز بزند. این منافع هم می تواند منافع سیاسی و ژئوپلیتیک باشد و هم منافع اقتصادی.
اگر از جنبه ی مسایل بین المللی به مداخله فرانسه در آفریقا بنگریم باید گفت که فرانسه می خواهد وجه و نقش خود در معادلات بین المللی را به عنوان یک قدرت جهانی تثبیت کند. احیاء جایگاه گذشته در قالب نئو استعمار، حذف رقبای سیاسی-اقتصادی از صحنه آفریقا، جلوگیری از نفوذ چین و روسیه در آفریقا و همسویی با دیگر قدرت های غربی به ویژه آمریکا و انگلیس برای غارت منابع و ثروت های آفریقا از جمله اهداف بین المللی مداخله نظامی فرانسه در غرب افریقا به شمار می رود.
مداخله نظامی فرانسه در کشورهای غرب افریقا گاه با سوء استفاده از ظرفیت های سازمان های بین المللی صورت می گیرد. به عنوان نمونه فرانسه با حمایت سازمان ملل و بر مبنای قطعنامه شورای امنیت وارد کشور مالی شد. از سوی دیگر با توجه به همپیمان بودن دولت های این منطقه با فرانسه، این کشور می تواند اقدام خود را اینگونه توجیه کند که دولت قانونی این کشورها از فرانسه درخواست کمک کرده است. حال آنکه اغلب اینگونه کشورها استقلال عملی ندارند.
مداخله نظامی فرانسه در منطقه غرب افریقا، منافع اقتصادی پاریس را تامین می کند. از این نظر که با این کار می تواند هم چنان از مواد اولیه و معادنی که در این منطقه وجود دارد استفاده کند و سرمایه گذاری هایی انجام دهد. فرانسه چه در دوره استعمار کهن و چه در دوره استعمار نوین همواره به منطقه غرب افریقا به عنوان منبع غنی اقتصادی برای رفع نیاز های خود نگاه کرده است. فرانسوی ها در منطقه غرب افریقا به سرمایه داری انحصاری در برخی از زمینه ها روی آوردند. به طوری که با بهره گیری از نیروی کار ارزان و منابع کشورهای تحت سلطه ، سرمایه گذاریهای محدود خود در غرب آفریقا را چند برابر می کنند. همچنین فراهم کردن زمینه های لازم برای جلوگیری از سیطره اقتصادی قدرت های دیگر مثل چین و روسیه در اولویت اهداف فرانسه در منطقه غرب آفریقا قرار دارد.
تسلط بر منابع غنی آفریقا و تأمین موادخام مورد نیاز فرانسه از جمله اورانیوم، طلا و نفت، حفاظت از خطوط انتقال نفت نیز در این روند قابل ذکر است. علاوه بر آنچه تا کنون ذکر شد، مهار پدیده ی مهاجرت و جلوگیری از مهاجرت افریقایی ها به فرانسه و اروپا، یافتن بازارهای مطمئن و دائمی برای کالاهای صادراتی اروپا جزء مهمترین اهداف اقتصادی مداخله نظامی فرانسه در غرب افریقا به شمار می رود.
امانوئل ماکرون رئیس جمهور فرانسه سرمایه گذاری ویژه ای بر روی کشورهای موسوم به ساحل افریقا کرده است. فرانسه علاوه بر امریکا و برخی از کشورهای اروپاییف رقبایی چون عربستان سعودی را دارد . عربستان سعودی تلاش دارد با استفاده از دلارهای نفتی از پوشش سرمایه گذاری برای توسعه وهابیت تکفیری در غرب آفریقا استفاده کند که موجب نگرانی کشورهای غربی است به طور کلی هدف و استراتژی اصلی فرانسه از مداخله نظامی در غرب افریقا حفظ نفوذ و تامین منافع و سرمایه گذاریهای خود در این منطقه است.
پایگاههای ثابت نظامی فرانسه در منطقه غرب آفریقا مهم ترین اهرم های مداخله نظامی پاریس در غرب آفریقاست. دخالتهای نظامی فرانسه در کشورهای منطقه غرب آفریقا همواره با حمایت کشورهای عضو اتحادیه اروپا همراه بوده است. اتحادیه اروپا به بهانه مبارزه با تروریسم و جلوگیری از گسترش خطر القاعده و افراط گرایی از مداخله نظامی فرانسه در غرب افریقا حمایت می کند، حال آنکه اهدافی فراتر از این اهداف اعلامی دنبال می شود.