IRIB World Service

انتشار ویروس ابولا در آفریقا ،در هر دوره،قاره سیاه را با بحران جدی مواجه می کند

این مقاله براساس پژوهشی با عنوان" ویروس ابولا ومنافع تجاری،سیاسی و نظامی آمریکا" ، کاری از واحد پژوهش های کاربردی برون مرزی تهیه شده است .

مقدمه:

انتشار ویروس ابولا در آفریقا ،در هر دوره،قاره سیاه را با بحران جدی مواجه می کند. شیوع این ویروس که از 2013 شروع شده، در ماه های گذشته تا حدودی کمتر شده است. ویروس ابولا برای نخستین بار در سال 1976 شناسائی شد و در بیست و ششمین دور شیوع خود ابتدا در ماه دسامبر سال 2013 در کشور گینه بیسائو آغاز شد وبه سرعت به سایر کشورهای منطقه ازجمله سیرالئون و لیبریا سرایت کرد.

ویروس ابولا در دور اخیر دست کم 25 هزار نفر از مردم این سه کشور آفریقایی را مبتلا کرد که بیش از11 هزار نفر از آنان درفاصله 18 ماه جان خود را از دست دادند. با وجود آنکه رسانه های غربی بر پایان ابولا در آفریقا در چند ماه گذشته مانور زیادی دادند، اما شواهد موجود از فعالیت مجدد ابولا در آفریقا حکایت دارد. سازمان بهداشت جهانی با اشاره به افزایش موارد ابتلا به بیماری ابولا اعلام کرده که این بیماری ریشه کن نشده و هنوز چالش های زیادی بر سر راه ازمیان بردن آن وجود دارد.

برخی از کارشناسان ابولا را تنها یک ویروس می دانند که به علت شرایط زیست محیطی در آفریقا منتشر شده است و آمریکا و برخی دیگر از کشورهای غربی در حال مبارزه با این بیماری هستند اما در مقابل، عده‌ای دیگر معتقدند این ویروس به علت دخالت های ژنتیکی آمریکا در آفریقا منتشر شده و این کشور منافع متنوعی را از این طریق دنبال می کند.

دیکشنری آنلاین کمبریج، بیوتروریسم را اینگونه تعریف می کند: "عمل خشونت آمیز، با استفاده از موجودات زنده، نظیر باکتری، به منظور آسیب رساندن یا کشتن افراد به دلایل سیاسی." حمله بیوتروریستی، "استفاده از انتشار عمدی ویروس ها، باکتری ها، یا سایر میکروب ها (عوامل) برای ایجاد بیماری یا مرگ در افراد، حیوانات، یا گیاهان" است. این عوامل نوعا در طبیعت یافت می شوند، اما ممکن است که برای افزایش قابلیتشان برای ایجاد بیماری، تغییر داده شوند.

  عوامل بیوتروریسم بسته به چگونگی انتشار، شدت بیماری و مرگ به سه دسته تقسیم می شوند. دسته اول شامل ارگانیسم ها و مواد سمی که بیشترین خطر را برای امنیت عمومی و ملی دارند. دسته دوم که میزان انتشار آن ها و شدت بیماری متوسط است و به طور کلی خطر آن ها از دسته اول کمتر است. و دسته سوم که شامل پاتوژن های [عوامل بیماری زا] در حال ظهور هستند که می توانند برای انتشار جمعی در آینده، مهندسی شوند.

در تعریفی دیگر بیوتروریسم به معنای رهاسازی عمدی ویروس ها، باکتری ها و سایر ارگانیسم هاست که باعث مرگ در مردم ، گیاهان و یا حیوانات شود. بیوتروریسم با حملات شیمیایی ، اتمی و یا تشعشعی متفاوت است. این حملات، با آتش سوزی ـ انفجار و تخریب همراه هستند ، در صورتی که حملات بیوتروریستی فاقد اینگونه علائم و نشانه ها بوده ، در نتیجه مدت زمانی طول می کشد تا شبکه های بهداشتی متوجه شوند که یک بیماری خاص در حال شیوع در منطقه است .

عوامل و مواد استفاده شده دراین حملات ، معمولاً در طبیعت یافت می شوند ، اما ممکن است در توانایی بیماری زایی آن ها تغییراتی ایجاد شود ، تا بیماری زا تر شوند ، نسبت به داروها و درمان های رایج مقاوم گردند و یا قدرت آنها در مورد انتشار سریع در محیط افزایش یابد. این عوامل بیولوژیکی می توانند از راه هوا ـ آب و غذا در محیط پخش شوند.

شاید تعریف دیگری از بیوتروریسم ابعاد این نوع روش تخاصم را بیشتر مشخص کند؛ طبق یک تعریف سنتی بیوتروریسم عبارت است از ایجاد ترس و وحشت، با بهره گیری از عوامل بیولوژیک مختلف و جنگ افزار بیولوژیک نیز عبارت است از وسیله ای که به منظور انتشار عمدی ارگانیسم های مولد بیماری یا فرآورده های آنها توسط غذا، آب، حشرات ناقل یا به صورت افشانه، به کار برده می شود.

نگاه جدید به پدیده بیوتروریسم از محدوده عملیات تروریستی و نظامی خارج شده و هرگونه عمل برنامه ریزی شده ای را که به طور مستقیم یا غیر مستقیم سلامتی فردی و بهداشت عمومی شهروندان یک جامعه را در دراز مدت یا کوتاه مدت از طریق تهدید امنیت جسمی، غذایی و زیست محیطی آن جامعه به خطر بیاندازد، نوعی بیوتروریسم می داند.

در این نوع نگاه به بیوتروریسم، دیگر صرفا باکتری ها و ویروس ها نیستند که عامل حمله بیوتروریستی و تهدید تلقی می شوند. بلکه از لوازم آرایشی آلوده و ارزان قیمت گرفته تا داروهای ناشناخته ای که با بهای کم و تبلیغات وسیع ماهواره ای در اختیار مردم کشورهای جهان سوم قرار می گیرند، غذاهای حاصل از مهندسی ژنتیک که تایید نشده و اثر آنها بر روی انسان و بر روی مردم جهان سوم آزمون می شود، داروهای جدید کمپانی های بزرگ داروسازی که به صورت هدیه به کشورهای جهان سوم فرستاده می شود، زباله های خطرناک که با نام اقلام مصرفی دست دوم به کشورهای فقیر صادر می شوند، مکمل های غذایی حاوی مواد خطرناک جهت نابودسازی تدریجی سلامتی افراد، آلوده سازی بخش کشاورزی و دامی یک کشور ، همگی در حیطه اعمال یک شبکه به هم پیوسته بزرگ بیوتروریستی دیده می شود.

شاید بتوان بارزترین نمونه‌ای که برای بیوتروریسم نوین ذکر کرد، آمریکا باشد. کمپانی های داروسازی آمریکا از مردم فقیر جهان به عنوان موش آزمایشگاهی استفاده می کنند تا داروهایی که قرار است برای استفاده آمریکایی ها از سازمان غذا و داروی این کشور مجوز بگیرند ، آزمایش کنند. بودجه های اختصاص داده شده به بخش های اجرایی بر اساس قوانین مصوب در آمریکا در راستای تسریع در توسعه داروهای جدید برای کودکان، در نهایت برای تست این داروها در کشورهای فقیر خرج می شود. کشورهایی که در آنها خدمات بهداشتی بسیار پایین بوده و اعمال کمپانی های داروسازی آمریکایی نوعی تدابیر انسان دوستانه تلقی می شود! در حالی که یک بیوتروریسم خاموش و وسیع در میان مردم فقیر و کودکان بی گناه این کشورها در حال روی دادن است.

اگرچه سلاح های بیولوژیکی تهدیدات قرن بیست و یکم به نظر می رسند، اما روزگارانی طولانی است که از ابزارهای ترور محسوب شده اند. برای مثال، ارتش های باستانی، منابع آب شهرها را با گیاهان و قارچ های سمی، آلوده می کردند که سبب اسهال و توهم در مردم می شد. یک جنگ میکروبی توسط ارتش تاتار در سده سیزدهم، که ظاهرا از کنترل خارج شده بود، سبب بیماری همه گیر طاعون شد که در نهایت به جمعیت اروپا آسیب بسیار بزرگی زد.

 در سال 1979 ناپلئون سعی کرد ساکنین یکی از شهرهای ایتالیا را به مالاریا آلوده کند. نیروهای بریتانیایی در جنگ فرانسه و هند یک حمله مخفیانه بیولوژیکی با استفاده از ویروس آبله علیه هندی ها راه اندازی کردند. در جنگ جهانی دوم، ژاپن کک های آلوده به طاعون را در ده ها شهر چین منتشر کرد. در طول جنگ جهانی دوم، جاسوسان آلمان یک کارخانه زیر زمینی سیاه زخم را در واشنگتن راه اندازی و بمب های سیاه زخم را در جزیره ای در سواحل شمال غربی اسکاتلند آزمایش کردند؛ که این جزیره را تقریبا برای 50 سال غیر قابل سکونت باقی گذاشت .تحلیلگران معتقدند که ممکن است ده ها کشور هنوز هم برنامه سلاح های زیستی را داشته باشند. 

در قرن بیست و یکم نیز موارد متعددی از مرگ و میر انسان ها بر اثر شیوع ویروس های خطرناک رخ داده است که برخی از کارشناسان، آن را در چهارچوب مباحث بیوتروریسم ارزیابی می کنند.از جمله این ویروس ها عبارتند از:

آنفولانزای خوکی:ویروس مرگبار و بسیار خطرناک H1N1 که به آنفولانزای خوکی نیز شهرت دارد در کشورهای هندوستان ، چین ، پاکستان و تبت در سال 2009 شیوع پیدا کرد و تشدید آن در سال 2014 موجب مرگ و میر هزاران نفر شد.

آنفولانزای مرغی بیماری دیگری است که از اوایل هزاره سوم، شیوع ویروس آن در بسیاری از کشورهای جهان خصوصاً در آسیا علاوه بر تلفات انسانی، زیان های اقتصادی زیادی برای کشورها ایجاد کرد، به طوریکه بازار کره جنوبی با کاهش 1.6 درصدی شاخص همراه بود و شاخص اصلی استرالیا 0.4 درصد منفی شد.آغاز دوره جدید این بیماری بیشترین تأثیر را بر مسافرت های هوایی و قیمت سهام شرکت های هواپیمایی داشت و این شرکت ها را با کاهش قیمت سهام همراه کرد.

 سارس نوعی ویروس خطرناک تنفسی است که از سال ۲۰۰۲ شیوع پیدا کرده است. شیوع آن از کشور چین بود و به سرعت به دیگر کشورهای آسیای شرقی مثل هنگ کنگ، ویتنام و سنگاپور و بعد به کشورهای آمریکای شمالی مثل کانادا و آمریکا سرایت کرد. و در شرق آسیا جان صدها نفر را گرفت و بر اقتصاد کشورهایی نظیر چین ضربه زد. بعنوان نمونه چین پرجاذبه ترین کشور برای سرمایه گذاران خارجی است وبرآوردها نشان می دهد که سارس به این صنعت حدود 300 میلیارد یوان خسارت مالی وارد کرد .

 نشانگان تنفسی خاورمیانه یا مرس : یک بیماری ویروسی است که نخستین‌بار در سال ۲۰۱۲ در عربستان سعودی گزارش شد..اغلب افرادی که با این ویروس آلوده شده‌اند دچار یک بیماری شدید حاد تنفسی می‌شوند که علائم آن عبارت است از: تب، سرفه و تنگی نفس. در ابتدا همه موارد بیماری از عربستان سعودی و 5 کشور نزدیک به آن گزارش شده‌اند که عبارتند از: امارات متحده عربی، قطر، عمان، یمن و کویت. پس از آن مواردی نیز در دیگر کشورها به دلیل سفر به کشورهای مذکور گزارش شده‌اند که عبارتند از: انگلیس، کره جنوبی، تایلند، فرانسه، تونس، ایتالیا، مالزی، آمریکا. تاکنون هیچ واکسنی برای این ویروس یافت نشده است .