IRIB World Service

در قسمت ششم از مجموعه متون آمریکا و حقوق بین الملل محیط زیست، تاثیر رویکرد نظامی آمریکا بر محیط زیست و سایر اقدامات مخرب ترامپ در این زمینه، بررسی خواهد شد.

مطالعات انجام شده در حوزه تاثیرات جنگ بر محیط زیست نشان از آن دارد که روش های جنگ مدرن باعث ویرانی بسیار گسترده محیط زیست می شود و زمین های سوخته تحویل می دهد. توسعه فناوری هسته ای و کاربرد نظامی آن، جنگ افزارهای شیمیایی و مخرب برای اکوسیستم موجب ایجاد بحران های جدی زیست محیطی می شود. در این زمینه جنگ جهانی اول، جنگ جهانی دوم، جنگ داخلی رواندا، جنگ کوزوو و جنگ خلیج فارس را می توان نام برد. در این جنگ ها، سلاح های هسته ای شامل اورانیوم ضعیف شده،  سلاح های ژئوفیزیکی و محیطی و سلاح های شیمیایی بیشترین تاثیرگذاری را در تخریب محیط زیست داشته اند. می توان گفت ایالات متحده در طول تاریخ بیشترین نقش را در تولید، گسترش و کاربرد این تسلیحات مخرب داشته است. برنامه های تحقیقاتی بر روی سلاح های بیولوژیک نشان می دهد که ایالات متحده آمریکا، تمایل زیادی برای گسترش این حوزه دارد.

یک نمونه از تاثیرات مخرب سلاح های آمریکا در حوزه محیط زیست، رها سازی اورانیوم ضعیف شده در غرب آسیا است. جنگ خلیج فارس و مداخله نظامی آمریکا در منطقه باعث رهاسازی اورانیوم ضعیف شده در مناطق خلیج فارس شد که نه تنها نسل بسیاری از آبزیان و جانوران را با خطر نابودی مواجه کرد، بلکه بنا بر نظر لورن موریه (loren morih) دانشمند آمریکایی بخشی از  این منطقه را تا ابد آلوده کرده و کشورهای عراق، کویت و شمال عربستان سعودی را در معرض امواج رادیو اکتیو قرار داده است. بقایای اورانیوم ضعیف شده که توسط آمریکا در جنگ عراق  مورد استفاده قرار گرفته 270 تن تخمین زده می شود. در دوره ریاست جمهوری ترامپ تلاش برای توسعه زرادخانه های هسته ای آمریکا افزایش یافته و سلاح های هسته ای پیشرفته تری طراحی شده است. ترامپ همواره تاکید می کند که کشورش بیشترین سلاح های هسته ای را دارد و تحقیقات برای گسترش این تسلیحات همچنان ادامه خواهد یافت.

سند دکترین هسته ای دولت ترامپ این اختیار را به رئیس جمهورآمریکا می دهد که نه فقط در مواجه با تهدیدات اتمی بلکه در پاسخ به حملات سایبری توانایی استفاده از سلاح هسته ای را داشته باشد. این سند وزارت جنگ ایالات متحده را مامور ساخت بمب های اتمی کاربردی با هدف ایجاد خسارت محدود می کند. با توجه به محدودیت های ایجاد شده توسط ایالات متحده برای بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی، عدم رعایت مفاد عهدنامه امنیت هسته ای و همچنین دستور ترامپ مبنی بر ساخت سلاح های اتمی کاربردی، خلاف روح پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای یا ان پی تی تلقی می شود. همچنین ایالات متحده در واکنش به طرح جدید سازمان ملل در خصوص منع جهانی تولید سلاح های هسته ای، این طرح را غیر واقع بینانه می داند. بدین ترتیب نشان داده می شود که ایالات متحده تمایلی برای محدودیت فعالیت های هسته ای که مخرب وضعیت محیط زیست می باشد، ندارد. 

از دیگر تصمیمات مخرب ترامپ در حوزه های محیط زیستی عبارت است از: لغو قانون افزایش استاندارد لامپ های روشنایی. بر اساس قانون دوره باراک اوباما لامپ های روشنایی و سیستم های نورانی می بایست از استانداردهای پیشرفته تری پیروی کنند و تا پایان سال 2020م به هدف کاهش آلودگی برسند. اما دولت ترامپ ادامه این پروژه را لغو کرده است. علاوه براین،  بر اساس برنامه سازمان ملل متحد کشورهای پیشرفته جهان به دلیل نقش بیشتری که در آلودگی محیط زیست دارند، برای کمک به کاهش آلایندگی در کشورهای فقیر باید کمک کنند، که ترامپ پرداخت های مالی و کمک به این برنامه را لغو کرده است.

لغو محدودیت فروش پلاستیک نیز از دیگر تصمیمات نگران کننده ترامپ در حوزه محیط زیست است. بر اساس طرح کاهش مصرف پلاستیک در دوره اوباما محدودیت هایی برای فروش لوازم و ظروف پلاستیکی در مناطق حفاظت شده اعمال شده بود که طی آن، گزارش های مثبتی از کاهش روند تولید و مصرف پلاستیک در این مناطق منتشر می شد. اما در دولت ترامپ این محدودیت ها لغو گردید .مجید عباسپور کارشناس مسایل محیط زیست در ایران درباره اثرات مخرب پلاستیک بر محیط جانداران می گوید، کیسه های پلاستیکی در صورت ورود به محیط زیست دریایی، وارد زنجیره غذایی جانوران دریایی شده و سالانه هزاران گونه از جانوران آبزی از قبیل وال، دلفین، فک و لاک پشت و نیز پرندگان دریایی اشتباهاً بر اثر خوردن این کیسه ها و خفگی ناشی از آن می میرند. بدین ترتیب می توان گفت در برنامه زیست محیطی دولت ترامپ اصول کلی و قواعد حقوق بین الملل محیط زیست  که در اثر کنوانسیون ها و معاهدات، رویه قضایی، عرف و رفتار کشورهای متمدن در طول سالیان به وجود آمده، نقض شده است.

ایالات متحده با رویکرد غیرمسئولانه در تولید گازهای گلخانه ای و خروج از توافق تغییر اقلیمی پاریس، محیط زیست جهانی را که امروزه به عنوان یکی از مهم ترین اجزای حقوق بشر به شمار می رود تهدید می کند. این دولت همچنین  با استفاده از سلاح های لرزه ای در حوزه استخراج منابع و صدور مجوز های حفاری و تولید نفت شیل به لایه های زمین و منابع آب آسیب رسانده و جان حیوانات و جانوران را تهدید می کند. در دوره ترامپ با کاهش استانداردهای حفاری در دریا سلامت آب های آزاد به خطر افتاده و با صید بی رویه ماهیان و گونه هایی از دلفین و نهنگ قوانین مربوط به کنترل صید نادیده گرفته شده است. ایالات متحده همچنین به بهانه کاهش هزینه های دولت فدرال در حوزه محیط زیست بخش تحقیقات زیست محیطی، آنالیز و پایش تاثیر فعالیت ها بر محیط زیست و پرداخت غرامت در اثر تخریب محیط زیست داخلی را بسیار تضعیف کرده است.

بدین ترتیب مجموعه رفتارهای دولت ایالات متحده آمریکا در دوره ترامپ، در خصوص قواعد الزام آور حقوق بین الملل محیط زیست بسیارمنفی بوده است. این کشور اصل استفاده غیر زیان بار از سرزمین را نقض کرده زیرا مقدار تولید گازهای گلخانه را افزایش و نظارت بر آن را بسیار ضعیف کرده است که مخاطرات بسیاری را برای لایه اوزون و دیگر کشورها دارد. حمایت و حفاظت از محیط زیست مورد تاکید اصل 192 کنوانسیون حقوق دریاهای ملل متحد، به کرات مورد بی توجهی ایالات متحده  قرار گرفته است. در مجموع می توان گفت اینگونه رفتارهای پرخطر آمریکا، امروزه تهدیدی بزرگ برای محیط زیست جهانی به شمار می رود.

 آمریکا با عدم پذیرش یا خروج از قطعنامه های مهم زیست محیطی قصد فرار از مسئولیت های بین المللی را دارد و این در حالی است که اصل جبران خسارت در حقوق بین الملل و جلوگیری از به خطر انداختن سلامت جهانی، قواعد پذیرفته شده حقوق بین الملل می باشد و رفتار زیست محیطی آمریکا در تضاد با این اصل اساسی است. آمریکا با تغییر قوانین داخلی که تعدادی از آنها پیامدهای فرامرزی دارد، اقدام به نقض حقوق بین الملل محیط زیست کرده است. این در شرایطی است که حقوق بین الملل محیط زیست از ارکان حقوق بشر به شمار می رود و حفظ  محیط زیست به مثابه حفظ حقوق بشر شمرده می شود. ماده 25 اعلامیه جهانی حقوق بشر، انسان را سزاوار زندگی با استانداردهای قابل قبول سلامت می داند. در اعلامیه 1972م استکهلم ، حفظ محیط زیست بشر و تضمین حقوق بشر برای برخورداری از محیط زیست سالم و تشویق و ترغیب فعالیت های زیست محیطی در سطوح بین المللی و منطقه ای  از اهداف برنامه محیط زیست ملل متحد شمرده شده است.

در مقدمه برنامه محیط زیست ملل متحد تاکید شده است برنامه محیط زیست یکی از برنامه های وابسته به مجمع عمومی سازمان ملل متحد بوده و مشارکت و عضویت در برنامه مذکور از ملزومات و تبعات عضویت در سازمان ملل می باشد. این موضوع نشان از آن دارد که موضوع محیط زیست تنها محدود به حوزه صلاحیت سرزمینی نمی شود و همانطور که نقض حقوق بشر می تواند با مداخله سازمان ملل متحد تحت عنوان مداخلات بشردوستانه برای حفظ و نجات انسان رو به رو شود، موضوع تخریب محیط زیست نیز که نقض حقوق بشر شمرده می شود، نمی تواند به بهانه صلاحیت سرزمینی، مورد  بی توجهی جهانی  قرار بگیرد.

ایالات متحده امریکا به ویژه در دوره ترامپ، با تغییرات اساسی منفی در حوزه استانداردهای زیست محیطی، بر خلاف اصول حقوق بشر، سلامت و کیفیت زندگی افراد زیادی را در حوزه سرزمینی و فراسرزمینی به مخاطره انداخته است. تغییرات گسترده در قوانین داخلی محیط زیستی ایالات متحده که منجر به تغییرات َآب و هوایی و اثرات مخرب بر محیط زیست جهانی می شود از یکسو نقض تعهدات حقوق بشری و عهدنامه های زیست محیطی و از سوی دیگر بر خلاف اهداف محیط زیستی سازمان ملل متحد است. علاوه براین، این رفتار دولت ترامپ با قواعد عرفی حقوق بین الملل محیط زیست که هدف کاهش مخاطرات زیست محیطی و مقابله با بحران های زیست محیطی  است، در تضاد قرار دارد. حال آنکه این قواعد الزام آور بوده و برای همه کشورها لازم الاجراست .