IRIB World Service

در قسمت 8 برنامه، پتانسیل های چابهار در تقویت همکاری و همگرایی منطقه ای بررسی خواهد شد.

چنانچه در برنامه های قبل اشاره شد نقش بندر چابهار به عنوان محل اتصال کشورهای مختلف از جمله ایران، افغانستان، هند، پاکستان برای دسترسی به آسیای مرکزی و اروپا بسیار ویژه است. چابهار می تواند علاوه بر اینکه موجب تحول و توسعه در تجارت تک تک کشورهای منطقه شود، این کشورها را در حوزه‌های اقتصاد، سیاست، فرهنگ، تکنولوژی و خدمات به هم متصل می سازد. مـوقعیت خـاص ژئوپلیتیکی ایـران به گونه‌ای است که عبور لوله‌های نفت و گاز از خاک ایران، می تواند منجر به گسترده‌تر شدن همکاری‌های سیاسی کشورهای جنوب شرق آسیا، هند و پاکستان گردد. اینگونه همکاری‌ها در بخش‌ انرژی، همگرایی در عرصه های دیگر مانند سیاسی و فرهنگی را بـه دنـبال خواهد داشت. همچنین‌ افزایش همکاری‌ها در عرصه های انرژی و اقتصادی و سیاسی مـی‌تواند ‌زمـینه‌ساز اعتمادسازی‌ عمیق‌ در‌ منطقه‌ گردد و این مسئله امنیت پایدار را ایجاد خواهد نمود. 

چابهار سهل‌الوصول‌ترین راه برای دسترسی به آب‌های آزاد و اقیانوس‌ها برای ایران و برخی از کشورهای منطقه می باشد.این منطقه در سال 2016م / 1395 شاهد امضای موافقت‌نامه راهبردی تاسیس دالان حمل و نقل بین‌المللی بین سران ایران، هند و افغانستان موسوم به موافقت‌نامه چابهار بود. چابهارمنطقه‌ای ژئوپلیتیک محسوب می‌شود که دارای ابعاد اهمیتی فراوانی است. احداث و راه‌اندازی بندر بزرگ چابهار با تجهیزات و تاسیسات پیشرفته آن می‌تواند تحول ژئوپلیتیکی عمیقی در منطقه ایجاد کند که علاوه بر ایران، هند و افغانستان، کشورهای منطقه به ویژه آسیای مرکزی نیز از آن نفع برده و در آینده زمینه‌ساز شکل‌گیری بازار آسیایی مشترک شود. یکی از پتانسیل‌های چابهار، حجم بسیار بالای تبادلات اقتصادی و تجاری است که از طریق این منطقه با آسیای مرکزی، قفقاز جنوبی، روسیه و اروپا انجام می‌شود. 

یکی دیگر از مهم‌ترین کارکردهای منطقه چابهار تسهیل در انتقال انرژی است. ایران می‌تواند از طریق واردات گاز از روسیه با استفاده از شبکه گاز جمهوری آذربایجان بخشی از نیاز داخلی خود را تامین کرده و از طریق چابهار به مشتریان گاز روسیه در حاشیه خلیج فارس گاز تحویل دهد. در واقع با روش «سوآپ» گاز روسیه در شمال را با گاز خود در خلیج فارس تهاتر کند. در سال 2018 میلادی، ایران و روسیه تفاهم‌نامه پشتیبانی خط لوله انتقال گاز 1200 کیلومتری ایران به هند را هم امضا کردند.برای هند داشتن خط لوله زیرسطحی انتقال گاز با تولید کنندگان بزرگی مانند روسیه و ایران از نظر اقتصادی به صرفه است.

یکی دیگر از مهم‌ترین پتانسیل‌های چابهار، کوتاه کردن و تسهیل راه‌های مواصلاتی ایران، هند و افغانستان به اروپا به دلیل واقع شدن در مسیر دالان شمال - جنوب است. کریدور شمال به جنوب یک طرح حمل و نقل بین المللی است که شرق هند را به منطقه اوراسیا متصل می کند.در مقایسه با راه‌های کنونی که هم اکنون هند برای دسترسی به شمال اروپا و روسیه از طریق کانال سوئز دارد، استفاده از مسیر کریدور شمال به جنوب 30 تا 40 درصد زمان و هزینه حمل و نقل کالا را کاهش می دهد. از دیگر مزایای چابهار، اتصال ایران به اتحادیه اقتصادی اوراسیا است. اتحادیه اقتصادی اوراسیا کار خود را اول ژانویه 2015 میلادی آغاز کرد و اعضای آن متشکل از روسیه، بلاروس، قزاقستان، ارمنستان و قرقیزستان است. اتحادیه اقتصادی اوراسیا و ایران در می سال 2018 میلادی توافق نامه موقت مربوط به منطقه آزاد تجاری و تسهیل تبادلات تجاری را امضاء کردند. چنانچه تیگران سارکیسیان رئیس هیئت اتحادیه اقتصادی اوراسیا گفته است : «تصویب این توافقنامه یک رویداد تاریخی است و ایجاد تجارت آزاد با ایران در اولویت کمیسیون اقتصادی اوراسیا قرار دارد.» 

از مزایای دیگر بندر چابهار برای همگرایی و همکاری منطقه ای با محوریت ایران می توان به نقش این بندر  در تقویت همکاری‌های اقتصادی با چین، اشاره کرد. دکتر بهرام امیراحمدیان استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران می گوید: چین جزو نخستین شرکای تجاری ایران است که 25 درصد کل حجم واردات ایران از جهان از این کشور تامین می‌شود و 10 درصد از کل صادرات ایران به جهان نیز توسط چین وارد می‌شود. چین به عنوان کشوری که سیاست خارجی اقتصادمحور را دنبال می‌کند در سال‌های اخیر نشان داده است که علاقه وافری به سرمایه‌گذاری در چابهار دارد. در واقع تبدیل چابهار به شاهراه همکاری منطقه‌ای، باعث شده است چین و روسیه سرمایه گذاری در چابهار را در اولویت قرار دهد. حضور چینی‌ها دراین پروژه یک سیگنال هشدار به امریکاست که تحریم ها علیه چین، روسیه و ایران، تاثیری در همکاری اقتصادی منطقه ای ایجاد نخواهد کرد. اکنون سرمایه گذاران چینی به همراه دیگر سرمایه گذاران منطقه ای وبین المللی در چابهار مستقر هستند.

 پتانسیل مهم موجود در منطقه چابهار پیوند زدن منافع اقتصادی وسیاسی کشورها وحرکت به سوی تقویت صلح و همکاری منطقه ای و بین‌المللی است. در این راستا، حسن روحانی رئیس جمهوری ایران در مراسم بهره‌برداری از طرح توسعه بندر و اسکله شهید بهشتی چابهار در 2017 م / آذر 1396 عنوان کرد که سرآغاز همکاری میان کشورها، به رسمیت شناختن منافع همدیگر است. وی همچنین منافع مشترک را فراهم کننده وحدت و امنیت منطقه‌ای دانست. در این مراسم،  محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران گفت: چابهار یکی از مهمترین ظرفیت های ایران برای ترانزیت و ایجاد یک شبکه حمل و نقل بین‌المللی است. چابهار، همچنین منطقه آزادی است که می تواند به توسعه این منطقه پیرامونی و همچنین به امنیت و ثبات در افغانستان، پاکستان و جمهوری اسلامی ایران کمک زیادی کند».

در راستای استفاده از پتانسیل های چابهار برای همگرایی منطقه ای ، هند یک خط ریلی 500 کیلومتری از بندر چابهار تا زاهدان نزدیک مرز افغانستان با هزینه 1.6 میلیارد دلار احداث خواهد کرد. بر این اساس نیز  نخست‌وزیر هند، آقای مودی می گوید: هند و ایران می‌توانند سهم اساسی در صلح، ثبات و رونق منطقه داشته باشند. همکاری کشورها در بندر و منطقه آزاد چابهار، تنها برای تامین منافع مشترک و همگرایی بوده و علیه کشور ثالثی نیست . چنانچه اندیشکده مطالعات استراتژیک اسلام‌آباد در مقاله‌ای با عنوان «گوادر و چابهار: رقابت یا همکاری» می نویسد: آنچه از رویکردهای رسمی ایران و پاکستان برمی‌آید، تاکید بر همکاری است.همچنین مشاور وزیر امور خارجه پاکستان گفته است که پاکستان تمایل دارد تا ‌گوادر را با چابهار از طریق راه آهن متصل کند. همچنین دو کشور بارها تمایل خود را برای بهره‌گیری مشترک از کریدور اقتصادی چین و پاکستان اعلام کرده اند. 

رونق بندر و منطقه آزاد چابهار می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری بازار مشترک آسیایی در منطقه شود و نیز همکاری‌های اقتصادی از طریق کریدور شمال – جنوب را تقویت کند که سود سرشاری برای اقتصاد منطقه، خواهد داشت. پتانسیل مهم موجود در منطقه چابهار در راستای تقویت صلح و همکاری بین‌المللی، نقش آن در توسعه منطقه و گذار به امنیت‌سازی در منطقه است. در واقع همکاریهای اقتصادی و پیوند منافع تجاری و ترانزیتی کشورها در قالب منطقه چابهار باعث می شود که نوعی همگرایی و ائتلاف اقتصادی ایجاد شود. این همگرایی اقتصادی بنوبه خود، همکاریهای سیاسی و امنیتی میان کشورها را افزایش داده و در نتیجه به حل اختلافات ، مقابله مشترک با افراطی گری و تروریسم در عرب آسیا  کمک می نماید. بر این اساس نیز رویکرد ایران به سرمایه گذاری های خارجی در چابهار، مبتنی بر ایجاد تسهیلات برای حضور و مشارکت همه کشورهای موثر منطقه ای و فرامنطقه ای می باشد. توسعه بندر و منطقه آزاد چابهار نوید بخش شکل جدیدی از همکاریهای اقتصادی منطقه ای است که نتیجه آن جهش در توسعه  همه جانبه منطقه خواهد بود .