IRIB World Service

در قسمت دوم از برنامه چشم انداز توسعه مناسبات تهران – اسلام آباد، مواضع و رویکردهای عمران خان را بررسی خواهیم کرد.

رقابت عمده در پانزدهمین انتخابات پارلمانی پاکستان در سال 2018م میان سه حزب مسلم ­لیگ شاخه نواز، حزب مردم و حزب تحریک انصاف بود. یکی از ویژگی­ های مهم این انتخابات، اتمام دوران تصدی پنج ساله دولت قبلی به شکل قانونی و بدون وقوع کودتای نظامیان بود. این موضوع  پس از تجربه اتمام دوره تصدی قانونی آصف­ علی زرداری در سال 2013م، دومین تجربه از این نوع در طول تاریخ پاکستان محسوب می­ گردد. بر اساس نتایج آراء اعلام شده توسط کمیسیون انتخابات، حزب تحریک انصاف به رهبری عمران­ خان نیازی توانست 115 کرسی پارلمان را بدست آورد و برای اولین بار به عنوان برنده انتخابات پارلمانی معرفی شود.

عمران خان نیازی در 25 نوامبر 1952م، در یک خانواده مرفه در میان­والی Mian  Wali در پنجاب Punjab به دنیا آمد. او تنها پسر مهندس«اکرام الله‌ خان نیاز» ، و «شوکت خانوم» است. ریشه جد پدری او به قوم پشتون باز می‌گردد و او متعلق به قبیله «نیازی» است. عمران ­خان دوران ابتدایی و متوسطه را در لاهور و تحصیلات عالی خود را در رشته اقتصاد در دانشگاه آکسفورد بریتانیا به پایان رساند. در سال 1974م در همان دانشگاه کاپیتان تیم کریکت نیز بود و در سال 1992م تیم کریکت کشور خود را با پیروزی در مقابل تیم انگلستان به مقام قهرمانی جهانی رساند. پس از گذشت سال‌ ها از کناره‌ گیری عمران­ خان از دنیای ورزش حرفه‌ ای، بسیاری از پاکستانی‌ها هنوز هم او را «کاپیتان» صدا می‌کنند.

نخست­ وزیر کنونی پاکستان پس از کنار گذاشتن کریکت، وارد فعالیت در امور انسان‌ دوستانه و اجتماعی شد. در دهه ۱۹۹۰میلادی، عمران خان به عنوان نماینده ویژه ورزشی در یونیسف خدمت کرد و برنامه­ های بهداشت و ایمنی را در بنگلادش، پاکستان، سریلانکا و تایلند ترویج نمود. او در سال ۱۹۹۴م، برای ساخت اولین بیمارستان در لاهور و بعداً در سال ۲۰۱۵م، بیمارستان دوم در پیشاور، ۲۵ میلیون دلار جمع آوری کرد. عمران­ خان، در سال­ های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۴ م، به عنوان رئیس دانشگاه برادفورد فعالیت کرد و در سال ۲۰۱۲م، از کالج سلطنتی پزشکان مدال افتخار دریافت نمود. سال ۲۰۰۸م عمران­ خان یک دانشکده فنی در مناطق روستایی «میانوالی» در ولایت پنجاب تأسیس کرد و نام آن را دانشکده «نامال» گذاشت.

عمران­ خان در سال ۱۹۹۶م، پا به عرصه سیاست گذاشت و حزب «تحریک انصاف» را تأسیس و وعده برقراری عدالت در سراسر پاکستان را مطرح نمود. عمران­ خان به عنوان رئیس حزب تحریک انصاف، در سال ۲۰۰۲م، در انتخابات عمومی انجمن ملی پاکستان از «میانوالی»، محل تولد خود شرکت و نخستین کرسی خود را کسب کرد. وی بار دیگر در انتخابات سال ۲۰۱۳م، به مجلس راه یافت و فرمانداری ولایت «خیبر پختونخوا» Khyber Pakhtunkhwa  را به مدت ۵ سال بر عهده گرفت. عمران­ خان به مدت طولانی یکی از منتقدان اصلی «نواز شریف»، نخست وزیر سابق پاکستان بوده و در سال ۲۰۱۴م، نیز ریاست اعتراضاتی را بر عهده داشت که خواهان استعفای دولت نواز شریف شد.

در انتخابات سال ۲۰۱۸م، پاکستان، عمران­ خان با شعار «پاکستان نوین» پا به عرصه رقابت‌ها گذاشت و کمپین خود را با وعده مبارزه با فساد و تغییر بنیادین در ساختار سیاسی پاکستان به راه انداخت. عمران­ خان در بیانیه مبارزات انتخاباتی خود متعهد به ایجاد ۱۰ میلیون شغل جدید و ساخت ۵ میلیون واحد مسکونی ارزان‌ قیمت برای افراد کم درآمد در طی ۵ سال آینده شد. عمران­ خان برخلاف انتخابات سال 2013م، که نتوانسته بود نظر مساعد گروه­ های مذهبی را به خود جلب کند، در انتخابات سال 2018م، با برقراری روابط نزدیک با گروه ­های مذهبی در ایالت خیبر پختونخوا، بلوچستان و همچنین مناطق قبایلی توانست آراء تأثیرگذار آن­ها را به نفع حزبش جذب کند. 

عمران­ خان در نطق پیروزی خود پس از پیروزی در انتخابات پارلمانی گفت: آرزویش تبدیل پاکستان به کشوری بشردوست بر اساس اصول اولین دولت اسلامی به رهبری حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) در مدینه منوره است. هم‌چنین وعده داد دولت آینده‌، فقرا را در اولویت قرار دهد و برای بهبود سطح زندگی نیازمندان در پاکستان تلاش کند. عمران­ خان در کتابش با نام «پاکستان: یک تاریخ شخصی » Pakistan: A Personal History که پیش از انتخاب، نوشته است، بیان می­ کند که او از روی قوه تعقل، اسلام را انتخاب کرده است؛ چون دانش و اطلاعاتش درباره اسلام در زمان حضور در انگلیس جهت تحصیل ناکافی بود با مشاهده تعصبات ضد اسلامی در غرب از جمله انتشار کتاب موهن آیات شیطانی و احساس اینکه این حملات به اسلام ناعادلانه است، تصمیم گرفت تا درک خود را از اسلام ارتقاء دهد؛ به همین دلیل شروع به مطالعه عمیق ­تر قرآن و آثار علی شریعتی و اقبال لاهوری نمود. به همین دلیل عمران­ خان پس از انتخابش به عنوان نخست وزیر، دستور اضافه شدن دو کتاب «تاریخ اسلام» و «اندیشه‌های اقبال» را به واحدهای درسی تمام مدارس پاکستان صادر کرد.

عمران­ خان در مصاحبه با ریچارد هاس، رئیس شورای روابط خارجی آمریکا در سال 2019م با طرح اصطلاحاتی مانند اسلام میانه­ رو یا اسلام رادیکال در غرب مخالفت کرد و اظهار داشت که «فقط یک اسلام وجود دارد؛ البته در اسلام نیز مانند همه جوامع بشری، افراط و تفریط وجود دارد، اما اکثریت مسلمانان اعتدال­ گرا هستند. عمران­ خان گفت وقتی برای اولین ­بار به انگلیس رفتم، شاهد نژادپرستی بودم و مردم را به خاطر رنگ پوستشان  کتک می‌زدند. بنابراین، فقط یک اسلام وجود دارد، و اسلامی که ما از آن پیروی می­ کنیم اسلام نبی مکرم حضرت محمد، صل الله علیه و آله است. به گفته پیامبر، همه ما فرزندان آدم هستیم، بنابراین همه ما بدون توجه به رنگ پوست خود ، برابر هستیم. اگر کشورهای اسلامی  نتوانسته­ اند قوانین اسلام را اجرا کنند، به این دلیل است که متأسفانه نخبگان حاکم خود را بالاتر از قانون دانسته­ اند، لذا قوانین اسلامی ایراد ندارند».

عمران­ خان در ارتباط با موضوع فلسطین به عنوان یکی از مهم ­ترین موضوعات جهان اسلام معتقد است که «بی‌عدالتی گسترده‌ای علیه مردم فلسطین در جریان است، از مصادیق تازه این بی عدالتی به ویژه تصمیم رژیم صهیونیستی برای اشغال بلندی‌های جولان و همچنین اعلام کردن قدس  به عنوان پایتخت رژیم صهیونیستی است. که در تناقض با حقوق بین‌الملل است و حقوق فلسطینی‌ها را ضایع می‌کند و باعث بی‌ثباتی بیشتر در غرب آسیا می‌شود». وی همچنین بارها از اقدامات مداخله جویانه امریکا در پاکستان از جمله حملات پهبادی در این کشور انتقاد کرده است .

در خصوص مواضع عمران­ خان در قبال ایران می توان  گفت که یکی از محورهای اصلی تبلیغات وی در دوران انتخابات پارلمانی پاکستان نگاه جدی برای توسعه مناسبات با ایران به عنوان یک کشور قدرت­مند و با نفوذ بود. عمران­ خان در زمان مبارزات انتخاباتی خود ضمن طرح شعار لزوم تغییر سیستم حکومتی آریستوکراسی یا همان اشرافی گری در پاکستان،  به ساده زیستی امام خمینی (ره) اشاره کرد و خطاب به مردم گفت: «مردم به تاریخ ایران نگاه کنید! شاه با تمام ظلم‌ها و اسراف‌هایش سرنگون شد. به راستی فکر می‌کنید چرا نام امام خمینی ره در تاریخ ماندگار شد؟ چون ایشان ساده زیست بودند، اشرافی­ گری را نابود کردند و کاخ‌های زمان شاه را به موزه تبدیل کردند».عمران­ خان همچنین در نخستین نطق پس از انتخاب به عنوان نخست وزیر پاکستان تاکید کرد که کشورش خواهان روابطی خوب مبتنی بر حسن همجواری با ایران است و دولت وی روابط خود را با این کشور توسعه خواهد داد. در سال 1398 / 2019 و پس از دعوت رسمی حسن روحانی از وی برای سفر به ایران، شاهد حضور عمران­ خان  ایران و در بدو ورود در بارگاه امام هشتم شیعیان در مشهد مقدس بودیم؛ چون او اعتقاد داشت اگر از امام اجازه بگیرد، سفرش آسان و پربرکت خواهد شد. او حرم امام رضا (ع) را زیارت کرد و برای پیشرفت و سعادت مردم و کشورش دعا نمود.

عمران­ خان همواره از برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران حمایت کرده است. گفته می­  شود وی طی سفری که تیر ماه 1398 / جولای 2019 به آمریکا داشته در ملاقات با مقامات آمریکایی اظهار داشته است: «من به ایران سفر کرده‌ام و از نزدیک مردم این کشور را دیده‌ام؛ فقط می­ توانم این را بگویم که روحیه شهادت­ طلبی مردم ایران زبانزد است. اگر اشتباهی سر زده و به ایران حمله شود، باتلاقی برای عاملان حمله به وجود می‌آید. من نمی ­دانم رهبران دنیا می­ توانند این مساله مهم را درک کنند یا خیر! ایران را نباید با عراق مقایسه کرد. نگرانی من این است که مردم جهان حتی نمی­ توانند تصور کنند که درگیری و فشار آوردن بر ایران تا چه اندازه می­ تواند خطرناک باشد. لذا پاکستان تمام تلاشش را برای حل مشکلات منطقه‌ای انجام خواهد داد».