IRIB World Service

در قسمت بيست وچهارم از برنامه سکولاریسم و وهابیت در بنگلادش، ادامه بحث راهکارهای مقابله با افراط گرایی و وهابیت در بنگلادش را بررسی خواهیم کرد.

یکی از حربه های افراط گرایان برای ایجاد تفرقه و جلوگیری از وحدت مردم مسلمان بنگلادش القا وجود تضاد بین اهل سنت و شیعیان در این کشور است. این در حالی است که با توجه به فرهنگ مدارا جویانه ریشه دار در جامعه بنگلادش، هیچگاه در گذشته تضاد بین شیعه و سنی در این کشور موضوعیت نداشته است. موج بیداری اسلامی ناشی از انقلاب اسلامی ایران، تحولات کشورهای اسلامی، شمال آفریقا، تحولات سوریه، عراق، یمن و بحرین همواره موجب نگرانی شدید استکبار به ویژه آمریکا و رژیم صهیونیستی شده است. این محافل برای جلوگیری از قدرت یافتن جهان اسلام، خط ایجاد تفرقه میان کشورهای اسلامی از جمله در بنگلادش را با ترفندهای ساختگی نظیر تضاد شیعه و سنی و ایجاد جریان های انحرافی و افراطی دنبال کنند. از اینرو  رسانه ­ها و محافل عمومی در این کشور می ­باید سیاست هوشیارانه­ ای را در پیش بگیرند و تحت هیچ شرایطی تسلیم جوسازی ­های احتمالی قرار نگیرند و وارد توطئه آمریکایی - صهیونیستی خطرناک شیعی- سنی کردن تضادهایی که علل و دلایل متفاوتی دارند، نشوند.

موضوع وهابیت سعودی و چگونگی برخورد با آن نیز، موضوع بسیار حساسی است که محافل علمی و رسانه ای باید با دقت و هوشیاری کامل با آن برخورد نمایند زیرا تصویری که مسلمانان شبه قاره هند از وهابیت دارند، به شدت تحت تأثیر کمک­ های مالی و درمانی مؤسسات خیریه عربستان سعودی و شیخ ­نشینان خلیج فارس قرار گرفته است. این تصویر نقش وهابیت در ایجاد جریان های افراطی  در میان مسلمانان را را انکار می کند. فرید زکریا کارشناس مسایل سیاسی در جهان عرب معتقد است  سعودی ها «سبب ایجاد یک هیولا! به نام وهابیت در جهان اسلام شده‌اند». صادر کردن نسخه خشک و متحجرانه از اسلام که به وهابیت مشهور است سبب دامن زدن به افراط گرایی جهانی و توسعه فعالیت های تروریستی شده است.

در همین حال پرهیز از یکسان انگاری جریان های داخلی اهل سنت همچون وهابیت عربستان سعودی، اخوان ­المسلمین مصر و مکتب دیوبندی هندی نیز ضرورت دارد. «بنگالی زبان ­ها» در هندوستان و بنگلادش، تحت تاثیر مکاتب فقهی و فکری سه جریان وهابیت عربستان سعودی- اخوان­ المسلمین مصر و مکتب دیوبندی هندی هستند. هر کدام از این مکاتب در بنگلادش جریان­ ها و احزاب هوادار خود را دارند. در بین این جریان ها، جریان وهابیت تکفیری از بیشترین تعداد مدارس تکفیری برخوردار است که به پشتوانه دلارهای نفتی عربستان سعودی ایجاد شده اند. هیلاری کلینتون وزیر امور خارجه اسبق آمریکا اظهار تاسف کرده که حمایت عربستان سعودی از «مدارس افراطی در سراسر جهان باعث شده جوانان بسیاری به افراط گرایی روی آورند یا در مسیر افراط قرار بگیرند». با این حال حکام سعودی در پناه آمریکا به خشونت گرایی و تروریسم در جهان از جمله در بنگلادش دامن می زنند.

اگرچه جریان وهابی- تکفیری در بنگلادش پدیده تازه­ ای نیست و از گذشته در قالب اهل حدیث حضور کم­رنگی داشته است، ولی با ظهور داعش و القاعده و تأسیس شعبه هندی خلافت اسلامی می تواند نقش مخربی در آینده تحولات این کشور باشد. با این حال نباید از نظر دور داشت که  اکثریت قاطع مسلمانان بنگلادش را پیروان مکتب دیوبندی - حنفی تشکیل می­ دهند که با جریان وهابی – تکفیری مخالف هستند. یکسان انگاری سلفیت و وهابیت نیز اشتباهی است که مردم بنگلادش به ویژه جوانان باید از آن پرهیز کنند. سلفیت مفهومی گسترده و ریشه ­دار در اهل سنت است که در متن خود نوعی اندیشه اصلاحی در جهان اسلام را در مقابل اندیشه ­های خارجی نمایندگی می­ کند. سلفیت در واقع با طرح «سلف صالح»، در پی اسلامی کردن جوامع اسلامی بر اساس تجربیات صدر اسلام در مقابل تهاجم غرب است. این در حالی است که وهابیت نوعی از سلفیت تکفیری می باشد که عملا با تکفیر پیروان سایر مذاهب اسلامی ، به اهداف غرب و ایجاد تفرقه و درگیری در کشورهای اسلامی کمک می کند.

روزنامه نیویورک تایمز  نقش عربستان سعودی و ایدئولوژی وهابیسم در صادرات ترور به جهان را بسیار برجسته می داند و براین باور است؛ در قلمرو رویکردهای افراطی، عربستان سعودی «هم آتش افروز است و هم آتش نشان». سعودی ها ترویج کننده نحله ای مسموم هستند که باعث تغذیه تفکرات خشن می شود. یک اجماع گسترده وجود دارد که وهابیت تکفیری مورد حمایت عربستان سعودی، سنت های اسلامی بومی در ده ها کشور را مختل کرده است. همچنین بنا به اعتقاد رئیس شورای علمای غرب افغانستان، وهابیت از سوی آمریکا حمایت می‌شود و هیچ پایبندی به دین اسلام ندارد. مولوی خداداد صالح معتقد است: فرقه وهابیت در دین بدعت به وجود آورده است به سنت‌های حسنه‌ نیز توهین می‌کند. گذاشتن ریش عجیب و غریب، کج بودن قبله و موارد این چنینی از جمله مواردی است که مولوی صالح به آن اشاره کرده و می گوید وهابیت مروج آن است. وی همچنین با اشاره به برنامه‌های جدید عربستان سعودی برای همکاری بیشتر با امریکا  جهت ترویج وهابیت می گوید این مساله آبروریزی بزرگی برای این کشور است، پرورش این جریان های کثیف از سوی آمریکا موضوع ساده‌ای نیست، آنان به دنبال ایجاد شکاف میان امت واحده بوده و هستند. 

در عین حال پرهیز از یکسان انگاری جریان سکولار اسلام ستیز با یک قومیت خاص نیز ضروری است. اگرچه در بنگلادش امروز تضاد اسلام­ گراها و سکولارها واقعیتی غیر قابل انکار است. اما سکولارهایی که با ارزش­ های اسلامی ضدیت دارند به گروه قومی خاصی اختصاص ندارند و اسلام ستیزان سکولار را می توان در میان هندوها، بودایی ها، مسیحی ها و مسلمانان یافت. بنابراین در برخورد با پدیده اسلام ­ستیزی در بنگلادش نباید یک مذهب و یا یک قومیت خاص در نظر گرفته شود و مورد تهاجم قرار گیرد. از دید صاحبنظران ، شیوه برخورد با تفکر لیبرالی- سکولاری که در بنگلادش هواداران زیادی دارد، نیز موضوع مهمی است. از محافل دانشگاهی و رسانه ای مسلمانان در بنگلادش انتظار می رود برای نقد آن روشی روشنگرانه در پیش گیرند، در غیر این صورت این شائبه ممکن است تقویت شود که برخی مسلمانان با اصل آزادی بیان و اندیشه و حکومت برآمده از انتخابات آزاد مخالف هستند که عمدتا از سوی گروه های تفرقه انگیز و وهابی مطرح می شود.

امروزه در بنگلادش نوعی جنگ قدرت بین دو جریان افراطی سکولار و تفکر وهابی- تکفیری وجود دارد. سکولارهای افراطی توهین به مقدسات و ارزش ­های اسلامی را بخشی از رسالت خود تصور کرده­ اند و با بهره­ گیری از رسانه ­ها، به ­ویژه رسانه ­های مجازی و به بهانه آزادی اندیشه و بیان که در قانون اساسی بنگلادش به رسمیت شناخته شده است، تمامی خطوط قرمز را در برخورد با اسلام و اسلام­ گراها پشت سر گذاشته­ اند. در مقابل، جریان افراطی وهابی - تکفیری با کافر دانستن سکولارها و توهین­ کنندگان به مقدسات اسلامی، آن­ها را تهدید کرده و در مواردی کشته اند. بی تردید عملکرد این دو جریان ظاهرا متضاد که در پشت پرده هر دو به محافل آمریکایی - صهیونیستی وابسته هستند با خواسته ها و منافع مردم بنگلادش در تعارض است.

از دید صاحبنظران ، منافع و امنیت ملی بنگلادش اقتضا می کند هم دولت بنگلادش و هم شخصیت و گروه های ذی نفوذ مردمی هر گونه افراط گرایی با هر عنوان در این کشور را طرد کنند. «والیور رحمان» کارشناس مسایل سیاسی در بنگلادش در ارزیابی از شرایط این کشور معتقد است، دولت وظیفه بسیار سختی برای بهبود وضعیت زندگی میلیون‌ها بنگلادشی دارد  تا بتواند مانع از تاثیر گذاری گروه های مغرض و افراطی به بهانه کمک های  خیریه شود. زیرا قریب به 45 درصد از مردم بنگلادش زیر خط فقر زندگی می‌کنند و باید با اولویت دادن به فقر زدایی به بحران سیاسی پایان داد.