IRIB World Service

در قسمت بيست وسوم از برنامه سکولاریسم و وهابیت در بنگلادش، راهکارهای مقابله با افراط گرایی در بنگلادش را بررسی خواهیم کرد.

تحولات بنگلادش در یک دهه اخیر آشکارا به سوی تشدید تقابل بین دو جریان  سکولار اسلام ­ستیز و جریان افراطی وهابیت تکفیری، گرایش یافته است. همان گونه که در برنامه های قبلی به تفصیل بیان شد حملات 11 سپتامبر سال2001 م /1380 ش / به ساختمان­ های دو قلوی تجارت جهانی در نیویورک که به القاعده منتسب شد و تهاجم نظامی آمریکا و ناتو به افغانستان و در پی آن  شکست طالبان و عقب ­نشینی القاعده به مناطق قبایلی پاکستان، نقطه عطفی در رادیکال شدن فضای کلی در جامعه مداراجو و صلح طلب بنگلادش محسوب می­ شود. دو جریان شامل باصطلاح جهادی­ های بنگلادشی بازگشته از جنگ افغانستان که گرایش وهابیت تکفیری یافته اند و جریان سکولار اسلام ستیز در بنگلادش، سهم اصلی را در رادیکال شدن فضای سیاسی این کشور داشته اند.

به ­نظر می­ رسد جریان سیاسی سکولار حاکم بر بنگلادش به رهبری حزب عوامی لیگ و خانم شیخ حسینه  واجد، نخست وزیر، ارزیابی واقع بینانه­ ای از عمق خطر تشدید افراط گرایی از سوی هر دو جریان نداشته است. آنچه مسلم است ایدئولوژیک شدن چالش بین سکولارهای افراطی و نیروهای افراطی مدعی اسلام­ گرایی، امنیت ملی بنگلادش را به مخاطره می اندازد. بر همین اساس می توان گفت حزب حاکم دو اشتباه استراتژیک مرتکب شده است. اول، محاکمه و اعدام رهبران حزب جماعت اسلامی به بهانه شرکت در جنگ استقلال و حمایت از ارتش پاکستان در سال 1971 م/1350 ش / و دوم، حمایت از سکولارهای هتاک به مقدسات اسلامی به بهانه آزادی بیان.

در چنین فضای ناآرام سیاسی و اجتماعی است که بنگلادش در چندین سطح با چالش رو به ­رو شده از جمله: چالش بین رادیکال ­های سکولار و رادیکال ­های مدعی اسلام ­گرایی، چالش منطقه­ ای بین هندوستان و پاکستان، چین و هندوستان و چالش بین قدرت های جهانی. برآیند این چالش ­ها پیچیده ­تر شدن شرایط در بنگلادش است. هر یک از طرف ها برای نفوذ بیشتر و جهت­ دهی تحولات در مسیر منافع خود و مقابله با نفوذ جریان­ های رقیب، تلاش می کنند و بدین ترتیب آینده ثبات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی این کشور را با ابهامات جدی رو به رو کرده اند. در ارتباط با سیاست های آمریکا در بنگلادش «الکساندر جورج» استاد علوم سیاسی دانشگاه استنفورد  با بیان اینکه واشنگتن از تروریسم در مناطق مختلف جهان حمایت می‌کند، می‌گوید ایالات متحده با ارائه حمایت‌های نظامی، مالی و دیپلماتیک به تروریست‌ها، کمک می‌کند تا مانع از استقلال یافتن کشورها شود که منافع آمریکا را تهدید کنند.

در نگاهی آینده ­پژوهانه می­ توان گفت اگر جامعه مسلمان بنگلادش برای عبور از این مرحله چالش­ زا، راه حلی سیاسی نیابد و رقابت­ ها بر سر قدرت و نفوذ را در مسیر صحیح سیاسی و حزبی هدایت نکنند، دو جریان وهابیت تکفیری و سکولار افراطی اسلام­ ستیز ممکن است بنگلادش را به­ صحنه یک جنگ ایدئولوژیک تمام عیار تبدیل کنند. منازعه این دو گروه ،صلح و ثبات و رشد و توسعه پایدار بنگلادش را به چالش می کشد و زمینه را برای نفوذ قدرت­ های رقیب منطقه­ ای و بین ­المللی فراهم می سازد. این چالش همچنین می ­تواند به چالش قومی بین اکثریت بنگالی و اقلیت­ های قومی و همچنین به جدایی­ طلبی برخی اقوام دامن بزند و در بلند مدت، وحدت ملی و تمامیت ارضی این کشور را  مخدوش کند.

با توجه به ماهیت چند قومیتی و چند مذهبی بنگلادش و وجود زمینه­ های ناآرامی و تنش در این کشور، سیاست جمهوری اسلامی ایران تاکید بر تقویت مبانی وحدت ملی و آگاهی افکار عمومی از خطرات افراط گرایی در بنگلادش است. عربستان سعودی در بنگلادش از طریق تزریق پول به مدارس مذهبی و ارتباطات گسترده­ ای که با جریان­ های متمایل به وهابیت از جمله جریان اهل حدیث دارد، در صدد توسعه نفوذ خود در این کشور است. روزنامه ایتالیایی 'ایل جورناله' (Journale) چاپ ایتالیا هشدار داد: عربستان سعودی به حمایت مالی گروه های تروریستی و افراطی در خارج از مرزهای خود ادامه می دهد، موضوعی که ادعای ترامپ در مورد سعودیها را تکذیب می کند. عربستان سعودی به حمایت مالی از تروریسم، در خارج از مرزهای خود ادامه می دهد و امریکا هیچ اقدامی برای توقف جریان پولی ریاض به سوی گروه های افراط گرا در جهان انجام نمی دهد.

ایل جورناله با استناد بر گزارش کار گروه ویژه اقدام مالی موسوم به«اف.ای.تی.اف» (FATF) نوشت، سعودی ها مبالغ هنگفت پول به گروه های وهابی با هدف حمایت از اهداف ژئوپلیتیکی خود ارسال می کنند. از این رو علما و روشنفکران مردمی باید مدام درباره خطر نفوذ داعش و القاعده و افشای طرح های آنها در بنگلادش و نیزدولت های حامی با آنها افشا گری کند. در بنگلادش نفوذ علمای سنی و شیعه در میان پیروان آنها غیر قابل انکار است و در این شرایط تبادل نظرات و همکاری آنها می تواند جامعه بنگلادش را از خطرات افراط گرایی و تروریسم تکفیری دور نگه دارد. بررسی تاریخی و شرایط ظهور وهابیت در عربستان سعودی، تحولات درونی آن و ارائه اطلاعات از انواع سلفیت که به سلفیت اصلاحی،  جهادی و تکفیری قابل تقسیم است، برای روشنگری در میان مردم بنگلادش ضروری است.

جرمی کوربین رهبر حزب کارگر بریتانیا تاکید کرد که جامعه جهانی باید گفتگوهای سختی را با عربستان سعودی درباره توقف تامین مالی گروه های افراطی آغاز کند. از نگاه وی، این کشور حامی ایدئولوژی افراط گرایانه است  و منابع مالی آن را تامین می کند. این اظهارات  جرمی کوربین نشان می دهد که مقامات بلند پایه غربی خود به خوبی از ماهیت مخرب اقدامات کشورهای مرتجع عربی بویژه عربستان سعودی در تغذیه ایدئولوژیک و نیز تامین مالی و لجستیکی گروه های تروریستی تکفیری بویژه داعش آگاهی دارند. کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس از جمله رژیم عربستان سعودی که اتفاقا دولت های اروپایی بویژه بریتانیا روابط گسترده ای با آنها در ابعاد مختلف تجاری، اقتصادی و نظامی و تسلیحاتی دارند، بیشترین سهم را نه فقط در اشاعه ایدئولوژی های افراط گرایانه بویژه وهابیت داشته و بدین ترتیب بزرگ ترین تهدیدات امنیتی را متوجه اروپایی ها کرده اند، بلکه در سال های اخیر با گسترش ناآرامی ها در سوریه و به منظور سرنگونی دولت قانونی این کشور بیشترین کمک های مالی و تسلیحاتی را به همین گروهای افراط گرا انجام داده اند.

از سوی دیگر باید توجه داشت که رقابت­ های هندوستان و پاکستان در بنگلادش به شکل حمایت از جریان­ های فکری سکولاریسم مورد حمایت هندوستان و گروه های افراطی مدعی اسلام گرایی مورد حمایت پاکستان بروز کرده است. این­گونه رقابت­ ها عامل مهمی در بروز ناآرامی ­های سیاسی، اجتماعی و عقب­ ماندگی اقتصادی و فرهنگی جامعه مسلمان بنگلادش است. بر این اساس تأکید بر راه ­حل ­ها و همکاری­ های منطقه ­ای و تأکید بر منافع مشترک در شبه قاره هند، می ­تواند به کاهش تنش ها در بنگلادش کمک کند. اما در این راستا پیش از هر چیز، وحدت مردم مسلمان بنگلادش بر اشتراکات اسلامی دوری از جریان های افراطی تفرقه برانگیز از هر نوع آن چه با ظاهر مذهبی و چه سکولار راه گشا خواهد بود. به گفته شمیم محمد افضل، مدیرکل بنیاد اسلامی بنگلادش، همه انبیای الهی و در رأس آنها پیامبر اسلام (ص) به دنیا آمدند تا راه نجات و سعادتمندی را به انسان‌ها نشان دهند؛ یقینا اگر امت اسلام راه اختلاف و تفرقه را اتخاذ کنند هیچ‌ گاه موفق نخواهند شد به آن سعادت نایل شوند. لذا، مسلمانان جهان باید برای خیر و سعادت خودشان از اختلافات دوری کرده و به راه و روش نجات‌ بخش پیامبر اسلام(ص) تمسک جویند.