IRIB World Service

در قسمت بیست و ششم از برنامه دموکراسی تحمیلی در افغانستان، برنامه پایانی/ ضرورت ترجیح منافع ملی بر اغراض قومی و مقابله با مداخله بیگانگان بعنوان اساس دموکراسی در افغانستان را بررسی خواهیم کرد.

 صرف نظر از اینکه کدام یک از دو مدل دموکراسیِ نوع لیبرال و یا نوع اسلامی درافغانستان امکان تحقق دارد، نحوه اجرا، تعهد مسئولان حکومتی و رهبران احزاب و نامزدها در احترام به رای مردم در تحقق فرایند مشارکت سیاسی بسیار حایزاهمیت است. بدون تردید گذار افغانستان از نظام سیاسی مبتنی بر قبیله گرایی به دموکراسی نیازمند تقویت مشارکت سیاسی مردم و احترام به اصول و الزامات آن در این کشور است که مهمترین بخش آن احترام به ارای مردم می باشد .این در حالی  است که نحوه برگزاری و شمارش آرای چهارمین دوره انتخابات ریاست جمهوری افغانستان که در ششم مهر ماه 1398 /28 سپتامبر 2019م/ برگزار شد، نشان می دهد هنوز آمادگی کامل در ساختار حاکمیتی، نامزدها و رهبران احزاب و قبایل این کشور برای پذیرش دیدگاه ها و نظرات مردم که در صندوق های رای تجلی می بایند وجود ندارد.

کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان که مسئولیت برگزاری و شمارش آرای صندوقهای رای را برعهده دارد با گذشت بیش از دو ماه از برگزاری انتخابات ششم مهر ماه 1398 /28 سپتامبر 2019م/ هنوز حتی  نتایج اولیه را نیز منتشر نکرده بود. به گفته مسئولان این کمیسیون مهم ترین دلیل این امر، مشکلات فنی و تلاش برای شفاف سازی ارای ماخوذه است این درحالی می باشد که برای جلوگیری ازهرگونه تقلب در فرایند رای گیری، دولت افغانستان با همکاری شرکت "درملوگ"(Dermelog) از دستگاه موسوم به بیومتریک استفاده کرد. به رغم تدابیراتخاذ شده در این خصوص گزارش های منتشر شده همچنان از اخذ آرا در برخی از حوزه های رای گیری به صورت سنتی حکایت دارند که تعداد این ارا بالغ بر 300 هزار رای اعلام شده است. هر چند شرکت درملوک نیز ارای قرنطینه و مشکوک را بالغ بر 137 هزار رای اعلام کرده است.

 تصمیم کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان برای بازشماری آرای  8255 حوزه رای گیری با مخالفت گسترده نامزدهای انتخاباتی بویژه عبداله عبداله، گلبدین حکمتیار و رحمت اله نبیل و همچنین هواداران آنان در21 ولایت روبرو شده است. آنان با تحریم بازشماری آرا در مقطعی موجب توقف آن شدند و کمیسیون مستقل انتخابات نیزاعلام کرد برای اعتماد سازی در روند باز شماری آرای این حوزه ها با تیم های انتخاباتی نامزدها وارد گفتگو شده است. نکته اختلافی در این خصوص تاکید نامزدها بر اعلام قطعی آرای ماخوذه پیش از بازشماری آرا است تا در فرایند بازشماری آرا بر تعداد آنها افزوده نشود. زیرا این شائبه در افغانستان ایجاد شده است که برخی نامزدها با فشار بر کمیسون مستقل انتخابات درصدد هستند از طریق افزودن آرای سنتی و بیومتریک هایی که گفته می شد گم شده اند آرای خود را افزایش دهند. به همین دلیل نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری افغانستان اقدام کمیسیون مستقل انتخابات را در بازشماری آرای 8255 صندوق رای، غیر قانونی اعلام کرده اند.     

از دیدگاه نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری افغانستان، یک نامزد که خود را برتر از سایرین می داند و ابزارهای حکومتی و دولتی را در اختیار دارد می کوشد به هر نحو ممکن خود را پیروز انتخابات چهارمین دوره ریاست جمهوری این کشور معرفی نماید .به باور این نامزدها عملکرد تیم متعلق به محمد اشرف غنی در ارتباط با انتخابات هر گونه عدالت میان نامزدها را مخدوش می کند زیرا این تیم از هر ابزاری حتی پرونده سازی قضایی برای برخی افراد بهره می برد تا مانع از هر گونه اعتراض شود.این در حالی است که از دیدگاه نامزدهای شرکت کننده در انتخابات ریاست جمهوری افغانستان همه آنان در برابر قانون برابر و از حقوق مساوی برخوردارند و نباید به دلیل دفاع از حق خود مورد تهدید امنیتی  قرار بگیرند. 

علاوه بر فشارهای داخلی، برخی از نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری افغانستان نقش بازیگران و کشورهای منطقه ای و بین المللی در مخدوش کردن فرایند مشارکت مردمی در عرصه سیاسی این کشور را بسیار مخرب می دانند. از این دیدگاه، تکنوکرات های غرب گرا که بعد از سال 2001 م زمان حمله آمریکا به افغانستان با کمک واشنگتن قدرت را در این کشور به دست گرفته اند همچنان تحت حمایت محافل غربی قرار دارند. این محافل با زدو بندهای سیاسی پشت پرده می کوشند همچنان نیروهای طرفدار خود را در قدرت حفظ کنند. به همین دلیل در کنار تعصبات قومی و تلاش های داخلی برای حفظ قدرت به هر قیمتی، خواست و مواضع بازیگران خارجی دخیل در تحولات افغانستان به ویژه آمریکا نیز آفت بزرگی برای استقرار نظام مردم سالاری در این کشور محسوب می شود.  

احمد سعیدی دیپلمات پیشین، کارشناس مسائل سیاسی و استاد دانشگاه کابل براین باور است که ادامه وضعیت بلاتکلیفی شمارش آرای انتخابات ریاست جمهوری و سناریوسازی های کنونی از سوی تیم های انتخاباتی اگر مهار نشود خطرناک و کشنده تر از وضعیت انتخابات قبلی ریاست جمهوری برای این کشور خواهد بود. بخصوص آنکه  دست های خارجی نیز در پشت تلاش می کنند همچنان به جنگ و خون ریزی در این کشور دامن بزنند تا منافع نامشروع خود را تامین کنند. به اعتقاد سعیدی برخی سیاست مداران و به اصطلاح روشنفکران افغان هم با پنهان شدن پشت قوم گرایی و حمایت های خارجی در خلق بحران نقش دارند. از اینرو برای جلوگیری از بحران و زمینه سازی برای نهادینه شدن مردم سالاری، نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری افغانستان باید ظرفیت پذیرفتن شکست را در خود تقویت کنند و با شهامت پیروزی تیم رقیب را تبریک بگویند.

در نظام مبتنی بر یک دموکراسی واقعی که برخی جریان های حاکمیتی در افغانستان تبلیغ می کنند و انتخابات را نشانه و مظهر مشارکت سیاسی مردم در سرنوشت شان می دانند، حاکمیت باید از آن مردم باشد و به عنوان روش حکومت­ داری، حاکمان باید در برابر مردم پاسخگو باشند. از اینرو مردم افغانستان انتظار دارند کسانی که این شعار را مطرح می کنند خود به الزامات ان پایبند باشند و با احترام به آرای مردم که تجلی بخش دیدگاه هایشان  برای آینده سیاسی افغانستان است، نشان دهند که در جهت پیشبرد روند گذار این کشور به مردم سالاری عمل می کنند. مردم افغانستان در حدود دو دهه گذشته با تقبل مخاطرات حضور در پای صندوق های رای هزینه های سنگینی همچون کشته شدن و بریده شدن انگشتان خود از سوی طالبان را پرداخت کرده اند و اکنون این سیاستمداران و مدافعان نظام  دموکراسی در افغانستان هستند که با تن دادن به نتایج واقعی انتخابات حتی اگر به معنی شکست آنها در برابر رقیب باشد سهم خود را ادا کنند.

به اعتقاد رحمت طهمورثی کارشناس مسایل سیاسی افغانستان در تهران، حضور گسترده مردم افغانستان در  شرایط دشوار در پای صندوق های رای را می توان گامی به جلو در مسیر تحکیم و نهادینه شدن سازوکارهای دموکراتیک انتقال قدرت در این کشور ارزیابی کرد. هر چند به خاطر تهدیدات طالبان  میزان مشارکت مردم در انتخابات ششم مهر ماه 1398 /28 سپتامبر 2019م/ چندان چشمگیر نبود، اما بیانگر خواست و تمایل واقعی آنان برای حاکم شدن صندوهای رای برتحول قدرت در افغانستان به جای استفاده از قوه قهریه است. البته برخی رسانه های افغانستان درتحلیل مشارکت کم مردم در انتخابات اخیر ریاست جمهوری این کشور،علاوه بر تهدیدات طالبان، بی‌ اعتمادی مردم به سیاسیون و دروغین بودن وعده های قبلی آنان را نیز مهم ارزیابی می کنند. بنابراین، گروه های سیاسی در اعتماد بخشی به مردم در مورد ثمرات حضور مردم در پای صندوق های رای با مسئولیت سنگینی مواجه هستند.

یکی از عناصر تاثیرگذار در انتخابات ریاست جمهوری ششم مهر ماه 1398 /28 سپتامبر 2019م/ افغانستان، موضع دفتر نمایندگی سازمان ملل "یوناما"است. این دفتر نیز که در کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان دارای نماینده است، اعلام کرد که این کمیسیون برای بازشماری آرا با مشکل پیچیده ای روبرو است تا جایی که برخی از اعضا به هم بی احترامی می کنند. این موضع دفتر سازمان ملل با واکنش های مختلفی از سوی نامزدها و تیم های انتخاباتی آنها مواجه شده است. برخی از نامزدها یوناما را به نقض بی طرفی متهم می کنند هر چند این دفتر این اتهام را رد می کند. در انتخابات ریاست جمهوری سال 1393 نیز حامد کرزای رئیس جمهوری افغانستان  با درخواست عبداله عبداله برای نظارت سازمان ملل بر شمارش آرا موافقت کرد. عبداله در آن مقطع با این دیدگاه که به کمیسیون مستقل  انتخابات اعتماد ندارد خواهان نظارت سازمان ملل بر روند شمارش آرا شده بود. 

در هر حال، کندی روند شمارش آرا و تفکیک آرای سالم از ناسالم به محل اختلاف میان کمیسیون انتخابات و نامزدهای انتخاباتی تبدیل شده است. نکته قابل تامل در این خصوص درخواست  خانم حوا علم نورستانی، رییس کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان از مقام‌های ناتو و سفارت بریتانیا در کابل است تا مانع از فشار نامزدان انتخابات  بر این کمیسیون برای اعلام سریع نتایج انتخابات شوند. تردیدی نیست ادامه توسل به بیگانگان از سوی هر نهادی برای تاثیر گذاری در مراحل مختلف انتخابات ریاست جمهوری افغانستان می تواند به روند مشارکت سیاسی مردم  لطمه جدی وارد نماید. زیرا این درخواست تلویحا نشان می دهد که بیگانگان درروند انتخابات افغانستان همچنان موثرند و می توانند در نحوه شمارش آرا و حتی اعلام نتیجه تاثیر گذار باشند.پیش از این دیدارهای پیاپی هیات های عالی رتبه آمریکایی از افغانستان همزمان با اوج گیری اختلافات بر سر بازشماری آرای انتخابات ریاست جمهوری این کشور نشانه مداخله جویی آمریکا در روند اعلام نتایج این انتخابات تلقی شده بود. این تلقی به ویژه با اعلام آزادی سه زندانی از سرکردگان طالبان در مقابل آزادی دو استاد آمریکایی در بند طالبان از سوی رئیس جمهوری افغانستان تقویت شده است.