IRIB World Service

در قسمت بيستم از برنامه داعش در افغانستان، نقش عربستان سعودی در ایجاد داعش در افغانستان و پاکستان را بررسی خواهیم کرد.

در این واقعیت که داعش پروژه ای پیچیده و چند وجهی است که منابع جهانی و منطقه ای قدرت، هر کدام تلاش دارند از آن در جهت منافع راهبردی خود در افغانستان و پاکستان بهره برداری نمایند تردیدی وجود ندارد. در این بین برخی کشورهای عرب منطقه از دو زاویه مشخص به حضور و گسترش داعش در جنوب آسیا چشم دوخته اند: اول منافع ایدئولوژیک با محوریت عربستان سعودی و امارات از طریق رسوخ دادن وهابیت در بین جوامع اسلامی و دوم، منافع اقتصادی با محوریت و شراکت ترکیه و قطر.

گراهام فولر، نویسنده و تحلیلگر سیاسی آمریکا که سابقه نایب رئیسی شورای اطلاعات ملی آمریکا را نیز دارد بر این باور است که داعش از بسیاری از مناطق دنیا نیرو جذب کرده است، سعودی ها همواره صدور ایدئولوژی وهابیت، بنیادگرایی و تفسیر یکجانبه و محدود از اسلام را در دستور کار خود دارند. آنها تکفیری، فرقه گرا و ضد شیعه هستند. حمایت سنتی عربستان سعودی از وهابیت در بسیاری از مناطق در دنیا، جهان اسلام، جهان عرب و هر جای دیگر باعث قدرت بخشیدن به تکفیری ها و امثال داعش شده است.

عربستان سعودی در صف اول کشورهائی است که از نفوذ داعش در افغانستان و پاکستان بهره ایدئولوژیک خواهند برد. راهبرد عربستان سعودی که سایر کشورهای عرب حوزه خلیج فارس نظیر بحرین و تا حدی اردن با آن همسو شدند، اساساً در ارتباط با الگوی قدرت وهابیت معنا می یابد. عربستان سعودی با تفکر وهابیت اساساً مدعی نوعی بدعت در میان مذاهب و مکاتب اسلامی است و تفکر خود را با نمونه اولیه اسلام نزدیک تر تصور می کند. این به رغم آن است که وهابیت از نگاه دیگران، انحراف از اصل دین ارزیابی می شود. با این حال واقعیت آن است که عربستان سعودی با اتکا به منابع عظیم مالی ناشی از ذخایر نفت این کشور، مدت ها است که در جهت اشاعه تفکر وهابی در سراسر جهان فعال است و کشورهای پاکستان و افغانستان در این استراتژی نفوذی، هدف ویژه ای محسوب می شوند.

«عباس کارا آغاچلی»استاد دانشکده روابط بین الملل دانشگاه گیره سون ترکیه دراین باره می گوید: رژیم سعودی برای تحقق اهداف خود در افغانستان تلاش های خود را از سال 1978میلادی آغاز کرد. نیازها و مخارج  گروه های تروریستی از سرمایه های هنگفت خاندان سعودی تامین می شود. همکاری های  گسترده عربستان سعودی با غربی ها برای ایجاد بی ثباتی و اغتشاش در غرب آسیا در چارچوب سیاست های توسعه طلبانه برای سوء استفاده از منابع طبیعی و ثروت کشورهای منطقه  انجام می گیرد.  

تأمین هزینه هزاران مدرسه دینی در پاکستان و افغانستان از یک طرف و تأسیس دانشگاه اسلامی ملک فیصل در اسلام آباد و توافق برای احداث دانشگاه مشابهی در کابل که هزینه اولیه آن یکصد میلیون دلار برآورد شده است، عینی ترین نمونه های  تلاش عربستان سعودی برای توسعه اندیشه وهابیت تکفیری در جنوب آسیا به شمار می رود. تلاش های عربستان سعودی و متحدان دیگر عرب اش از جمله امارت متحده عربی تحت تأثیر تحولات منطقه ای به طرف حمایت مالی و تسلیحاتی از گروه های افراطی گرایش یافته است. حمایت عربستان از افراطی گرایی بحدی گسترده است که می توان گفت دخالت اعراب در جهاد افغانستان و سوء استفاده آنها از این موضوع، به ترتیب  به شکل گیری طالبان، القاعده و داعش منجر شده است.

در چنین نگاهی داعش نمونه جدید و تکامل یافته تر جریان افراطی مورد حمایت ایدئولوژیک، مالی و نظامی عربستان سعودی در افغانستان و پاکستان است. جریان داعش در افغانستان و پاکستان بدلیل عدم کارآیی طالبان و القاعده در حد انتظار حامیان آنها، مورد توجه قرار گرفته است. اهداف فرقه ای عربستان سعودی در پاکستان و افغانستان روشن است. قرار دادن این دو کشور در مدار وهابیت تکفیری و اعمال هژمونی فکری عربستان سعودی بر جنوب آسیا که البته محدود به دو کشور پاکستان و افغانستان نمی گردد و فراتر از آن، آسیای مرکزی، حوزه قفقاز و بخش هائی از چین و هندوستان نیز مد نظر ریاض می باشد. این استراتژی عربستان سعودی علاوه بر تضاد با مذاهب چهارگانه اهل سنت، در واقع ماهیت ضد شیعی- ضد ایرانی نیز دارد.

توجیه و بهانه ای ساختگی که برای مشروعیت بخشیدن به راهبرد وهابیت تکفیری توسعه طلبانه عربستان مطرح می شود هلال یا کمربند سبز شیعی است. در واقع با این راهبرد و ترفند تبلیغاتی، عربستان سعودی و متحدانش در این توهم به سر می برند که یک  کمربند سیاه به دور ایران بکشند تا بدینوسیله تأثیرات تفکر انقلاب اسلامی و مردم سالاری دینی را محدود سازند و با آن مقابله نمایند. داعش در این استراتژی عربستان سعودی و همفکرانش در پاکستان و افغانستان چند کارکرد مشخص می یابد که مهم ترین آن می تواند تشدید فرقه گرائی و ایجاد  تقابل مذهبی شیعه و سنی باشد.

بر این اساس می توان گفت که کارکرد اصلی داعش از نظر عربستان سعودی در پاکستان و افغانستان تسهیل شرایط برای نفوذ ایدئولوژی وهابیت تکفیری به غرب آسیا است . برخی از صاحب نظران، افراط گرائی و فرقه گرائی را مهم ترین ابزار کشورهای مرتجع عربی با محوریت عربستان سعودی در پاکستان و افغانستان و فراتر از آن آسیای مرکزی دانسته اند. سید مظفر دره صوفی، کارشناس مسایل سیاسی در افغانستان در این باره معتقد است عربستان سعودی، نه تنها به عنوان حامی مهم طالبان در چند سال گذشته مطرح بوده بلکه به القاعده و سایر گروه تروریستی از جمله داعش نیز کمک کرده است و اسنادی که وجود دارد نشان می دهد که مقام های سعودی درکمک به آنها نقش داشته اند.

از دید صاحبنظران زمینه ها برای نفوذ فرقه ای عربستان سعودی، در پاکستان بسیار مساعدتر از افغانستان می باشند. علت آن است که اولاً عربستان سعودی از سال ها قبل بویژه با تاسیس مدارس دینی تکفیری، در این کشور سرمایه گذاری کرده است . ثانیاً شکل گیری و سازماندهی گروه هایی توسط سرویس اطلاعات و امنیت ارتش پاکستان موسوم به «آی.اس.آی» در ارتباط با راهبرد ضد هندوستانی و کشمیری این کشور، امکانات بیشتری در اختیار عربستان سعودی قرار داده است تا به تقویت جریان های افراطی بپردازند.

با مطرح شدن بحث نفوذ داعش در پاکستان طی چند سال اخیر، بعضی از رسانه ها و کارشناسان به تشابهات وضعیت عراق و سوریه با پاکستان توجه کرده اند و در همین زمینه هشدارهایی داده اند. اسلام تایمز در گزارشی در سال 2014 م به مقاله یاسر لطیف حمدائی اشاره کرده است. حمدائی احتمال انتقال سناریوی داعش در عراق به پاکستان را با چاپ مقاله ای در روزنامه دیلی نیوز مطرح کرده و بصراحت هشدار داده است که جریان های رادیکال در پاکستان مورد حمایت عربستان سعودی قرار دارند. از نظر حمدانی، وجود گروه های تروریستی و افراطی از جمله دلایلی است که می تواند پاکستان را در معرض اجرای سناریوی شبیه به داعش در عراق قرار دهد. بویژه که حمایت عربستان سعودی از این گروه ها هم چنان ادامه دارد و برخی از گروه های سیاسی هم اجازه این کار را می دهند.

در هرحال بنظر می رسد با حمایت مالی، سیاسی و نظامی عربستان سعودی، داعش به عنوان خشن ترین گروه تروریستی، به دنبال توسعه اقدامات تروریستی خود در افغانستان و پاکستان است.عربستان سعودی امیدوار است که از داعش در جهت پیشبرد وهابیت تکفیری بهره گیرد و در همان حال از ظرفیت فرقه گرایانه و تروریستی داعش علیه ایران، روسیه و چین استفاده نماید.