IRIB World Service

عملکرد اشغالگران و چشم‌انداز پیشرو در مورد سه بحث مهم در این کشور یعنی دولت وحدت ملی، پیمان امنیتی با امریکا و روند صلح

در قسمت اول، به عملکرد اشغالگران و چشم‌انداز پیشرو در مورد سه بحث مهم در این کشور یعنی دولت وحدت ملی، پیمان امنیتی با امریکا و روند صلح افغانستان پرداخته شد. در قسمت دوم و سوم این مقاله که برگرفته از سری مجموعه راهبردهای پژوهشی رسانه‌ای و کاربردی واحد پژوهش کابردی معاونت برون مرزی است به دستاوردها و ناکامی‌های 13 سال اشغال افغانستان از سوی امریکا و ناتو خواهیم پرداخت. در این بخش به طور مختصر در مورد دستاوردهای کمکهای بین المللی به بهبود وضعیت افغانستان می پردازیم . از دیدگاه برخی از محافل سیاسی، جامعه بین المللی در 13 سال پس از سرنگونی رژیم طالبان در افغانستان موفقیت‌های نسبی در طراحی و سازماندهی ساختارها و نهادهای قدرت و همچنین سازماندهی ساختار نظامی -امنیتی همچون تشکیل ارتش و پلیس ملی داشته است. کمکهای بین المللی قابل توجهی که از سوی کشورها و نهادهای بین المللی به افغانستان صورت گرفت باعث شد تا این کشور بتواند در این زمینه ها موفقیت نسبی داشته باشد.پس از سقوط رژیم طالبان ، افغانستان با هرج و مرج روبرو و کارکرد نهادهای حکومتی مختل و از هم گسیخته شد.جامعه افغانستان در دو قطب قومی پشتون و غیر پشتون تقسیم شد و انسجام درونی خود را از دست داد.نیروهای شمال که تجربه محدودی در حکومت داری در دوره حکومت برهان الدین ربانی کسب کرده بود و می توانستند قدرت را در قالب جمهوری اسلامی بازسازی کند با مقاومت امریکا و ناتو روبرو شدند و بازسازی قدرت موثر دولتی امکان پذیر نبود. چالش قدرت در سطح قومیتها و سطح ایدئولوژی وجود داشت. نیروهای شمال در فکر بازسازی قدرت خود بودند، ولی امریکا و ناتو به دنبال ساختارهای جدید از قدرت بودند که به لحاظ ایدئولوژیک هر چند می توانست پوشش اسلامی داشته باشد ولی ارزشهای غربی لیبرال دمو کرات در آن وجه غالب را بیابد. در نتیجه همین چالش بود که کنفرانس "بن" اول طراحی شد و حکومت حامد کرزای با ترکیبی ناهمگون شکل گرفت و به مدت 13 سال دوام آورد. دولت حامد کرزای رئیس جمهوری قبلی افغانستان تحت حمایتهای بین المللی نهادهای خود را تشکیل داد و در نوعی تقسیم کار بین المللی هر کدام از کشورهای کمک کننده در افغانستان بخشی از طراحی و استقرار نهادهای حکومتی را برعهده گرفتند.هر چند درباره کارایی این نهادها و ساختارها مباحث زیادی مطرح است اما جامعه جهانی نشان داد که آماده کمک به افغانستان برای برون رفت از مشکلات و مصائب ناشی از 30 سال جنگ داخلی و اشغال خارجی است."اجلاس آینده افغانستان" که با حضور وزیران خارجه و مقامات بیش از هفتاد کشور و نهادهای بین المللی در توکیو برگزار ش،د متعهد شد مبلغ شانزده میلیارد دلار تا سال 2015 به افغانستان کمک کند.در بیانیه پایانی اجلاس توکیو بر پاسخگویی و مسئولیت پذیری دوجانبه کشورهای اعطا کننده کمک و دولت افغانستان تاکید و از مقامات دولت افغانستان خواسته شد در مصرف این کمک ها مسئولیت پذیر باشند و فساد اداری و مالی در دولت افغانستان را ریشه کن کنند.زلمای رسول وزیر امور خارجه وقت افغانستان در پایان این اجلاس نیز گفت: دولت این کشور به خواسته های خود که دریافت چهار میلیارد دلار تا سال آینده بود رسید و از همه کشورهای شرکت کننده قدردانی می کند.منتهی به گفته مقامات دولت افغانستان کمکها انگونه که دولت انتظار داشت در عمل هزینه نشد و اولویتهای دولت و مردم افغانستان از سوی نهادهای بین المللی لحاظ نشد و انها بیشتر ملاحظات و خواسته های خود را در هزینه کرد کمکها مد نظر قرار دادند, انتظار لازم از کمکهای بین المللی در افغانستان حاصل نشد.به همین دلیل در سال 2014 لندن پایتخت انگلیس میزبان کنفرانسی در مورد افغانستان در سطح وزیران کشورهای کمک کننده به این کشور بود. در این نشست علاوه بر اشرف غنی رئیس جمهوری و عبدالله عبدالله، رئیس شورای اجرایی افغانستان محمد نواز شریف نخست وزیر پاکستان ،دیوید کامرون نخست وزیر انگلیس و جان کری وزیر امور خارجه آمریکا نیز حضور داشتند . هیات ایرانی به ریاست ابراهیم رحیم پور، معاون امور آسیا و اقیانوسیه وزارت امور خارجه به همراه مقامات بیش از 60 کشور جهان و بیش از 20 سازمان و نهاد بین المللی برای حضور دراین کنفرانس بین المللی حضور داشتند. هدف از برگزاری اجلاس لندن بررسی تحولات افغانستان، همکاری های منطقه‌ای و بین المللی و کمک به پیشبرد برنامه های سازندگی این کشور بود. اجلاس لندن فرصت تازه ای برای بررسی اوضاع سیاسی و اقتصادی افغانستان تلقی شد که با خروج نیروهای خارجی، دولت و ارتش افغانستان در حال اداره امور امنیتی این کشور هستند. دولت وحدت ملی افغانستان با استفاده از کنفرانس لندن به دنبال آن بود تا تعهد خود را به اصلاحات نشان داده و برای یک دهه آینده که در افغانستان "دهه تغییر شکل" نامگذاری شده است برنامه‌های خود را تدوین کند.موفقیت نسبی در افغانستان را می توان در بخش سازماندهی ساختارهای نظامی و امنیتی دید. این کشور که فاقد ارتش و نیروی نظامی و پلیس بود در 13 سال گذشته با کمکهای بین المللی توانست دارای دستگاههای امنیتی نظامی و انتظامی شود .در حال حاضر حدود 350 هزار پرسنل نظامی در افغانستان وجود دارد. البته امریکا و اروپا ظاهرا به صورت عمدی از سازماندهی و شکل گیری نیروی هوایی برای افغانستان خودداری می کنند و حتی پیشنهاد سایر کشورها در این خصوص را نادیده می گیرند. در عین حال محافل غربی بحث اموزش و تجهیز ارتش و پلیس ملی افغانستان به سلاحهای پیشرفته را همچنان به نوعی مسکوت نگه داشته اند که باعث اختلاف میان دولت حامد کرزی رئیس جمهوری قبلی افغانستان و امریکا شد. سخنگوی وزارت دفاع افغانستان اعلام کرد برای تقویت ارتش این کشور شرایط استخدام در آن، سلامت کامل جسمی، تابعیت کشور افغانستان، عدم سوء سابقه، شرط سنی و تأیید وی توسط 2 نفر سرشناس تعیین شده است.  با این حال زمانی طولانی نیاز است تا ارتش افغانستان توسعه یابد و به معیارهای مورد نیاز برسد. زیرا جذب پشتون های ساکن جنوب در ارتش افغانستان آن هم درمناطقی که طالبان حضوری قوی دارد سخت است و در عین حال گسترش ارتش افغانستان نیازمند هزینه ای سنگین است که فعلا دولت افغانستان توانایی آن را ندارد. موفقیت نسبی دیگر افغانستان در بخش آموزش بهداشت و توسعه مخابرات است که فعال شدن رسانه های دیداری و شنیداری و توسعه کمی و کیفی شان را می توان در این مجموعه قرار داد.تحت حمایتهای جامعه بین المللی گفته می شود اکنون 60 درصد مردم افغانستان به خدمات بهداشتی دسترسی پیدا کرده‌اند هر چند این رقم کافی نیست اما در مقایسه با ویرانه بودن افغانستان قابل توجه است. در 13 سال گذشته واکسیناسیون فلج اطفال به کمک جمهوری اسلامی ایران عملیاتی شد. مراکز درمانی و بهداشتی زیادی به مناطق روستایی گسترش یافت. مرگ و میر کودکان زیر 5 سال تا 53 درصد کاهش یافت و مرگ و میر مادران در این مدت 80 درصد کم شد.

در بخش آموزش، نشانه ها نیز امیدوار کننده است. حدود 500 هزار مرکز ابتدایی اموزش متوسطه با 8 میلیون محصل و چندین دانشگاه و موسسه عالی حرفه ای و فنی بوجود امده است اموزش دختران که در دوره طالبان به طور کلی تعطیل شده بود رشد قابل توجهی کرده و در حال حاضر حدود 3 میلیون دختر مشغول به تحصیل در سطوح مختلف اموزشی هستند. نزدیک به 40 هزار دختر دانشگاهی در افغانستان تحصیل می کنند. سهم زنان در ساختارهای حکومتی بهبود قابل توجهی یافته 27 درصد کرسی های پارلمان و 25 درصد کرسی ها در شوراهای محلی به زنان اختصاص یافته است .که در جامعه قبیله ای و مرد سالار افغانستان تحول مهمی به حساب می‌آید. در همین ابعاد تبعیض ها کاهش یافته و اقلیت قومی و مذهبی به صورت قانونی در قدرت شریک شده اند و انحصار طلبی قدرت قومیت پشتون تاحدی تعدیل شده است که این خود در بلند مدت می تواند پیامدهای مثبتی برای توسعه جامعه افغان داشته باشد.ادامه دارد.