IRIB World Service

امریکا در حمایت از گروههای تروریستی تکفیری در سوریه و عراق چه نقشی دارد و چه اهدافی را دنبال می کند؟

امریکا در حمایت از گروههای تروریستی تکفیری در سوریه و عراق چه نقشی دارد و چه اهدافی را دنبال می کند؟ و در این میان ؛ مواضع کشورهای منطقه در قبال گروههای تکفیری در سوریه و عراق چه تاثیری بر سرنوشت منطقه دارد؟ این سوالات و بسیاری دیگر از پرسش های از این دست بی تردید نیاز به مطالعه و شناخت لایه های پنهان اهداف امریکا و رژیم صهیونیستی و عناصر متحد انها در منطقه دارد.این اهداف در دو مقاله گذشته ؛ با بررسی نقش کشورهای نظیر عربستان و قطر و نقش امریکا به عنوان بازیگر مهم منطقه مورد کنکاش قرار گرفت.بر اساس نظریه سیستم ها، امریکا به عنوان یکی از بازیگران اصلی سیستم بین المللی تلاش میکند سیاست متحدان منطقه ای اش را به عنوان زیر مجموعه های فرعی یا همان نظام منطقه ای هماهنگ سازد. این کشورها بزعم امریکا بازیگرانی تأثیرگذار در سطح منطقه هستند که واشنگتن آنها رهبری می کند تا در چارچوب کلی سیاست های امریکا در منطقه عمل کنند. امریکا در واقع می داند که حمایت عربستان از گروههای تکفیری و تروریستی در سوریه و عراق مانند جبهه النصره، داعش و جبهه اسلامی آزادیبخش سوریه و سایر گروه ها در اشکال مختلف مالی، نظامی، اطلاعاتی، ایدئولوژیکی و تبلیغاتی صورت میپذیرد. زیرا تبعات ناشی از حمله امریکا به عراق در مارس 2003 و سقوط صدام و در نهایت روی کار آمدن دولتی دموکرات و مردمی در این کشور، هرگز به مذاق عربستان خوش نیامده است . هرچند روابط عراق و عربستان در سال ۲۰۰۴ و بعد از سقوط صدام از سر گرفته شد، اما سفارت عربستان در بغداد همچنان تعطیل ماند به طوری که پادشاه عربستان از اعزام سفیر به بغداد تا سال 2014 خودداری کرد تا اینکه پس از نخست وزیر شدن حیدر العبادی در تابستان 2014، عربستان سعودی اقدامات محتاطانه‌ای را برای ایجاد روابط مجدد با عراق آغاز کرد که تصمیم برای بازگشایی سفارت از مهمترین آنها به شمار می‌رود. با این حال ؛ عربستان  سعودی با هدف تأمین منافع خود از طریق براه انداختن جنگ های فرقه ای و نیابتی، به حمایت از گروههای افراطی تروریستی در عراق ادامه داده است . نتیجه این حمایت و کمک های مالی، تسلیحاتی، لجستیکی، اطلاعاتی، آموزشی عربستان به تروریستها، گسترش دامنه جنایات گروه های تکفیری، وقوع خشونت، درگیری و ویرانی در عراق و سپس سر ریز آن به سوریه و بروز بی ثباتی و ناامنی در منطقه بوده است. در کنار حمایت فکری، نظامی و تسلیحاتی ریاض از تروریست های سوریه و عراق، گفته می شود عربستان سعودی حامی اصلی مالی گروه تروریستی جبهه النصره در سوریه نیز به شمار میرود و بیشتر سرکرده های این گروه تروریستی نیز از تبهکاران زندانی در عربستان هستند که آزاد و برای ارتکاب جنایت علیه سوریها به سوریه فرستاده شده‌اند. البته قطر نیز مانند عربستان از گروه های تروریستی مثل داعش و جبهه النصره حمایت نظامی، اطلاعاتی، لجستیکی و مالی کرده است . روزنامه فایننشنال تایمز در خصوص حمایت مالی دوحه از تروریستهای عراق و سوریه، طی گزارشی نوشت دولت قطر طی دو سال ، بیش از 3 میلیارد دلار در اختیار تروریست‌های مسلح قرار داده است. "گرد مولر"، وزیر توسعه کشور آلمان نیز اظهار کرد که دولت قطر گروه داعش را تأمین مالی می‌کند. مرکز پژوهش‌های صلح در استکهلم، نیز در گزارشی اعلام کرد قطر از آوریل سال 2012 تا مارس 2013 بیش از 70 محموله نظامی از طریق ترکیه در اختیار تروریست‌ ها گذاشته است.اما آنچه سبب گسترش تفکرات تکفیری در منطقه شد متاثر از چهار حادثه مهم در سه دهه اخیر بر حیات سیاسی سلفیون افراطی بوده است ؛از نگاه پژوهشی در این مقوله، خروج اتحاد جماهیر شوروی از افغانستان و بازگشت مبارزان سلفی موسوم به "عرب- افغانها" به کشورهای خود یکی از عواملی بود که موجب شد تا در دهه 1990 در برخی از کشورهای اسلامی مثل مصر، الجزایر و عربستان درگیریهای خونینی بین سلفی ها، دولتهای عربی یا گروه های دیگر صورت گیرد. اما این درگیری ها سرانجام به سرکوب سلفی های جهادی و تکفیری انجامید.اشغال کویت و سرازیرشدن سربازان امریکایی به سواحل جنوب خلیج فارس برای جنگ با عراق، عامل دیگری بود که موجب ایجاد یک جریان قوی معارض سلفی در جزیره العرب شد. علمای جوانتری مانند سلمان العوده، عایض القرنی و ده ها عالم دیگر سعودی دردهه 1990 با سخنرانیهای آتشین خود علیه حضور امریکا در جزیره العرب، موج ضد امریکایی وسیعی را درکشورهای اسلامی عربی ایجاد کردند. امرای سعودی با استفاده از سازوکارهای مؤسسه دینی سلفی و غربال علمای تندرو بر این موج فائق آمدند.اما در این گذار تاریخی حادثه 11 سپتامبر 2001 و حضور 15 تبعه سعودی در میان 19 متهم حمله به برجهای دوقلوی نیویورک، تحول مهم دیگری بودکه روابط عربستان و امریکا را دستخوش تغییراتی کرد. .امریکایی ها نظام آموزشی سعودی را در پدید آمدن جریان افراطی سلفی مقصر دانسته و دولت سعودی به مماشات با تندروهای سلفی کرده و خواستار اصلاح نظام آموزشی مدارس دینی و دانشگاههای اسلامی سعودی متهم شدند. در این دوره، سعودی ها در پاسخ به درخواست و فشار امریکا، چند بار ترکیب شورای کبار علمای عربستان را تغییر داده و علمای تندروی سلفی را از این شورا که بالاترین نهاد دینی این کشور است، کنار گذاشتند. اصلاحاتی نیز در نظام آموزشی مدارس و دانشگاههای دینی صورت گرفت و نهایتاً با سفر ملک عبدالله پادشاه وقت عربستان به امریکا در سال 2005 آثار سوء 11 سپتامبر بر روابط امریکا و عربستان زدوده شد.روند شکل گیری جریانهای افراطی سلفی با اشغال عراق در سال 2003، تکمیل شد و زمینه جدیدی برای سلفی های تندرو در عراق ایجاد کرد. دستگاه امنیتی عربستان که همواره دارای ارتباطات نزدیکی با تندروهای سلفی بوده است، از این اهرم برای ضربه زدن به ساختار جدید عراق و شیعیان استفاده کرده است. اما از نگاهی دیگر به بحران افراط گرایی و تروریسم در منطقه باید گفت آغاز بحران سوریه از زمستان سال (2011)  با حمایتهای مستقیم کشورهای غربی-عربی، در واقع بهاری برای رژیم صهیونیستی بوده است .چراکه اقدامات داعش در عراق و پیش از آن در سوریه و تلاش این سازمان تروریستی برای ضربه زدن به مقاومت اسلامی لبنان، کاملاً با اهداف ترسیم شده آمریکا و رژیم صهیونیستی همخوانی دارد.این واقعیت به وضوح در عملکرد داعش هویداست، در هر نقطه از خاورمیانه که رژیم صهیونیستی حضور داشته باشد، داعش حضور نیافته و فعالیتی در آن مشاهده نمی شود؛ اما هر جا زمینه ای برای مبارزه علیه رژیم صهیونیستی به چشم بخورد، داعش باقدرت هرچه بیشتر به برهم زدن امنیت و انجام عملیات تروریستی همت می گمارد. سیر رخدادها به ویژه در نزدیکی منطقه اشغالی جولان سوریه نشان می دهد با وجود آنکه جنگ و درگیری در نزدیکی این منطقه مدتهاست که ادامه دارد و با وجود آنکه جسته و گریخته چند گلوله هم به داخل مناطق تحت اشغال صهیونیست ها افتاده که عامل آن هم هرگز مشخص نشده، اما گروههای تکفیری هرگز سعی نکرده اند وارد این بخش از خاک سوریه شوند و چالشی با نظامیان صهیونیست در این منطقه داشته باشند.در پیوند با نوع ارتباط داعش با رژیم اسرائیل و قدرت¬های غربی، "ادوارد اسنودن"، پیمانکار سابق آژانس امنیت ملی آمریکا اعلام کرد سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا، انگلیس و رژیم صهیونیستی در شکل گیری گروه موسوم به دولت اسلامی در عراق و شام (داعش) نقش داشتند و در عملیاتی با نام "لانه زنبور "، گروه داعش را تشکیل دادند. ادوارد اسنودن فاش کرد که گروه داعش برای حمایت از رژیم اسرائیل تشکیل شده است و هدف عملیات لانه زنبور تشکیل گروهی با شعارهای اسلامی است که تندروها را از سراسر جهان جذب کند و بر اساس اندیشه های تکفیری، سلاح خود را به سوی کشورهای مخالف موجودیت رژیم صهیونیستی نشانه بگیرد. اسنودن همچنین اعلام کرد که سرکرده داعش دوره فشرده‌ای را به مدت یکسال زیر نظر عوامل موساد پشت سر گذاشته است؛ وی در این دوره آموزش های نظامی و سخنوری را دیده است. از دیگر مصادیق ارتباط میان رژیم صهیونیستی و داعش، اعزام تروریست های زخمی این گروه به سرزمین های اشغالی و مداوای آنها توسط پزشکان صهیونیست است. به طوری‌که روزانه چندین تن از تروریست ها از طریق مرزهای زمینی یا هوایی به فلسطین اشغالی می روند و پزشکان صهیونیست تمام امکانات و توان خود را برای مداوای آنها و بازگشت دوباره به میدان های نبرد در سرزمین های مسلمانان به کار می گیرند.پیش از این، تصاویر و فیلم های زیادی از بیمارستان های صحرایی اسرائیل منتشر شده بود که نحوه مراقبت و رسیدگی پزشکان اسرائیلی از مجروحین تکفیری را نشان می‌دهد.موشه یعلون" وزیر جنگ رژیم صهیونیستی خطاب به رسانه های گروهی صهیونیستی اعلام کرد که طرفهایی که به مرز های اسراییل و سوریه سیطره دارند از اسراییل کمک دریافت میکنند و ما به آنها دارو، شیر خشک، غذا، تجهیزات و پتو برای زمستان میدهیم، به شرط آن که نگذارند مخالفان ما به مرز برسند. اما عملیات تروریستی تکفیری ها در عراق، سوریه، مصر و چند کشور عربی دیگر باعث شد تا نگاهها از برنامه ها و نقشه های رژیم صهیونیستی در منطقه و از جنایات این رژیم در قبال مردم نوار غزه در جنگ تابستان 2014 که باعث شهادت بیش از 2000 تن از فلسطینیان و زخمی شدن هزاران تن دیگر گردید به سوی گروههای تروریستی تکفیری و در رأس آنها داعش معطوف شود. همچنین کشتارهای انجام گرفته توسط داعش به بهانه خوبی برای سرپوش نهادن و حتی توجیه کشتارهای رژیم صهیونیستی تبدیل گردد؛ چنانکه "افیخای ادرعی"، سخنگوی ارتش رژیم صهیونیستی با انتشار گزارشی از میزان قربانیان مسلمان در منطقه خاورمیانه اظهار داشت که طی 10 سال گذشته، سهم اسرائیل از این اقدامات کمتر از 10 درصد بوده و بقیه این کشتارها در قالب برادرکشی و به دست مسلمانان سلفی افراطی و مدعی پیروی بی چون و چرا از سنت پیامبر اسلام انجام گرفته است، این در حالی است که همگان تل آویو را به قتل عام مسلمانان متهم میکنند.در مجموع میتوان گفت این جریان تروریستی تکفیری برای دشمنان اسلامی مصرفی چند منظوره دارد .و واشنگتن، نیزکه هویت و فرهنگ اصیل اسلامی را به عنوان مهمترین مانع بر سر راه دستیابی به منافع و اهداف خود در خاورمیانه می داند ، اکنون هجوم داعش به ساختارهای ارزشی منطقه را، در راستای منافع خودارزیابی می کند. حمایت از داعش بعنوان بخشی از راهبرد های واشنگتن در خاورمیانه محسوب میگردد تا با کمک آنها چهره ای خشن از اسلام را معرفی نماید و مسلمانان خاورمیانه را پس از روبروشدن با گروههای تروریستی تکفیری که ادعای اجرای شریعت اسلام را دارند، به سمت تجدیدنظر در عقاید خود هدایت کند و در نهایت، خاورمیانه ای کاملاً مطابق با ارزشهای امریکایی بسازد.مشخص است خشونتهایی که گروه داعش به همراه سایر گروه های تکفیری از جمله جبهه النصره مرتکب میشوند، همان برداشتی از اسلام را در اختیار واشنگتن می گذارند که امریکا میخواهد. برداشتی که درجهت تکمیل تصویری منفی از اسلام بوده و از شروع حادثه 11 سپتامبر 2001 تاکنون، استمرار داشته است. از آن زمان، واشنگتن جنگ علیه تروریسم را آغاز کرد و حالا این حوادث نیز در ادامه همان مقوله است. در ادامه این روند تضعیف یا وابسته کردن اقتصادی کشورهای منطقه و تخریب گسترده زیربنا ها و ساختاری کشورهای مورد هجوم تروریستها به بهانه مبارزه با تروریست‌ها در حقیقت کشورهای یاد شده را با بحران‌های اقتصادی و اجتماعی روبه‌رو می‌کند. آمریکا از این طریق می کوشد موقعیت این کشورها را در قبال رژیم صهیونیستی تضعیف سازد.  بهره برداری دیگر آمریکا از این جریانهای مخرب از بین بردن فضای بیداری اسلامی و همگرایی مذاهب و کشورهای اسلامی در منطقه از طریق ایجاد اختلاف و جنگ‌های داخلی بین فرق اسلامی در منطقه است. در نهایت اینکه امریکا به بهانه مبارزه با تروریسم و تشکیل ائتلاف های منطقه ای بدنبال حضور بلندمدت در منطقه بعنوان یک الزام همیشگی است و این همان هدفی است که امریکا در راستای منافع سیاسی، نظامی و اقتصادی خود در منطقه دنبال می کند . در این روند امریکا با مطرح ساختن ایران هراسی و شیعه هراسی به طور همزمان، سعی دارد شکاف قومی و شکاف ایدئولوژیک شیعه- سنی در منطقه را عمیقتر کند. پژوهشگر: زهرا محمودی