ظرفیت های ایران برای جذب سرمایهگذاری خارجی از منظر اقتصاد مقاومتی (8) ظرفیت های ایران برای سرمایهگذاری خارجی در صنعت گردشگری
در قسمت 8 مقاله، به بررسی ظرفیت های ایران برای سرمایهگذاری خارجی در صنعت گردشگری خواهیم پرداخت.
گردشگری یا توریسم (tourism) به طور کلی به عنوان مسافرت تفریحی در نظر گرفته میشود. گردشگری سازمانیافته امروزه یک صنعت بسیار مهم در جهان است و شاهد انواع مختلفی از آن مانند گردشگری سلامت، گردشگری فرهنگی، گردشگری زیارت، طبیعت گردی و گردشگری تغذیه هستیم.
گردشگری در دو بعد فرهنگی و اقتصادی مزایای زیادی برای کشورها دارد. در بعد فرهنگی موجب مراودات و همگرایی فرهنگی می شود و در بعد اقتصادی موجب ایجاد فرصت های شغلی متنوع و رونق کسب و کار می گردد. در برنامه امروز سعی خواهیم کرد، گونه های مهم گردشگری در ایران را معرفی کنیم.
صنعت گـردشگری، طـبق نظر سازمان جهانی گردشگری، بزرگترین صنعت فعال اقتصادی محسوب می شود. سهم صنعت گردشگری در تولید ناخالص جهان از سال 1990 تا 2006 دو برابر شده است. براساس گزارش شورای جهانی سفر و گردشگری (The World Travel & Tourism Council) در سال 2017، سفر و گردشگری 6/7 تریلیون دلار( شش ممیز هفت تریلیون دلار)، معادل 2/10 درصد (دو و ده دهم درصد) تولید ناخالص داخلی جهان، بهرهوری مالی داشته است. این آمار نشان از جایگاه بی بدیل گردشگری در جهان امروز دارد. ایران نیز با توجه به ویژگی های منحصر بفردی که دارد، درصدد است از ظرفیت های گردشگری خود استفاده بهینه را داشته باشد.
ایران از نظر جاذبه هـای طـبیعی، جزو ٥ کشور برتر دنیا و از نظر جاذبه های تمدنی، فرهنگی و تاریخی رتبه دهم را داراست، ولی برای بالفعل کردن ظرفیت های خود در چهارچوب اقتصاد مقاومتی و گردشگری اسلامی نیازمند سرمایه گذاری است. در ادامه برنامه به ظرفیت های ایران در حوزه های گردشگری سلامت، گردشگری فرهنگی و مذهبی ، طبیعت گردی و گردشگری تغذیه خواهیم پرداخت.
گردشگری سلامت عبارت است از: سفر کردن برای بهره بردن از سلامتی ، انجام اقدامات درمانی مناسب، به موقع، دقیق و ارزان در کشورهای شناخته شده به عنوان مقصد گردشگری سلامت بموازات بهره بردن از مواهب طبیعی و آشنایی با تاریخ و فرهنگ آن منطقه. گردشگری سلامت به سه نوع گردشگری تندرستی، گردشگری درمانی و گردشگری پزشکی تقسیم میشود.
در گردشگری تندرستی، شخص به دهکدهها و مناطقی که چشمههای آب گرم و معدنی دارند به منظور کسب آرامش و تجدید قوا بدون مداخله و دستور پزشک سفر می کند. اما در گردشگری درمانی شخص به منابع درمانی طبیعی نظیر آبهای معدنی، نمک، لجن و... برای گذران دوران نقاهت و با نظارت پزشک سفر میکنند. ایران با داشتن مکان های طبیعی برای آب درمانی، لجن درمانی و نمک درمانی، به همراه هندوستان جزو بهترین کشورها در گردشگری تندرستی و درمانی محسوب می شود.
حدود 45 میلیون گردشگر در جهان از آب درمانی برای معالجه استفاده می کنند. ایران نیز در زمینه آب درمانی، با دارا بودن بیش از 1000 چشمه آب معدنی شناخته شده توانایی بالایی در جذب گردشگر دارد. همچنین ایران در زمینه لجن درمانی مکان های مناسبی مانند سواحل دریاچه ارومیه و دامنههای کوه تفتان را دارد. در زمینه نمک درمانی نیز ایران با داشتن قله های نمکی میتواند در این درمان جدید نقش بسیار مؤثری ایفا کند.
کشور ایران به دلیل افزایش روز افزون گردشگران، نیاز به ساخت هتل و مکان های تفریحی، تأمین وسایل حمل و نقل با کیفیت، توسعه سیستم های ارتباطی، ایجاد اماکن استراحتگاهی و تسهیلات ویژه برای گردشگران در اماکن مرتبط با گردشگری درمانی مانند دامنه کوه ها دارد. از این رو نیازمند سرمایه گذاری برای ارائه خدمات هرچه بیشتر و بهتر برای گردشگران است.
در کنار گردشگری تندرستی و درمانی در ایران، گردشگری پزشکی نیز در ایران برای گردشگران بسیار جذاب است. گردشگری پزشکی، سفر به منظور تشخیص و درمان بیماریهای جسمی با استفاده از تجهیزات مدرن و فن آوریهای پیشرفته و بهره گیری از تخصصهای نوین پزشکی است که گاه در کشور مبدا موجود نیست یا دسترسی به آنها دشوار، گران و زمانبر است.
ایران هم اکنون یکی از پیشرفتهترین کشورهای دنیا در زمینه علوم و خدمات پزشکی است. وجود مراکز تشخیصی و درمانی و بیمارستانهای مجهز به تجهیزات و امکانات پیشرفته، پزشکان زبده و متخصص، جراحان و تیمهای درمانی ورزیده، انجام انواع اعمال جراحی فوق تخصصی از قبیل جراحیهای قلب و عروق، مغز و اعصاب، پیوندهای قلب، کلیه، مغز استخوان، جراحیهای ترمیمی پوست و زیبایی، انواع خدمات دندان پزشکی و خدمات پیشرفته تشخیصی و پاراکلینیکی با کیفیتی برابر استانداردهای جهانی و هزینهای به مراتب کمتر از سایر کشورهای توسعه یافته، بستر مناسبی را جهت ایجاد و توسعه حوزه توریسم پزشکی در جمهوری اسلامی ایران فراهم نموده است. پیشرفت در زمینههای درمان ناباروری و کشت سلولهای بنیادی، ایران را جزء کشورهای برتر و صاحب نام دنیا در این زمینه قرار داده است. از طرف دیگر زنده کردن طب سنتی ایرانی با قدمتی طولانی در دانشگاههای علوم پزشکی کشور و ارائه روشهای پیشگیری و درمانی براساس آن، فرصتهای جدیدی را در این زمینه در ایران به وجود آورده است.
به دلیل اهمیت گردشگری سلامت و ظرفیت های ویژه ایران در این زمینه، طبق برنامه سند چشم انداز 20 ساله، ایران درصدد است اولین کشور منطقه غرب آسیا در زمینه گردشگری سلامت باشد و تا سال 2025 با افزایش توان ارائه خدمات پزشکی و درمانی، پذیرای 20 میلیون گردشگر بوده و 15 میلیارد دلار از این حوزه درآمد کسب کند.
قیمت تمام شده خدمات درمانی در ایران به نسبت کشورهای مختلف از جمله کشورهای همسایه پایین بوده این درحالی است که خدمات مناسبی نیز به بیمار ارایه میشود. لذا سرمایه گذاری برای تقویت هرچه بیشتر تسهیلات ویژه برای گردشگری سلامت، بی شک برای سرمایه گذاران بهره وری مالی مناسبی به همراه خواهد داشت.
علاوه بر گردشگری سلامت، ایران در زمینه گردشگری فرهنگی نیز ظرفیت های مهمی دارد. گردشگری فرهنگی شامل گردشگری اماکن تاریخی، بازدید از جشنواره های هنری و اماکن و آئین های مذهبی است. در زمینه اماکن تاریخی، باید بگوییم که ایران به دلیل تاریخ کهنی که دارد تقریباً از ادوار مختلف تاریخی آثار باستانی ویژه ای دارد که یا به صورت مجموعه های معماری مانند مجموعه تخت جمشید شیراز یا مجموعه نقش جهان اصفهان قابل بازدید هستند و یا در موزه های متعدد مانند موزه ملی ایران قابل مشاهده هستند.
محمود ترابی اقدم، پژوهشگر رسانه و هنر در ایران می گوید: «امروزه نوعی از گردشگری فرهنگی، گردشگری در قالب حضور در جشنواره های هنری کشورهاست. مزیت ویژه این نوع گردشگری این است که گردشگران در بازه زمانی کوتاهی با طیف وسیعی از گونه های هنری آشنا می شوند و دانششان از فرهنگ و هنر یک کشور افزایش می یابد. جشنواره بین المللی فجر ایران، یکی از بزرگترین جشنواره های بین المللی زمستانه در جهان است که در شاخه های مختلف هنرهای نمایشی، هنرهای تجسمی و موسیقی همه ساله در سالگرد انقلاب اسلامی ایران برگزار می گردد. بنابراین این فرصت وجود دارد که گردشگران، به ویژه گردشگران مسلمان، زمان سفر خود به ایران را همزمان با این رویداد بین المللی برنامه ریزی کنند تا شاهد انواع مختلفی از کنسرت ها، گالری های نقاشی، تئاترها و فیلم های سینمایی ایرانی و غیرایرانی باشند».
در کنار گردشگری تاریخی و هنری، ایران ظرفیت های کم نظیری در گردشگری مذهبی و حلال دارد. از نظر سازمان جهانی جهانگردی (The World Tourism Organization)، مذهب به عنوان یکی از اصلی ترین انگیزه های سفر شناخته شده است. بنابراین زیارت عبارت است از ادای نذورات و قربانی, شرکت در آئین های مذهبی و بازدید از اماکن و مراکز مذهبی.
با توجه به جمعیت مسلمان ایران و وجود مراکز زیارتی فراوان در ایران همانند مشهد و قم و همچنین اماکن تاریخی – مذهبی، در میان انواع رایج گردشگری در کشور، گردشگری مذهبی و زیارتی دارای پتانسیل و اهمیت زیادی میباشد. برخی از این زیارتگاه ها، مانند بارگاه مطهر حضرت امام رضا (علیه السلام) در مشهد مقدس، دارای ارزش معنوی و مذهبی قابل توجهی برای همه مسلمانان جهان است به طوری که هر ساله مسلمانان بسیاری از سراسر جهان به منظور زیارت آن حضرت به ایران سفر می کنند.
همچنین برخورداری شهر قم از جاذبه های مذهبی مانند حرم حضرت معصومه (س) و مسجد جمکران این شهر را به یکی از مهم ترین محورهای گردشگری مذهبی و زیارتی کشور تبدیل کرده است. حدود 10 هزار مکان مذهبی در ایران وجود دارد که از این تعداد حدود 6 هزار بقعه متبرکه به عنوان آرامگاه های امام زادگان ثبت شده که 1200 بقعه به دلیل شرایط خاص فرهنگی و تاریخی در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
برای رونق گیری مضاعف گردشگری زیارت، لازم است سرمایه گذاری برای توسعه زیرساختها و خدمت رسانی به زائران تسهیل گردد که ایران گام های بلندی را در این زمینه برداشته است. اما توسعه حداکثری زیرساختها از جمله ساخت واحدهای اقامتی و هتل همگام با نیازهای زائران با کمک سرمایهگذاری داخلی و خارجی قابل تحقق است.
حمید ضرغام کارشناس گردشگری در ایران در این خصوص می گوید: دردوران ما به خوبی مشخص شده یکی از انگیزه های سفر در جهان، انگیزه های مذهبی است. اکنون تمایل به سفر مذهبی به یک روند فعال تبدیل شده و دائم روبه افزایش است ، به همین دلیل باید برای این صنعت برنامه ریزی و سرمایه گذاری کرد چرا که ایران موقعیت ممتازی در توسعه گردشگری مذهبی یا زیارتی دارد .
در کنار گردشگری سلامت، گردشگری فرهنگی، ایران ظرفیت های مناسبی برای اکوتوریسم یا طبیعت گردی نیز دارد چراکه ایران کشوری چهار فصل است و شامل انواع مختلفی از مراتع طبیعی، جنگل ها، کوهستان ها، دریاها و دریاچه ها است. همچنین نباید از ظرفیت گردشگری تغذیه در ایران نیز غافل بود. تنوع غذایی فراوانی که در ایران وجود دارد، در جهان کم نظیر است. بنابراین گردشگری در ایران با انواع متعدد درمانی، پزشکی، تاریخی، هنری، زیارتی، طبیعت گردی و تنوع تغذیه همراه است. در نتیجه یک گردشگر می تواند با مسافرت به ایران همزمان به اماکن متعدد و متنوعی سر بزند و ضمن لذت بردن از سفرش، دانش خود را در زمینه فرهنگ غنی و دیرینه ایرانی افزایش دهد.
ارزان بودن هزینه های گردشگری در ایران بهمراه مهمان نوازی ایرانیان ، دلایل مکملی هستند که به اهالی سفر حتما پیشنهاد می کنیم فرصت دیدن یک کشور دارای تمدن کهن و چندفصلی را از دست ندهند.