IRIB World Service

در قسمت سوم از برنامه افغانستان: میدان رقابت، مذاکرات روسیه و آمریکا با طالبان را بررسی خواهیم کرد.

در سال های اخیر افغانستان، صحنه رقابت بین روسیه و آمریکا به عنوان دو کشوری که دارای منافع مستقیم و غیرمستقیم در افغانستان هستند، بوده است، مهمترین مصداق این تقابل، مذاکرات صلح با  گروه طالبان است. روسیه و آمریکا هر چند در افغانستان به ظاهر خواهان صلح و ثبات هستند، اما در عمل هر کدام از این دو کشور ثبات را به­ گونه ای متفاوت ازمنظر خود تعریف می‌کنند. رویکرد آمریکا برای برقراری ثبات، بر این است که یک دولت مرکزی وابسته به آمریکا را در کابل پایه‌ ریزی نماید و نیروهای نظامی، انتظامی، امنیتی و دفاعی این کشور را مطابق با استانداردهای ایالات متحده آمریکا تجهیز نماید و آموزش دهد. ضمن اینکه امریکا در استقرار گروه های تروریستی نظیر داعش در افغانستان نقش دارد. در دیگر سو، روسیه با یک طیف وسیعی از بازیگران و کنشگران، در داخل افغانستان کار می‌کند که برخی از این کنشگران در رقابت مستقیم با حکومت مرکزی کابل قرار دارند، که همان گروه طالبان هستند.

با سرنگونی رژیم طالبان در افغانستان، مسکو  فکر می کرد آسیای مرکزی از ناآرامی هایی که از جانب فعالیت طالبان در داخل مناطق شمالی افغانستان ایجاد شده بود، در امان خواهد ماند.  پس از حمله آمریکا به افغانستان، روسیه  از سرکوب طالبان حمایت کرد و به متحدان تاجیک خود در جبهه شمالی و حفظ منافع مسکو در افغانستان ، امیدوار بود. اما پس از مشاهده نقش حاشیه ای این متحدان در عرصه میدانی افغانستان و نیز تمایل حامد کرزی رییس جمهور وقت به آمریکا، مسکو از سال ۲۰۰۶ میلادی تصمیم به برقراری ارتباطات رسمی با طالبان گرفت. روس ها در برقراری ارتباطات رسمی با طالبان، در آن زمان دو هدف داشتند: اول اینکه جلوی فعالیت های جنگجویان نهضت اسلامی ازبکستان که با طالبان همکاری داشته اند، گرفته شود و دوم اینکه، طالبان مانع  ترانزیت مواد مخدر به آسیای مرکزی شود.

از دید آمریکایی ها، ارتباط مسکو با طالبان به معنای مشروعیت بخشیدن به گروهی است که امنیت دولت افغانستان و نیروهای آمریکایی و ناتو را تهدید می‌نمایند، اما روسیه بر این باور است که رویکرد دوگانه امریکا در افغانستان ، کارایی لازم را ندارد و به همین دلیل، مسکو تصمیم گرفت با بازیگران مختلف در افغانستان تعامل داشته باشد. با آشکار شدن ابعاد بیشتری از فعالیت های تنش زایانه امریکا در افغانستان از جمله انتقال تروریست های داعش از سوریه و عراق به افغانستان بنظر می رسد مسکو تلاش دارد با افزایش تحرکات خود در افغانستان، هزینه های آمریکا در افغانستان را افزایش دهد. روسیه همچنین برای رسیدن به راهکار سیاسی جهت حل بحران افغانستان و در نتیجه کاهش بهانه برای مداخله نظامی آمریکا در این کشور تلاش می کند. در واقع مسکو مصمم است «حضور آمریکا را در افغانستان محدود سازد» و در نقش کشوری که می تواند آشتی گروه های مختلف افغانی را تضمین کند، وارد منازعه شود.

روشن است که در دوران کوتاه یا میان مدت، منازعه در افغانستان حل نخواهد شد. پس، کنترل ناامنی افغانستان در حد توان روسیه، در جهت حفظ منافع مسکو تعبیر خواهد شد. در این چارچوب، شکی نیست که روسیه به کانال ارتباطی با گروه طالبان و سایر گروه های مسلح در داخل افغانستان نیاز دارد. روس ها معتقدند که مداخله آمریکا در افغانستان تاکنون تاثیر مثبتی در کم کردن فعالیت خرابکارانه گروه های تروریستی در این کشور نداشته است، لذا خود مسکو راسا دست به کار شده تا بر جریانات افراطی موجود در افغانستان کنترل بیشتری داشته باشد. به همین دلیل روسیه مذاکرات صلح افغانستان را در مسکو برگزار کرده است تا از این طریق سازوکاری بومی ایجاد نماید و نظارت بیشتری بر اوضاع داخلی و سیاسی افغانستان داشته باشد. در حقیقت، روس ها درصدد هستند با کشاندن گروه طالبان به پای میز مذاکره، درگیری­ های نظامی در افغانستان را کاهش دهند، زیرا با نبود جنگ در این کشور، امنیت ملی روسیه بیشتر تامین می شود .موفقیت روسیه در پروسه صلح دولت افغانستان با گروه طالبان، حضور آمریکا در این کشور را نیز کمرنگ می کند و به تبع آن نگرانی مسکو از نفوذ بیش از پیش واشنگتن در افغانستان را کاهش می دهد.

الکساندر مانتیتسکی، سفیر روسیه در افغانستان درباره  تماس های کشورش با گروه طالبان می گوید :«این تماس ها با هدف حفاظت از شهروندان روسیه و کمک به روند صلح در افغانستان است.ما برای حفاظت از دفاتر سیاسی و کنسولگری‌های روسیه و همچنین امنیت آسیای میانه با طالبان در تماس هستیم. روسیه همچنین بر این باور است که روند مصالحه ملی به سود افغانستان است. این روند باید به رهبری و مالکیت افغان‌ها به پیش برده شود.» سفیر روسیه در افغانستان با ابراز ناخرسندی در مورد انتقادات از روابط روسیه و طالبان، گفت :« این تنها روسیه نیست که با طالبان ارتباط دارد، بلکه آمریکا، انگلستان، آلمان، ایتالیا، ایران، پاکستان، چین و قطر با طالبان ارتباط دارند.» الکساندر لوکین (Aleksander Lukin) مدیر مرکزمطالعات آسیای شرقی در روسیه معتقد است : «حمایت روسیه از طالبان به گونه­ ای نیست که باعث سقوط حکومت مرکزی افغانستان شود؛ چرا که این سقوط بر خلاف منافع مسکو است و به طور قابل توجه بر روابط روسیه با شرکای آسیای مرکزی ­اش مانند، ازبکستان و تاجیکستان تأثیر می گذارد. » از نظر کارشناسان روسی، مذاکرات صلح افغانستان آزمونی برای طالبان محسوب می شود، اگر نتایج مذاکرات مثبت باشد و مسکو شاهد اقدام جدی طالبان در زمینه مهار تسری تروریسم و مواد مخدر به  آسیای مرکزی باشد، مذاکرات ادامه و مناسبات با طالبان افزایش می یابد.

برای طالبان ، برخورداری از حمایت سیاسی از جانب یک قدرت منطقه­‌ای مانند روسیه، مهم‌ تر از سلاح‌ های سبکی است که در افغانستان به طور گسترده­‌ای در دسترس است. جوزف والتل، رئیس گروه فرماندهی مرکزی  امریکا در این خصوص تأکید کرده است که روس‌ها از طالبان جهت اِعمال نفوذ در منطقه حمایت می­‌کنند. ژنرال نیکلسون، فرمانده نیروهای آمریکا و ناتو در افغانستان نیز در سال 2017میلادی  از روسیه به دلیل برقراری تماس با طالبان و مشروعیت بخشی به این گروه انتقاد کرد. با این وجود «وینسنت استوارت» رئیس آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا همان سال اذعان کرد: “من شاهد مدارک فیزیکی در خصوص انتقال سلاح یا پول از طرف روسیه به گروه طالبان نبوده ام”.

انتقادات امریکا از تماس های روسیه با افغانستان در شرایطی است که 23 ژانویه سال 2019میلادی آمریکا برای نخستین بار به صورت رسمی اعلام کرد که «زلمای خلیل‌زاد» نماینده ویژه این کشور در امور افغانستان با نمایندگان گروه طالبان در قطر دیدار کرده است. بنظر می رسد امریکا به موازات استقرار گروه تروریستی داعش در افغانستان ، تلاش می کند با توسعه تماس های خود با طالبان، از همکاری احتمالی این گروه با روسیه در جلوگیری از ترانزیت مواد مخدر و تروریسم به آسیای مرکزی و روسیه جلوگیری کند.