IRIB World Service

در قسمت سیزدهم و پایانی از برنامه پناه جویان افغانستانی در ایران، بررسی مقایسه ای اقدامات کشورها در قبال پناهجویان افغانستانی را بررسی خواهیم کرد.

کشورهای مختلف از جمله ترکیه، پاکستان، آمریکا، روسیه وهمچنین کشورهای اتحادیه اروپا کمک هایی به پناهجویان افغانستانی دارند. درباره کم و کیف این کمک ها دیدگاه های مختلفی وجود دارد. یکی از کشورهای میزبان پناه جویان افغانستانی، ترکیه است. بر اساس گزارش ها، در سال 2016میلادی حدود 75 تا 80 هزار پناهجوی افغانستانی در ترکیه ساکن بوده اند. اکثریت اتباع افغانستان، ترکیه را نه به عنوان مقصد نهایی، بلکه به عنوان گذرگاه ورود به اروپا و آمریکا انتخاب کرده اند. پناه‌جویان افغانستانی در ترکیه، بدون حق دسترسی به شغل مناسب، آموزش کافی، مراقبت‌های بهداشتی و بیمارستانی و بدون حق آزادی نقل‌ مکان و بدون دارا بودن وضعیت حقوقی مشخص به سر می‌برند. بسیاری از این پناهندگان حتی با بیش از هفت سال اقامت در ترکیه هنوز از وضعیت نامناسب و غیرانسانی رنج می برند.

به گفته بعضی از پناهجویان افغانستانی که سابقا در ترکیه مهاجر بوده اند، افغانستانی های ساکن ترکیه در کمپ های مخصوص نگهداری می شوند و اجازه خروج از این اماکن را ندارند و نمی توانند محل سکونت خود را انتخاب نمایند. کمک‌های مالی و غذایی برای بیشتر این پناهندگان نیز تنها از طریق سازمان ملل و برخی سازمان‌های خیریه محلی ارایه می شود. کمک‌های غذایی سازمان‌های خیریه محلی در ترکیه برای پناهجویان افغانستانی فقط شامل یک وعده‌ غذای گرم در روز است. پناهجویان افغانستانی در ترکیه، بالاجبار در محیط‌ های کاری غیراستاندارد با درآمد بسیار اندک مشغول به کار هستند. دستمزد آنها در ترکیه معمولاً کمتر از حداقل حقوق کارگران این کشور است. در زمینه آموزش نیز خانواده‌های پناهجویان افغانستانی درترکیه، از عدم حضور معلم در کلاس، نبود تدریس مناسب و آزار و اذیت دانش آموزان توسط معلمان شکایت دارند.

 وضعیت پناه جویان افغانستانی در پاکستان از این هم بدتر است. بر اساس آمارهای رسمی تا سال 2018 میلادی بیش از دو میلیون افغانستانی در پاکستان و در 160 کمپ مخصوص پناهجویان زندگی می کردند. افغانستانی های مقیم پاکستان همانند هم وطنان خود در ترکیه، نمی توانند محل سکونت خود را انتخاب کنند.عمده خدمت رسانی در پاکستان به پناهجویان افغانستانی نیز توسط آژانس های تخصصی سازمان ملل، دولت های خارجی و سازمان های مردم نهاد، و نه دولت پاکستان، صورت می گیرد. این امر دو دلیل عمده دارد: اول، ضعف و فساد عمیق و ریشه دار در دستگاه دیوان سالاری و اداری پاکستان. دوم، جمعیت زیاد اتباع نیازمند خود پاکستان که دل مشغولی اصلی این کشوراست. همچنین از آنجا که از نظر کابل، پاکستان مظنون اصلی ناامنی در افغانستان و حمایت از گروه های تروریستی در این کشور است، دولت و مردم افغانستان دید مثبتی به اسلام آباد بویژه سازمان اطلاعات ارتش پاکستان، ندارند. 

بر اساس آمارهای موجود در پاکستان 80 درصد پناهجویان افغانستانی در سن تحصیل هستند که نیاز به آموزش رسمی دارند، ولی امکان حضور در کلاس درس برایشان فراهم نیست. زیرا پاکستان خود مشکلات زیادی در عرصه آموزش دارد و حدود 45 درصد جمعیت این کشور بی سواد هستند. سید حسین عالمی بلخی، وزیر امور مهاجرین افغانستان می گوید: "به دلیل فشار و اذیت و آزار مهاجران در پاکستان، روزانه به طور متوسط 5 هزار نفر پناه جو از پاکستان به افغانستان بر می گردند. اگر فضا برای مهاجران افغانستانی در پاکستان تنگ نمی شد، رقم بازگشت آنان بسیار کمتر از رقم کنونی بود. این در حالی است که مهاجران افغانستانی در ایران معمولا تمایلی به بازگشت به وطنشان ندارند." به گفته عالمی بلخی علاوه بر ترکیه و پاکستان، در یونان و اندونزی نیز مهاجران افغانستانی مشکلات بسیاری دارند.

و اما در آمریکا. آمار دقیقی از مهاجران افغانستانی در آمریکا عنوان نشده است و آمار آنها در منابع مختلف از 100 هزار تا 300 هزار نفر تخمین زده می شود. نسل اول پناهجویان افغانستانی که بر اثر حمله شوروی به افغانستان در سال 1979میلادی، به آمریکا مهاجرت کردند، در کمپ های خاص مهاجران در آمریکا اسکان داده شدند که مدیریت این کمپ های مخصوص، به عهده نهادهای خیریه می باشد. پناهجویان افغانستانی در آمریکا، حتی آنهایی که در این کشور متولد شده اند، به حداقلِ امکانات پزشکی و آموزشی دسترسی دارند. مهمترین مشکل افغانستانی ها در آمریکا نبود تجانس فرهنگی و دینی است که باعث نگاه منفی دولتمردان و مردم آمریکا به آنها می شود که در مواردی به صورت حمله های نژادپرستانه آمریکایی ها به افغانستانی ها ظاهر می شود.

 در اروپا آن دسته از اتباع افغانستان که دارای وضعیت مشخص قانونی و حقوقی هستند، دسترسی مناسبی به خدمات عمومی دارند. اما عده زیادی که از دید مقام های اتحادیه اروپا، آواره محسوب می شوند و از راه های غیر قانونی وارد خاک کشورهای اروپایی شده اند در کمپ ها و در شرایط بسیار نامناسبی نگه داری می شوند. مهاجرین افغانستانی در اروپا زمانی بین 1 ماه تا 10 سال را در کمپ مخصوص می گذرانند. ممکن است بعد از گذراندن حتی 10 سال، درخواست پناهندگی اتباع افغانستان در کشورهای اروپایی رد شود و آنها به اجبار به کشور خود بازگردانده شوند. اگر مهاجر افغانستانی در اروپا بعد از اقامت 10 ساله در کمپ، بتواند مجوز سکونت کسب کند، فقط اجازه سکونت و تردد در حاشیه‌ ی شهرها، شهرک‌ها و در اطراف شهرهای بزرگ را به دست می آورد. در این خصوص سید حسین عالمی بلخی، وزیر امور مهاجرین افغانستان می گوید: "مهاجران افغانستانی در کشورهای اروپایی با مشکلات زیادی از جمله اخراج اجباری و دسترسی نداشتن به خدمات اولیه مواجه هستند. "

تعداد پناهجویان افغانستانی در فدراسیون روسیه طبق اعلام منابع آماری تا سال 2016 میلادی، حدود 150 هزار نفر تخمین زده می شود. اتباع افغانستان که خواستار اقامت در روسیه و یا اخذ تابعیت این کشور هستند از فرآیند طولانی پذیرش دولت روسیه، هزینه بالا و روند اداری پیچیده آن، شکایت دارند. بیشتر این افغانستانی ها در پایتخت روسیه اقامت دارند که عمدتا در مشاغل کارگری به کار گرفته شده اند. بخش زیادی از کودکان افغانستانی در روسیه، به مدرسه و آموزش دسترسی دارند. بزرگسالان نیز، تحت تعلیم زبان روسی قرار دارند. اداره مهاجرت روسیه تاکنون چند دوره آموزشی قانون مهاجرت را برای اتباع افغانستان که در روسیه مقیم هستند، برگزار کرده است. هدف از اجرای این طرح ها، ایجاد سازگاری زبانی و فرهنگی مهاجرین افغانستانی عنوان شده است.در زمینه آموزش عالی نیز، حدود 1500 نفر از اتباع افغانستان در دانشگاه های روسیه، بورس تحصیلی دریافت کرده اند.