IRIB World Service

در قسمت دهم از برنامه پناه جویان افغانستانی در ایران، خدمات اجتماعی و آموزشی ایران به مهاجران افغانستانی را بررسی خواهیم کرد.

طی چهار دهه حضور مهاجران افغانستانی در ایران، وصلت های خانوادگی بسیاری میان آنها و ایرانیان ایجاد شده است. بعضا مردان ایرانی از میان زنان افغانستانی همسر اختیار کرده اند و در مواردی نیز مردان مهاجر افغانستانی با زنان ایرانی ازدواج کرده اند. براساس قانون مدنی ایران، هر زن خارجی که به ازدواج شوهر ایرانی درآید و همچنین فرزندان حاصل از این ازدواج،  تابعیت ایرانی کسب می کنند. اما، اعطای حق تابعیت ایرانی به فرزندان زن ایرانی دارای شوهر خارجی، در شرایط خاصی که قانون مدنی ایران مقرر کرده، مجازاست. ازدواج های دو ملیتی میان زنان ایرانی و مردان افغانستانی، مسایل قانونی جدیدی را طی چند دهه گذشته در میان مهاجران افغانستانی در ایران پدید آورده است. از جمله این مسایل، وجود مشکلات و موانع قانونی برای  ثبت نام فرزندان حاصل از این ازدواج ها در  سیستم های رسمی دولتی شامل ثبت نام آنها در مدارس ایران بوده است.

البته موضوع ثبت نام فرزندان همه ی پناهجویان افغانستانی فاقد مدرک اقامت یا نامشخص از نظر تابعیت، در مدارس ایران، با تدبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی، حل شد. اما هنوز برخی از اتباع افغانستانی حاصل ازدواج های دو ملیتی، شناسنامه ندارند. درواقع یکی از مهمترین دغدغه های این دسته از اتباع افغانستانی، شناسنامه دار شدن فرزندانشان در ایران است. این موضوع، تحت بررسی جدی نهادهای ایرانی مربوطه، از جمله مجلس شورای اسلامی قرار دارد. اما در عین حال، از خرداد سال 1395 هجری شمسی، آئین‌ نامه تعیین تکلیف ازدواج زنان ایرانی با اتباع خارجی ساکن ایران مصوب شهریور سال 1379 هجری شمسی ملاک عمل قرار گرفته است. بر اساس این آیین نامه و دستورالعمل اداره کل اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور ایران، تمامی زنان ایرانی دارای همسر خارجی، اعم از دارندگان یا فاقدین مدارک اقامت قانونی، می‌توانند با تکمیل فرم کفالت فرزندان در دفاتر کفالت و یا ادارات اتباع خارجی و مهاجرین خارجی مستقر در استان ها و شهرها وضعیت تابعیت فرزندان خود را مشخص کنند.

مهاجران افغانستانی، چندین سازمان مردم نهاد (NGO) در ایران ایجاد کرده اند که فعالیت های آنها تحت حمایت دولت ایران قرار دارد. دولت ایران ضمن حمایت جدی از  این سازمان ها، در ساختار داخلی آنها دخالت نمی کند. وزارت کشور ایران مجوزهای لازم را برای تاسیس و فعالیت سازمان های مردم نهاد مهاجران افغانستانی در ایران صادر می کند. خانم لیزا غبار، فعال اجتماعی افغانستانی که نزدیک به چهل سال ساکن ایران بوده است، می گوید: «در ایران  5 آژانس بین المللی، 8 سازمان مردم نهاد بین المللی، 7 سازمان مردم نهاد افغانستانی و 14سازمان مردم نهاد ایرانی از جمله سازمان هایی هستند که همکار اجرایی برنامه های کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد و برنامه جهانی غذا در ایران هستند. سازمان های مردم نهاد امام علی، امام جواد، امام باقر، موسسه سیدالشهدا (علیهم السلام)، موسسه خیرالبشر، موسسه خاتم الانبیاء (ص)، انجمن حقوق کودکان، انجمن یاری کودکان در معرض خطر،موسسه حامیان کودکان کار و انجمن حامی کودکان وزنان بی سرپرست افغانستانی، از جمله نهادهایی هستند که در ایران و افغانستان از پناهجویان و کودکان افغانستانی حمایت می کنند و زمینه های لازم برای زندگی عزتمندانه وتحصیل را برای آنها فراهم کرده اند.» 

 شمس الرحمن فروتن نماینده وزارت معارف افغانستان در سفارت افغانستان در ایران با قدردانی از خدمات آموزشی ایران به فرزندان خانواده های پناه جوی افغانستانی می گوید: «سازمان های مردم نهاد نباید به امر آموزش و تحصیل کودکان ورود کنند. زیرا، آموزش و تحصیل، امری مهم و حیاتی برای هر جامعه انسانی و دولت است. بنابراین کودکان باید در مدارس رسمی تحت نظارت وزارت آموزش و پرورش دولت جمهوری اسلامی ایران، تحصیل کنند. در جمهوری اسلامی ایران، 98 درصد جمعیت بین سنین 15 تا 24 سال، با سواد هستند. از سوی دیگر 94 درصد مردم ایران، تحصیلات ابتدایی را به اتمام رسانده اند. پناه جویان افغانستانی در ایران می توانند در مدارس ایرانی ثبت نام و تحصیل کنند. در سال تحصیلی 1393-1392 هجری شمسی برابر با 2014-2013 میلادی، بیش از 310 هزار کودک افغانستانی در مدارس ایران تحصیل کرده اند، که این رقم نشان دهنده رشد 7 درصدیِ دسترسیِ کودکان افغانستانی به مدارس ایران است و البته حاکی از توجه جمهوری اسلامی ایران به امر آموزش برادران و خواهران افغانستانی خود است».

در سال تحصیلی 1394-1393 هجری شمسی برابر با 2015-2014 میلادی نیز بیش از 350 هزار دانش آموز افغانستانی در مقاطع مختلف تحصیلی ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان و پیش دانشگاهی در 1000 مدرسه در جمهوری اسلامی ایران مشغول به تحصیل بوده اند.

در سال تحصیلی 1396-1395  برابر با 2016-2015 میلادی، با اجرای کامل فرمان رهبر انقلاب اسلامی مبنی بر بازنماندن هیچ دانش آموز افغانستانی از تحصیل در مدارس ایران، تعداد دانش آموزان افغانستانی مشغول به تحصیل در ایران به بیش از 400 هزار نفر رسید.

با توجه به چنین خدماتی، نماینده کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، برنارد دویل (Bernard Doyle ) می گوید: «از جمهوری اسلامی ایران به خاطر اینکه در سخت ترین شرایط، پناهندگان افغانستان و عراق را به بهترین نحو میزبانی کرده است، تشکر می کنم. از مناطقی از شهر اصفهان ایران که پناهندگان افغانستانی در آن حضور داشتند، دیدن کردیم و با امکاناتی که در اختیار آنهاست، آشنا شدیم.  خوشحالیم که این پناهندگان در کمال آرامش در ایران به امرار معاش می پردازند و امیدواریم روزی آنها در افغانستان به زندگی خود ادامه دهند ». علیرغم افزایش خدمات و هزینه های فزاینده  تحصیل فرزندان مهاجران افغانستانی بر دولت ایران، کمک ‌های سازمان های تخصصی ملل متحد و سازمان های افغانستانی مردم نهاد داخلی و خارجی و اتحادیه اروپا در سال 2016 میلادی برای خدمت رسانی بهتر به پناهجویان افغانستانی موجود در ایران مبلغی ناچیز یعنی فقط یازده میلیون یورو بوده است. 

نکته مهم دیگر این است که آموزش و پرورش ایران، اعتقادی به جدا سازی دانش آموزان ایرانی از افغانستانی ندارد و در بخشنامه ‌های آموزش و پرورش به‌ طور کامل تصریح شده است که هیچ نوع تبعیض و تفاوتی نباید میان دانش آموزان قائل شد. در زمینه زیر ساخت های آموزشی و تاسیس مدارس جدید ایران - افغان در افغانستان نیز وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران همکاری های گسترده ای با  وزارت معارف جمهوری اسلامی افغانستان، داشته است. از آن جمله تهیه و تدوین کتب درسی، تدوین معیارهای آموزشی ، انتقال تجارب آموزشی و تأمین سایر نیازهای وزارت معارف افغانستان از سوی ایران بوده است.