IRIB World Service

افزایش عملیات نظامی گروه های تکفیری تروریستی در کشورهای اسلامی و تهدید برخی کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز

این مقاله ، براساس پروژه تحقیقاتی واحد "پژوهشهای کاربردی" معاونت برون مرزی و توسط اداره کل خبر و تفسیراین معاونت تهیه شده است.

افزایش عملیات نظامی گروه های تکفیری تروریستی در کشورهای اسلامی و تهدید برخی کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز ، موجب شده است که دولت های این مناطق خطر فعالیت های فرقه های ضاله نظیر وهابیت و سایر گروه های فکری و شاخه های این فرقه ضاله را بیش از پیش مورد توحه قرار دهند. طی سال های پس از استقلال جمهوری آذربایجان در سال 1991 میلادی ، مبلغین فرقه ضاله وهابی - که از سوی دولت های عربستان ، کویت ، امارات ، قطر و برخی ازکشورهای عربی تامین مالی می شوند – در جمهوری های آسیای مرکزی و جمهوری آذربایجان پایگاه هایی برای خود ایجاد کردند . برخی از دولت های حاکم بر این جمهوری ها نیز با دریافت مبالغی ، به حامیان این فرقه ضاله اجازه فعالیت های اجتماعی و فعالیت در مساجد دادند. مبلغین فرقه ضاله وهابی - که پایگاه های خود را محکم کرده و با سیاست ها و مقام های جمهوری آذربایجان و  جمهوری های مسلمان نشین آسیای مرکزی آشنا شده اند – تقریباً از سال 2013 میلادی دولت های حاکم بر این کشورها را به تاسیس حکومت موردنظر خود تهدید کرده اند . این تهدیدها موجب شده است که در جمهوری های یادشده ، موضوع ادامه فعالیت های فرقه ضاله وهابی و سایر فرقه های وابسته به این تفکر نادرست ، مورد بازنگری قرار بگیرد . گروه های تروریستی القاعده ، جبهه النصره ، داعش ، الشباب و بوکوحرام از جمله گروه های تروریستی فعال درمناطق مختلف جهان هستند که در اندیشه های فرقه ضاله وهابی ریشه دارند و کشتار مسلمانان اعم از شیعه و سنی را در دستور کار دارند. جمهوری آذربایجان به دلیل داشتن 390 کیلومتر مرز مشترک با جمهوری های خودمختار و مسلمان نشین فدراسیون روسیه ، یکی از بهترین مکان ها برای رشد گروه های ضاله مذهبی ارزیابی شده است . این گروه ها از زمان جنگ افغانستان دربرخی جمهوری های خودمختار روسیه نظیر چچن و سایر جمهوری های آسیای مرکزی و قفقاز بویژه جمهوری آذربایجان تبلیغات و رشد و نمو کرده اند . به عنوان مثال ، در آخرین آمارهای اعلام شده از سوی مقام های جمهوری آذربایجان ، در مجموع ، سیصد شهروند این کشور فریب خورده و به جای جنگ برای آزادسازی اراضی اشغالی جمهوری آذربایجان ، به گروه تروریستی داعش در سوریه ملحق شده اند. علی حسن اف مدیر شعبه اجتماعی - سیاسی نهاد ریاست جمهوری آذربایجان در مصاحبه با روزنامه The Financial Times ، در خصوص مبلغین فرقه ضاله وهابی و گروه تروریستی داعش در جمهوری آذربایجان ، گفت : برخی می خواهند جمهوری آذربایجان را به عنوان یک کشور برخوردار از افراط گرایان دینی معرفی کنند . آنها قصد دارند راه توسعه جهانی جمهوری آذربایجان را مسدود نمایند . این مقام دولت باکو همچنین در خصوص حضور 300 تبعه جمهوری آذربایجان در سوریه و خطر بالقوه بودن آن ها هنگام بازگشت به کشور گفت : تعداد وهابی ها درکشور در مقایسه با کشورهای غربی بسیار اندک است و باکو تحرکات این گروه تروریستی را تحت نظر دارد. جمهوری آذربایجان یک کشور اسلامی با بیش از 9 میلیون نفر (آخرین آمار رسمی 9.400.000 نفر می باشد) جمعیت است که ، اکثریب قریب به اتفاق آن‌ها پیرو مذهب شیعه جعفری یا دوازده امامی هستند . برغم بیش از هفتاد سال سلطه نظام شوروی بر مردم مسلمان شمال ارس ، اندیشه های مترقی دین مبین اسلام نزد مومنین حفظ شده است. برغم وجود اکثریت شیعه ، این کشور یک اقلیت اهل تسنن نیز دارد که ، عمدتاً با شیعیان در مراسم مختلف مذهبی مشارکت داشته‌اند . در زمینه معرفی عوامل و ریشه های ورود و گسترش وهابیت در جمهوری آذربایجان ، دیدگاهی وجود دارد که درکنار پذیرش برخی رویدادهای منطقه ای مانند خلاء ناشی ازفروپاشی شوروی و ضعف بنیان های اعتقادی درمیان مردم جمهوری آذربایجان بخاطر سابقه سلطه کمونیسم و تزارها ،  نقش دولت دراین کشور را بسیار پررنگ تلقی می کنند. طبق این دیدگاه خلاء مذهبی به وجود آمده در جمهوری آذربایجان در سال های بعد از استقلال این کشور، زمان مناسبی برای تبلیغ و گسترش سایر ادیان و فرقه های نوظهور و ضاله و جذب هوادار  بوده است . زیرا مردم جمهوری آذربایجان بیش از هفتاد سال به زندگی غیردینی عادت کرده بودند ، و پس از آزادی از یوغ نظام سلطه کمونیسم در پی پر کردن خلاهای اعتقادی و دینی شان بودند . ضمن آن که ، نظام سیاسی حاکم بر جمهوری آذربایجان بر مبنای قانون اساسی ، در چارچوب لاییسم و سکولاریسم تعریف شده است . قانون اساسی و سایر قوانین حاکم بر این کشور اسلامی نه تنها از دین مبین اسلام ومذهب شیعه جعفری به عنوان دین و مذهب اصلی مردم جمهوری آذربایجان حمایت حقوقی و قانونی به عمل نمی آورد ، بلکه به سایر ادیان ، مذاهب و فرقه های مختلف اجازه می دهد ، عقاید و افکار خود را تبلیغ کرده و به گسترش و تبلیغ باورهای فرقه مورد نظر خود مشغول باشند. در عین حال ، مناقشه با ارمنستان بر سر مالکیت منطقه قره باغ و اوضاع نابسامان سیاسی حاکم بر جمهوری آذربایجان در سال های آغازین استقلال و همچنین بحران چچن در حوزه قفقاز شمالی در سال های بعد ، فرصت مناسبی برای تبلیغ و گسترش مذاهب و فرقه های مختلف از جمله وهابیت را دراین کشور فراهم کرد . استفاده از اراضی جمهوری آذربایجان به عنوان پایگاه و مسیر ارتباطی به منظور اعزام نیرو و کمک های نقدی و غیرنقدی در جریان بحران چچن ، موجب جلب توجه اغلب ساکنین شهرهای شمالی و شمال غرب این کشور - که هم مرز با قفقاز شمالی هستند - به فرقه ی وهابیت شد . برغم این امر ، یکی ازمهمترین عوامل رشد و گسترش وهابیت در جمهوری آذربایجان ، واهمه سیاستمداران از علاقه مردم این کشور به مذهب تشیع و تنظیم سیاست های حاکم بر کشور در جهت جلوگیری از این روند رو به رشد، بوده است. به همین دلیل ، در غیاب جریان دینی شیعه اثنی عشری قوی ، وهابیت برای گسترش در جمهوری آذربایجان زمینه مساعدی پیداکرد . وهابیت هنگام آغاز فعالیت خود در جمهوری آذربایجان ، خود را مطیع و حامی سیاست های نظام حاکم معرفی می کرد و با تعریف و تمجید از حکومت این کشور، ضمن استمرار امور تبلیغاتی ، حامیان خود را افزایش می داد که اکنون پس از تقویت موقعیت خود و روآوردن به فعالیت زیرزمینی نظامی، خطری برای ثبات و امنیت این کشور اسلامی قلمداد می شوند . این دقیقاً همان روندی است که پیش از این، در برخی از کشورهای مسلمان تجربه شده است. تأملی در سیاست های حزب حاکم ینی آذربایجان (آذربایجان نوین) از سال 1993 میلادی به این سو ، نشان می دهد که سیاستمداران حاکم بر باکو از دشمن تراشی دولت میان دینداران شیعه به شدت حمایت می کرده است . در واقع ، قشری که یکی از بزرگ ترین حامیان استقلال و امنیت جمهوری آذربایجان بوده و خواهند بود ، در عمل مورد غضب دولت مردان حاکم بر باکو قرار داشته است . اندکی مقایسه در عملکرد پیروان وهابیت و همچنین پیروان مذهب تشیع در جمهوری آذربایجان ، نشان دهنده وجود تفکرات متضاد در مسیر دفاع از آرمان‌های کشور و ارزش های ملی و معنوی وابسته به آن در صحنه های مختلف است . واقعیت امر این است که ، جریان وهابیت هیچ نقشی در استقلال جمهوری آذربایجان نداشته و حفظ این استقلال برای وهابی های حامی بیگانگان از اهمیت برخوردار نیست .اساساً زمانی که جمهوری آذربایجان مستقل شد ، وهابیت در این کشور حضوری نداشت . این در حالی است که ، شیعیان جمهوری آذربایجان که مهمترین نقش را در کسب استقلال و دفاع از ارزش های ملی و معنوی کشور خود داشته و در طول جنگ قره باغ نیز بزرگ ترین جان فشانی ها را از خود نشان دادند ، به علت سیاست های سرکوب گرایانه دولت باکو در موقعیتی واگرایانه با دولت قرار گرفته اند . تعطیلی مدارس دینی در نارداران ، نفت چاله ، ماساللی ، جلیل آباد و حبس بیش از ۱۵۰ تن از علما ، فعالان اسلامی ، رؤسا و اعضای تشکل های اسلامی از جمله رئیس و تعدادی ازاعضای حزب اسلام نشان دهنده تلاش سازماندهی شده دولت الهام علی اف برای مقابله با مذهب تشیع در جمهوری آذربایجان قلمداد می شود. بدیهی است که ، ادامه روند فعلی می تواند به عنوان یکی از بزرگ ترین تهدیدات امنیتی برای جمهوری آذربایجان محسوب شده و حتی استقلال این کشور را نیز به چالش بکشاند . تجربه نشان داده است که، هرگونه برخورد امنیتی با موضوعات دینی ، فکری و ایدئولوژیکی ، نتایج مقطعی داشته و موجب وخامت اوضاع و زیرزمینی شدن فعالیت ها می شود. به نظر می رسد بهترین و ساده ترین راه مبارزه با تهدیدهای افراط گرایانه وهابی‌ها در جمهوری آذربایجان، بازگشت به هویت اصلی در حوزه تشیع است . بدون شک در این زمینه ، علما و متخصصین دین مبین اسلام و مذهب تشیع ، نقش و جایگاه ویژه ای خواهند داشت.