چالش های مهاجرت مسلمانان در اروپا/ قسمت (1) : مهاجران مسلمان و پدیده مهاجرت در اروپا
مجموعه برنامه «چالش های مهاجرت مسلمانان در اروپا» به تعداد 8 قسمت از پژوهشی به همین عنوان در واحد پژوهش های کاربردی استخراج و تنظیم شده است. در این سلسله برنامه ها به چالش های مهاجران مسلمان در کشورهای اروپایی می پردازیم. همچنین تاثیر مهاجرت بر رشد اقتصادی اروپا و گسترش اسلام در این قاره را بررسی می کنیم و در نهایت اقدامات کشورهای اروپایی در ایجاد محدودیت برمهاجرت و نقض حقوق بشر مهاجران مسلمان را واکاوی خواهیم کرد.
امروزه، آمار دقیقی از شمار مسلمانان اروپا و مهاجران مسلمان در این قاره وجود ندارد. به علت ملاحظات امنیتی کشورهای اروپایی ، حتی آمارهای مربوط به مسلمانان در اروپا اختلافات زیادی باهم دارند. بر اساس آمار مرکز تحقیقات "پیو"، شمار مسلمانان قاره اروپا در سال 1990 ، بیست و نه میلیون و 600 هزار نفر بود که حدود چهار درصد از کل جمعیت اروپا را شامل می شد. شمار مسلمانان اروپا در سال 2010 به 44 میلیون و یکصد هزار نفر رسید و شامل 6 درصد کل جمعیت اروپا شد. مرکز "پیو" پیش بینی کرده است شمار مسلمانان اروپا تا سال 2030 میلادی به 58 میلیون نفرافزایش یابد که 8 درصد از کل جمعیت اروپا خواهد بود. پیش بینی ها بیانگر این است که در صورت تدوام روند کنونی، تا سال ۲۰۵۰ میلادی حدود ۲۰ درصد از جمعیت کشورهای اروپایی را مسلمانان تشکیل خواهند داد.
آلمان و فرانسه میزبان بزرگترین جمعیت مسلمان در اروپا هستند. طبق آمارهای مرکز "پیو"، در سال 2010 ، جمعیت مسلمان آلمان حدود چهار میلیون و هفتصد هزار نفر بود که حدود شش درصد از کل جمعیت این کشور را تشکیل می داد. مرکز "پیو " پیش بینی می کند جمعیت مسلمان آلمان تا سال 2020 به پنج و نیم میلیون نفر خواهد رسید. جمعیت مسلمان فرانسه نیز در سال 2010 حدود چهار میلیون و هفتصد هزار نفر یعنی هفت و نیم درصد از کل جمعیت این کشور بود. مرکز تحقیقاتی "پیو" پیش بینی کرده است تا سال 2020 شمار مسلمانان فرانسه به پنج و نیم میلیون نفر یعنی حدود هشت درصد از کل جمعیت فرانسه خواهد رسید.
عموم آمارهایی که راجع به جمعیت مسلمانان در اروپا ارائه شده است، جمعیت مهاجران مسلمان را که در سالهای 2011 تا 2017 که در نتیجه بحران سوریه به کشورهای اروپایی سرازیر شدند، در نظر نگرفته اند. طبیعتا با احتساب آنها، شمار جمعیت مسلمان اروپا به ویژه آلمان که بیشترین جمعیت مهاجر را در خود جای داده است، حدود یک و نیم میلیون نفر بیشتر از آمارهای موجود خواهد بود. امروزه کشورهای اروپایی با چالش های متعددی بخاطر موج جدید مهاجرت مواجه هستند. این درحالی است که هنوز اختلاف نظرهای جدی میان کشورهای اروپایی درباره ایجاد سیاست واحد درباره مهاجران وجود دارد.
آمارهای سازمان ملل در سال 2015 نشان می دهد که دست کم ۵۹ میلیون نفر در جهان در حال فرار یا مهاجرت بخاطر عواملی مانند جنگ، تغییرات اقلیمی، خشکسالی، فقر و بیکاری یا سرکوب سیاسی هستند. البته ریشه های مهاجرت صرفا به این موارد محدود نمی شود بلکه جنبههای منفی جهانیشدن، سیاستهای اقتصادی دهههای اخیر در سطح بینالمللی، دسترسی بیشتر به رسانهها و نیز سیاست های نظامی و امنیتی قدرتهای بزرگ نیز در پدیده مهاجرت تأثیر گذار بوده اند.
در سال های اخیر، موج مهاجرت در درون اروپا نیز شدتی کمسابقه یافته است. بسیاری از شهروندان یونان و کشورهای بالکان مانند آلبانی، کوزوو و مقدونیه که از بحران های مالی و اقتصادهای ضعیف رنج می برند، مهاجرت به کشورهای ثروتمند اروپا ازجمله آلمان، فرانسه و انگلیس را بهترین راه دستیابی به زندگی مناسب تلقی می کنند. قرارداد ویزای شنگن که بر طبق آن مسافرت به 26 کشور اروپایی بدون روادید امکان پذیر است، مهاجرت را در اروپا آسان کرده است. به همین دلیل گروه های راست افراطی فرانسه از جمله حزب جبهه ملی به ریاست خانم مارین لوپن(Marine Le Pen) همواره بر لزوم لغو قرارداد شنگن برای کنترل مهاجرت از کشورهای ضعیف اتحادیه اروپا، تأکید داشته اند.
امروزه اتحادیه اروپا با موج بیسابقهای از پناهجویان و آوارگان از سه کانون عمده یعنی در آفریقا از مسیر لیبی، در آسیا از مسیر ترکیه و از درون خود قاره اروپا از منطقه بالکان روبروست. براساس گزارش آژانس کنترل مرزهای اتحادیه اروپا موسوم به فرانتکس «Frontex» بیش از 340 هزار پناه جو و مهاجر بین ژانویه و جولای سال 2015 به صورت غیرقانونی وارد کشورهای عضو اتحادیه اروپا شدهاند که نسبت به دوره مشابه سال قبل سه برابر افزایش داشته است. همچنین بر اساس آمار سازمان بین المللی مهاجرت در سال 2014 میلادی، بیش از 170 هزار مهاجر وارد سواحل ایتالیا شدند و بیش از سه هزار و دویست نفر نیز عمدتا به دلیل غرق شدن قایق هایشان در دریا، جان خود را از دست دادند.
برغم این، روند مهاجرت به اروپا بعد از شروع ناآرامی های سوریه در سال 2011، شدت بیشتری به خود گرفت. به گونه ای که این موج مهاجرت، بزرگترین بحران مهاجرت از زمان جنگ جهانی دوم بوده است. از زمان شروع بحران سوریه در سال ۲۰۱۱ میلادی بیش از چهارمیلیون سوری از مسیر دریای مدیترانه یا از راه مرز ترکیه با یونان و بلغارستان وارد اروپا شده اند. در این روند ترکیه نقش پررنگی داشته است. چرا که آنکارا تلاش کرده است از موضوع مهاجران به عنوان یک اهرم فشار جهت اخذ امتیازات مالی و سیاسی از اتحادیه اروپا استفاده کند . بسیاری از مهاجران دراروپا در کمپ هایی به سر می برند که از حداقل امکانات محروم هستند. میلیسا فلمینگ « melissa_fleming» سخنگوی کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان می گوید: «تا سال 2015 حدود 2 میلیون نفر سوریه ای در ترکیه، 1میلیون و صد هزار نفر در لبنان، 630 هزار نفر در اردن، 250 هزار نفر در عراق، 132 هزار نفر در مصر و 24 هزار نفر در کشورهای شمال افریقا ثبت نام شده اند. صرفا در نیمه اول سال 2015 میلادی حدود 700 هزار پناهنده از طریق یونان وارد جمهوری مقدونیه شده اند تا به سایر نقاط اروپا بروند. تعداد مهاجرانی که به سواحل یونان وارد می شوند در شش ماه اول سال 2015 در مقایسه با مدت مشابه در سال گذشته بیش از 408 درصد افزایش یافته است.»
برغم جذابیت ظاهری اروپا برای مهاجران و پناه جویان، در دهه های اخیر بیش از پیش فضای عمومی کشورهای اروپایی برای مهاجران جدید منفی شده است. در ژوئن 2013 میلادی نیز پارلمان اروپا به ایجاد چارچوبی مشترک برای مواجهه با مهاجران رأی داد. مرگ 800 نفر مهاجر در آوریل 2015 میلادی، اتحادیه اروپا را واداشت تا قطعنامه 10 ماده ای را برای مهار موج مهاجرت و پناهندگی تصویب کند. در سال 2018 نیز برخی از کشورهای اروپایی خواهان تشدید سیاست های مهاجرتی شده اند . در این راستا «آندری بابیس» نخست وزیر چک در گفتگو با روزنامه پراوو چاپ پراگ با بیان اینکه اروپا باید راهکاری مدبرانه برای حل بحران مهاجرت در پیش بگیرد، اظهار داشت: «شاید بهتر باشد که اروپا این پیام را به همه پناه جویان و مهاجران دهد که « درخانه هایتان بمانید، ما از اینجا به شما کمک خواهیم کرد». وی با بیان اینکه اروپا از فقدان رویکرد جدی رنج می برد، افزود: «اگر ما صریح و بی پرده سخن بگوییم و خواسته هایمان را مطرح کنیم، این گونه شاهد ورود غیرقانونی مهاجران به اروپا نخواهیم بود.»
مجموع قراین نشان می دهد که اتحادیه اروپا در حال تشدید رویکردهای سخت گیرانه خود درقبال مهاجران مسلمان است.این در شرایطی است که علت عمده افزایش مهاجرت از کشورهای اسلامی غرب آسیا بویژه سوریه، جنگ ها و بحران هایی است که تروریست های تکفیری مورد حمایت امریکا و غرب در منطقه ایجاد کرده اند. یعنی، تشدید مهاجرت از کشورهای مسلمان به کشورهای غربی، ریشه در سیاست های نفع طلبانه دولت های غربی دارد و این دور باطل همچنان در گردش است.
پژوهشگر: دکتر مهدی محمد نیا / نویسنده: موفق/ ویراستار: ترابی/ دبیر: حشمتی/ سردبیر: کاظمی