IRIB World Service

در قسمت 12 برنامه، اختلافات چین و امریکا در مسائل زیست محیطی، فضا و قطب شمال را بررسی خواهیم کرد.

در بخش اول این نوشتار،، به اختلافات زیست محیطی امریکا و چین خواهیم پرداخت. مذاکرات امریکا و چین در خصوص حفاظت از محیط زیست و توسعه پایدار، با پیشنهاد رسمی در چارچوب گفت‌و‌گوی استراتژیک اقتصادی میان چین و امریکا در سال 2006، از‌ سوی هوجین‌تائو، رئیس‌جمهوری وقت چین به جورج دبلیو بوش رئیس جمهور وقت  امریکا ارائه شد. در دور اول گفت‌وگوها در دسامبر سال 2006، دو طرف در‌ زمینه ارتقاء تجارت و سرمایه‌گذاری و حفظ محیط زیست و توسعه پایدار به توافق رسیدند. دور دوم در ماه می سال 2007 در واشنگتن برگزار شد. در این نشست نیز طرفین درباره ارتقای مبادلات مالی، انرژی و محیط زیست به تفاهم رسیده و برخی موافقت‌نامه‌ها را به امضاء رساندند. در زمان ریاست جمهوری باراک اوباما، کاهش گازهای گلخانه‌ای و استفاده از انرژی‌های پاکیزه مورد توجه دولت وی قرار گرفت و امریکا در همین راستا در آوریل ۲۰۱۶، معاهده آب و هوایی پاریس را امضاء کرد. هدف اصلی این معاهده گسترش استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر است زیرا میزان انتشار گاز دی اکسید کربن از عوامل مهم در پدیده تغییرات اقلیمی به شمار می رود. توافق پاریس کشورهای عضو سازمان ملل متحد را به کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای به میزان ۳۲ درصد تا سال ۲۰۳۰ دعوت می‌کند.

باراک اوباما وعده داد که کشورش تا سال ۲۰۲۰ نشر گاز‌های گلخانه‌ای را در مقایسه با سال ۲۰۰۵ به میزان ۱۷ درصد کاهش خواهد داد. اما دونالد ترامپ که در کارزار انتخاباتی­اش مدام از این توافق انتقاد می کرد، پس از رسیدن به کاخ سفید، امریکا را از معاهده آب و هوایی پاریس در ژوئن ۲۰۱۷، خارج کرد. ترامپ پس از خروج از این پیمان اظهار داشت: «به عنوان کسی که عمیقا به محیط زیست اهمیت می دهم نمی توانم با وجدان راحت از توافقی حمایت کنم که برای امریکا یک تنبیه باشد. برای حمایت از شهروندان امریکایی از توافق پاریس خارج می شویم. چراکه این معاهده توزیع عظیم ثروت آمریکا به کشورهای دیگر است. معاهده پاریس به سطح زندگی و کسب و کار مردم آمریکا ضربه سنگینی وارد می‌کند زیرا چین و هند همچنان می‌توانند تا چند سال آینده صنایع زغال سنگ خود را توسعه بدهند اما آمریکا چنین اجازه‌ای ندارد». ترامپ، پدیده گرمایش جو زمین را یک نظریه جعلی توصیف کرده و آن را ساخته و پرداخته چینی‌ها می داند تا از این طریق صنایع آمریکا را محدود کنند این ادعاهای ترامپ در حالی است که امریکا بعد از چین، دومین کشور آلاینده جهان می‌ باشد. چین در واکنش به خروج امریکا از پیمان پاریس اعلام کرد: «چین همچنان به ایده «توسعه سبز و پایدار» پایبند خواهد ماند. تغییرات اقلیمی چالشی جهانی است و هیچ کشوری نمی تواند خود را عاری از آن فرض کند».

در ادامه نوشتار به اختلاف امریکا با چین در فضا خواهیم پرداخت. چینی ها در ژانویه سال 2007،  طی یک عملیاتی، کارایی قدرت نظامی خود در فضا را به رخ آمریکا کشیدند. در این عملیات که بدون هیچ گونه اطلاع رسانی قبلی انجام گرفت، ارتش چین یکی از ماهواره‌های از کار افتاده هواشناسی این کشور را در فضا منهدم کرد که در نوع خود پایانی بر سلطه آمریکا بر جو زمین محسوب می شد. امریکایی ها این عمل چین را نوعی جنگ استراتژیک دانسته و علنی کردن این فناوری را از جانب دولت پکن نوعی مبارزه طلبی آشکار در مقابل دولت واشنگتن تفسیر کردند. برخی از کارشناسان این عمل چین را اقدامی برای کوتاه کردن دست امریکا از آسیا و اثبات کارایی فناوری نظامی پیشرفته چین در فضا تعبیر کردند. از آنجا که آزمایش ضد ماهواره ای چین ، به ادعای امریکا برخلاف توافق های به عمل آمده بین دولت های واشنگتن و پکن بود؛ تنش در روابط چین و آمریکا بالا گرفت و آمریکایی ها برای بازسازی هژمونی از دست رفته خود در فضا شروع به کار کردند و در سال 2008 یکی از ماهواره های از کار افتاده خود را در فضا منهدم کردند.

در سال 2013 مقامات آمریکایی مدعی شدند که پرتاب موشک ارتفاع بالای چین، اولین آزمایش یک موشک رهگیر بوده که می تواند ماهواره های امریکایی موجود در مدار را نابود کند. آمریکا اظهار کرد این پروژه یک موشک زمینی بود که به باور ما اولین آزمایش چین برای ارسال یک رهگیر به منظور شکار ماهواره در مدار است. مایک راجرز، رئیس وقت کمیته اطلاعات مجلس نمایندگان آمریکا اظهار کرد که چین به وضوح وضعیت تهاجمی تری در فضا گرفته است. پنتاگون در همان سال، یک گزارش 83 صفحه ای درباره پیشرفتهای نظامی چین منتشر کرد که قابلیت های فزاینده فضایی چین را مورد تأکید قرار داده بود و گفته بود که پکن به دنبال فعالیتهای مختلف برای جلوگیری از استفاده دشمنانش از دارایی های فضایی در زمان بروز بحران است. اما مقامات پکن تأکید کردند که چین همواره از استفاده صلح آمیز از فضای بیرونی طرفداری کرده و با تسلیحاتی شدن فضا و همچنین رقابت نظامی مخالف است. پکن همچنین با روش توسعه گام به گام توانسته است خود را به سطح رقابت با ایستگاه فضایی بین‌المللی نزدیک کند.

چین با اتصال موفق سفینه فضایی شنزو به ایستگاه فضایی تیانگونگ یک در سال 2015، به چند دهه انحصار آمریکا و روسیه در انتقال فضانورد به ایستگاه‌های مداری پایان داد و آغاز عصری جدید در عرصه رقابت‌های فضایی را رقم زد. چینی‌ها پیش‌بینی می‌کنند تا سال 2022 ایستگاه فضایی مستقل خود را با پرتاب تیانگونگ سه تکمیل کنند. این کشور در مأموریتی دیگر، سه کیهان‌نورد از جمله نخستین زن فضانورد چینی را به ایستگاه فضایی اختصاصی خود در مدار زمین برد.  چین برای برنامه فضایی خود در حدود 6 میلیارد دلار در سال صرف می کند. در حالی که امریکا حدود 40 میلیارد دلار در سال برای برنامه فضایی اش هزینه می کند. با اینکه امریکا چند برابر چین برای برنامه فضایی اش هزینه می کند، اما این کشور در سال 2013 تنها 19 فضاپیما در اختیار داشت درحالیکه چین 14 فضاپیما داشت. این تعداد نشان می دهد که چین به طور جدی وارد عرصه فضا شده است

امریکا که در خصوص اهداف نظامی و جاسوسی چین در فضا نگران است، در سال 2011 قانونی را تصویب کرد که طبق آن ناسا از همکاری با برنامه فضایی دولتی چین به علت نگرانی های امنیتی و نظامی منع شد. جیمز لوئیس، معاون ارشد مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی امریکا دلیل فعالیت های چین در فضا را گریز از آنچه سلطه غرب و امریکا می نامند، می داند. وی می گوید: «این فعالیت ها بر استقلال چین و قدرت بزرگ بودن این کشور تأکید دارد. البته جاه طلبی های فضایی چین موجب ارتقاء پایگاه علمی، تکنولوژیکی، صنعتی و در نهایت منافع اقتصادی نیز می شود». این در شرایطی است که دستور ترامپ در ژوئن 2018 برای ایجاد نیروی فضایی جهت سلطه امریکا بر فضا ، بار دیگر ابعاد جدیدی از جاه طلبی های واشنگتن و تشدید رقابت های امریکا با چین و روسیه در این عرصه را نشان داد. به دنبال دستور ترامپ، «مایک پنس» معاون رئیس جمهور آمریکا نیز اوایل اوت 2018 برنامه ایجاد نیروی فضایی ایالات متحده تا سال ۲۰۲۰ میلادی را اعلام کرد. پنس اعلام کرد که نیروی فضایی، ششمین شاخه نیروهای نظامی آمریکا، تا سال 2020 تشکیل خواهد شد.وی هدف از این برنامه را تضمین سلطه آمریکا بر فضا در رقابت تنگاتنگ با چین و روسیه اعلام کرد.به گفته معاون رئیس جمهور آمریکا، فضا پیش از این جایی آرام و بدون رقابت بود، ولی اکنون به محلی شلوغ و پراز حریف تبدیل شده است.این نیروی جدید، ششمین شاخه نیروهای نظامی آمریکا پس از نیروی زمینی  نیروی دریایی، تفنگداران دریایی، نیروی هوایی، و گارد ساحلی خواهد بود.

در ادامه مقاله به رقابت چین و امریکا در قطب شمال خواهیم پرداخت. دریای قطب شمال حدود 20 درصد از منابع طبیعی جهان را در خود جای داده که توسعه و برداشت آنها با پیشرفت فن آوریها  امکان پذیر شده است. گزارشها حاکی از آن است که میدانهای نفت و گاز قطب شمال ذخایر اثبات شده ای نزدیک به ۴۰۰ میلیارد بشکه معادل نفت دارند. به طور سنتی پنج کشور کانادا، دانمارک، نروژ، روسیه و بویژه آمریکا به فعالیت در قطب شمال می پردازند. اما چین به این موضوع اعتراض کرد و شرکت های خود را برای اکتشاف نفت به قاره یخی ارسال کرد. لین شان‎چینگ، معاون اداره ملی دریا‎های چین در سپتامبر 2017 اعلام کرد: «چین با شروع هشتمین دوره پژوهش‎های علمی خود در قطب شمال تلاش خواهد کرد به منظور کسب اطلاعات بیشتر درباره این منطقه، هر سال تعداد و شعاع چنین پژوهش‎هایی را افزایش دهد. در گذشته چین هر دو یا سه سال یک بار در قطب شمال به انجام پژوهش‎های علمی می‎پرداخت اما در آینده این پژوهش‎ها به صورت سالانه انجام خواهد شد. این پژوهش‎ها در راستای تأمین منافع ملی چین انجام می‎شود».

منتقدان امریکایی می گویند این موضوع نشان از جاه طلبی های گسترده رهبران چین است؛ چرا که این کشور موضوعات مربوط به دریای جنوبی چین را مسئله ای داخلی دانسته، اما ادعاهایی در خصوص قطب شمال مطرح می کند. مجموع تحولات نشان از تداوم و تشدید روز افزون این اختلافات میان امریکا و چین از جمله در عرصه های فضایی ، زیست محیطی و نحوه بهره برداری از قطب شمال در دوره دونالد ترامپ است.