IRIB World Service

در قسمت دهم برنامه وضعیت مهاجرین کاری در روسیه را بررسی خواهیم کرد.

زمانی که به موضوع مهاجرت و مهاجرت کاری مخصوصا در رابطه با وضعیت و شرایط مهاجران کاری آسیای مرکزی در روسیه پرداخته می شود، به نکات مهمی بر می خوریم که آگاهی از آنها به درک ماهیت و ابعاد این موضوع کمک شایانی می­ کند. نخستین موضوع مهم، توزیع نامتوازن جمعیتی مهاجران کاری آسیای مرکزی در روسیه است و هر یک از پنج کشور این منطقه دارای سهم متفاوتی در انتقال مهاجران کاری به روسیه هستند.  

طبق آمار سال 2016میلادی اداره فدرال مهاجرت روسیه، تعداد مهاجرین این 5 کشور آسیای مرکزی در روسیه بدین صورت است که مهاجران کاری از ازبکستان تعداد یک میلیون و هفتصد و پنجاه و پنج هزار و هفتصد و هشتاد و یک نفر (1/755/781 نفر) می باشند. مهاجران کاری قزاقستان تعداد پانصد و هشتاد و هشت هزار و هشتصد و یازده نفر(588/811 نفر)می باشند.  مهاجران کاری قرقیزستان تعداد پانصد و هفتاد و چهار هزار و یکصد و نود و چهار نفر(574/194 نفر)می باشند. مهاجران کاری تاجیکستان تعداد هشتصد و هفتاد و هشت هزار و پانصد و سی و شش نفر(878/536 نفر) می باشند در نهایت مهاجران ترکمنستان تعداد بیست و چهار هزار و سیصد و شصت و سه نفر(24/363 نفر )می باشند. بنابراین، شهروندان جمهوری ازبکستان بیشترین و شهروندان جمهوری ترکمنستان از کم­ترین تعداد مهاجرین در روسیه برخوردارند. 

موضوع مهم دیگر که لازم است در رابطه با وضعیت و شرایط مهاجران کاری آسیای مرکزی در روسیه بدان اشاره گردد، سطح درآمدی و منابع مالی متفاوت مهاجرین  کاری آسیای مرکزی در روسیه بعد از فروپاشی شوروری است.بطوری که ازبکستان با سی و یک میلیارد و پانصد میلیون دلار(31/500/000/000 دلار) در رتبه نخست، تاجیکستان با هفده میلیارد و هفتصد میلیون دلار( 17/700/000/000دلار) در رتبه دوم، قرقیزستان با ده میلیارد و دویست میلیون دلار(10/200/000/000 دلار) در رتبه سوم، قزاقستان با دو میلیارد دلار(2/000/000/000 دلار) در رتبه چهارم و ترکمنستان با دویست میلیون دلار(200/000/000 دلار) در رتبه پنجم قرار دارد. سهم و تأثیرگذاری مبالغ انتقالی مهاجران کاری در اقتصاد کشورهای آسیای مرکزی متفاوت است. البته این امر بستگی مستقیم به وضعیت اقتصادی کشورهای منطقه دارد. به همین دلیل، مهاجرین کاری ازبکستان از نظر تعداد و مبلغ انتقالی از بازار روسیه در رتبه نخست منطقه آسیای مرکزی قرار دارند

 بنابراین، سه کشور تاجیکستان، قرقیزستان و ازبکستان بیشترین وابستگی مالی و قزاقستان و ترکمنستان کم­ترین وابستگی را به مهاجرین کاری در فدراسیون روسیه دارند. موضوع مهم دیگر در تاثیر گذاری مهاجرت کاری در اقتصاد کشورهای آسیای مرکزی، وضعیت توزیع جغرافیایی مهاجران کاری در شهرها و مناطق مختلف روسیه است. بخش مهم و اصلی مهاجران در دو شهر بزرگ مسکو و سن پترزبورگ حضور دارند و مابقی در دیگر شهرها و مناطق روسیه  ساکن هستند. با این وجود، مسکو و سن پترزبورگ همچنان به عنوان مقصد نخست مهاجران کاری آسیای مرکزی، جایگاه سنتی خود را حفظ کرده ­اند. بخش اعظم مهاجران آسیای مرکزی، فاقد تحصیلات عالی و یا مهارت­ های فنی و تخصصی هستند و به همین دلیل عمدتاً در بخش­ هایی مانند ساخت و ساز به عنوان کارگران ساختمانی، خدمات شهری و شهرداری­ ها در امر نظافت و رفتگری، نگهبانی و نگهداری از اماکن و ساختمان­ ها، نظافت منزل، مراقبت از سالمندان و بیماران مشغول به فعالیت هستند.

مهاجران کاری آسیای مرکزی عمدتاً در بخش­ هایی مشغول به کار می­ شوند که جوانان و نسل جدید روسی کمتر حاضر به انجام آن می­ شوند و از این­رو، بخش مهمی از نیازهای کاری جامعه روسیه از طریق مهاجرین کاری آسیای مرکزی جبران می ­شود. همچنین، سطح پایین پرداخت­ ها و دیگر مزایای شغلی از جمله بیمه و تأمین اجتماعی نیز موجب کاهش هزینه­ ها برای کارفرمایان روسی در مقایسه با جذب و استخدام شهروندان روسیه می­ شود و از این نظر نیز به کارگیری و اشتغال کارگران مهاجر آسیای مرکزی به عنوان نیروی ارزان و قابل دسترس دارای منافع و مزیت­ های قابل توجهی برای روس ها از سال1992 تا امروز بوده است. بنا بر اطلاعات منتشر شده هم اکنون حدود سیزده میلیون (13 ) نفر از جمعیت تقریبا یکصد و چهل و پنج میلیون(145/000/000) نفری روسیه را مهاجران جمهوری ­های سابق شوروی تشکیل  می ­دهند. بخشی از مهاجرین کاری آسیای مرکزی به صورت قانونی و رسمی وارد بازار کار روسیه می ­شوند و دارای مجوز قانونی اقامت و کار در شهرها و مناطق مختلف این کشور هستند.

بخشی از این جامعه مهاجران موفق به دریافت شهروندی روسیه می­ شوند، اما بخش مهم دیگر از مهاجران نیز به صورت غیرقانونی از آسیای مرکزی وارد روسیه می ­شوند. یاروسلاو نیلوف، رئیس کمیته دومای کشوری در امور کار و سیاست اجتماعی  و امور جنگ دیدگان  معتقد است مسکو باید به سیاست  کنترل شدید بر مهاجران غیر قانونی ادامه بدهد. وی در مصاحبه با « اسپوتنیک» گفت: ما به دولت پیشنهاد کردیم کنترل مهاجرت غیرقانونی  و استخدام  مهاجران شدیدتر شود. اما مهم تر آن است که باید بر خروج سرمایه از کشور نظارت شود. کار و ارسال دستمزد، مهمترین هدفی است که مهاجران در نظر دارند. عضویت کشورهای آسیای مرکزی در جامعه کشورهای مستقل مشترک المنافع و لغو نظام روادید یا همان صدور ویزا برای شهروندان برخی از کشورهای  این منطقه از طرف روسیه موجب تسهیل مسافرت شهروندان کشورهای آسیای مرکزی به روسیه شده است. این امر زمینه­ ای را فراهم می ­آورد تا افراد با اهداف دیگری مانند دیدار با بستگان و خانواده، گردشگری و یا ادامه تحصیل وارد روسیه شوند، اما در عمل با اقامت غیرقانونی در روسیه به صورت مهاجرین کاری در روسیه فعالیت می­ کنند.

طبق آمارهای منتشر شده، تقریباً ۳۰۰ هزار نفر از مهاجرین کاری آسیای مرکزی را مهاجرین غیر قانونی تشکیل می­ دهند. بخش اعظم مهاجرین کاری آسیای مرکزی در حومه شهرها و مناطق فقیرنشین روسیه زندگی می­ کنند. سطح پایین مشاغل مهاجرین کاری و درآمدهای آنان و نیز غیرقانونی بودن اقامت و اشتغال بسیاری از آن­ها و نگرانی از بازداشت و اخراج از روسیه از جمله دلایل مهم اسکان و اقامت مهاجرین کاری آسیای مرکزی در حومه شهرها و مناطق فقیرنشین روسیه است. علاوه بر اقامت و اشتغال غیر قانونی، تخلفات برخی از مهاجرین در زمینه فرار مالیاتی، عدم پرداخت اجاره بهای مسکن یا محل کار و درگیری و منازعه بعضاً خونین با شهروندان و کارفرمایان روسی منجر به بازداشت و اخراج بسیاری از آنان از سوی اداره مهاجرت و نیروهای پلیس و امنیتی روسیه می­ شود. در چنین مواردی، دولت روسیه در یک اقدام تنبیهی و بازدارنده امکان و اجازه بازگشت مجدد به مقهاجرین اخراجی را نمی­ دهد.

طی سال­ های 2016 و2017میلادی، بیش از یکصد و نوزده هزار نفر(119/000 نفر) از مهاجرین قرقیز به دلیل اشتغال غیر قانونی در فهرست سیاه اداره فدرال مهاجرت روسیه قرار گرفتند. هر چند پس از عضویت قرقیزستان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا و تماس­ هایی که ما بین آلماز بیک آتامبایف رئیس جمهور قرقیزستان با ولادیمیر پوتین صورت گرفت، هفتاد و شش هزار نفر(76/000 نفر) در سال ٢٠١٥ میلادی و شش هزار و هفتصد نفر(6/700 نفر) نیز در سال ٢٠١٦ میلادی از این فهرست خارج شده ­اند. با این وجود، تعداد شش هزار و پانصد نفر(6/500 نفر) جدید از شهروندان قرقیزی نیز به فهرست سیاه اداره فدرال مهاجرت روسیه در سال ٢٠١٦ میلادی اضافه شدند و این افراد حق ورود به روسیه را ندارند. موضوع مهاجرت غیر قانونی همچنان یکی از چالش­ های مهم روسیه در قبال مهاجرین کاری آسیای مرکزی محسوب می ­شود که با توجه به شرایط اقتصادی و امنیتی روسیه، روند بازداشت و اخراج این دسته از مهاجرین در روسیه شدت نیز گرفته است.

با این وجود، مهاجران کاری آسیای مرکزی همچنان نقش بسیار مهمی در بخش ­های کارگری و خدماتی شهرهای بزرگی مانند مسکو و سن پترزبورگ ایفاء می­ کنند و در آینده نزدیک بسیار بعید به نظر می­ رسد که تغییری گسترده در این وضعیت ایجاد شود.  می­ توان گفت که مهاجرت از جمهوری­ های شوروی سابق، به ویژه آسیای مرکزی، به چالشی برای تصمیم­ سازان روس در سال­ های بعد از سال2015میلادی تا به امروز تبدیل شده است.