IRIB World Service

در قسمت نهم برنامه رویکرد مسکو در قبال مهاجرین کاری از کشورهای آسیای مرکزی را بررسی خواهیم کرد.

فدراسیون روسیه با هفده میلیون و هفتاد و پنج هزار و چهارصد( 17/075/400 )کیلومتر مربع وسعت، پهناورترین کشور جهان است. پهناوری روسیه کمتر از دو برابر مساحت کانادا یا چین یا ایالات متحده آمریکا و بیشتر از یک دوم مساحت قاره آفریقا است. روسیه با حدود یکصد و چهل و چهار میلیون و پانصد هزار نفر جمعیت ( 144/500/000 نفر) در سال ۲۰۱۷میلادی نهمین کشور پرجمعیت دنیا است. از نظر جغرافیایی روسیه در آسیای شمالی و اروپای شرقی واقع است و با اقیانوس آرام شمالی و اقیانوس منجمد شمالی، و نیز با دریای خزر، دریای سیاه، و دریای بالتیک مرز آبی دارد. روسیه با ۱۴ کشور آسیایی و اروپایی مرز زمینی دارد.

فدراسیون روسیه یکی از بزرگ­ترین کشورهای مهاجرپذیر و مهاجر فرست در جهان است. این کشور از یک سو، همواره میزبان حجم گسترده ­ای از مهاجرین جمهوری­ های شوروی سابق به ویژه از مناطق آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی، اوکراین و بلاروس بوده است و از سویی دیگر، بخش مهمی از نسل جوان این کشور در جستجوی شرایط بهتر زندگی و اقامت یا ادامه تحصیل به کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی مهاجرت کرده ­اند. نوسان جهانی قیمت نفت و گاز، بحران اوکراین و تحریم اقتصادی روسیه از سوی جهان غرب و وقوع برخی حوادث تروریستی موجب تشدید روند مهاجرت در روسیه طی سال­ های 2014 تا 2017 میلادی نیز شده است. اما در نقطه مقابل، روسیه همواره یک کشور مهاجرپذیر بوده و کشورهای منطقه آسیای مرکزی یکی از مهم ­ترین کانون­ های مهاجرت به این کشور طی 27 سال گذشته بوده است. جامعه روسیه از همان ابتدای استقلال با پدیده مهاجرت گسترده از جمهوری­ های سابق اتحاد جماهیر شوروی مواجه شد که وضعیت نامناسب و آشفته اقتصادی و اجتماعی سال­ های ابتدایی دهه 1990 میلادی بیشترین نقش را در شکل­ گیری این وضعیت داشت.

دولت روسیه همانند سایر کشورهای جهان اقدام به طبقه­ بندی روادید برای ورود به کشور نموده است. مهاجرت به روسیه از طریق اخذ ویزای کار و تخصص در یکی از انواع مهم آن در کنار ویزای تحصیلی و ویزای سرمایه گذاری به شمار می ­رود. به طور کلی، متقاضیان کار در روسیه حتماً می­ بایست به زبان روسی تسلط کامل داشته باشند. متقاضیانی که دارای دعوت نامه کاری از سوی کارفرمای روسی می­ باشند، جهت اخذ ویزای کاری روسیه در اولویت هستند اما آن دسته از افرادی که متقاضی مهاجرت کاری به این کشور هستند و دعوت­نامه کاری ندارند نیز می ­توانند از طریق اخذ ویزای کار آفرینی خصوصی در روسیه اقدام نمایند. در این حالت شخص می­ بایست یک کسب و کار را که البته مورد تأیید اداره مهاجرت روسیه باشد، راه اندازی نماید .مسیر یاد شده، در واقع مسیر قانونی و رسمی پذیرش مهاجرین کاری در روسیه است که تنها بخشی از مهاجرین را در بر می­ گیرد.

 طبق ارزیابی اداره مهاجرت روسیه، سالانه در این کشور بین سه تا پنج میلیون شهروند خارجی بدون اجازه رسمی مشغول فعالیت می شوند. ماکسیم توپیلین، وزیر کار و تأمین اجتماعی روسیه در این رابطه معتقد است: در حال حاضر تلاش بر این است که با چنین مساله ­ای در سطوح مختلف مبارزه شود، اما فعلا نه جریمه­­ ای وجود دارد و نه قوانین سختی برای ملزم کردن کارفرمایان روس به پیروی از قانون. مهاجران غیرقانونی نیز برای کار به روسیه می ­آیند. در نتیجه، یکی از کاربردی ترین شیوه­ ها برای مبارزه با مهاجرت غیرقانونی یورش به ساختمان های در حال ساخت و خوابگاه­ های غیرقانونی است. بیگانگان فاقد مادرک لازم به پاسگاه ­های پلیس برده شده و هویت آن­ها و هدف از حضور آنها در روسیه مشخص می ­شود. طبق قوانین مهاجرتی روسیه، آن دسته از مهاجرانی که از قوانین مهاجرت روسیه پیروی نمی کنند، یا مرتکب خلاف اداری در قلمروی روسیه شده­ اند، باید به کشور خود بازگردند.

پدیده مهاجرت غیر قانونی همچنان یکی از چالش­ ها و مشکلات مهم دولت روسیه به شمار می ­رود. اظهارات نیکولای پاتروشف، دبیر شورای امنیت ملی روسیه به روشنی گویای این وضعیت است: هیچ کاهش چشمگیری در تعداد مهاجران غیرقانونی در روسیه وجود نداشته و این مساله امنیت عمومی این کشور را تهدید کرده و زمینه لازم را برای تروریسم فراهم کرده است. شرایط برای کار اتباع خارجی در روسیه بسیار ساده شده است و شرایط لازم برای پذیرش مهاجران خارجی در روسیه فراهم شده است. علی­رغم تسهیل شرایط پذیرش مهاجران خارجی، تعداد مهاجران غیرقانونی در روسیه با کاهش چندانی روبرو نشده و این مسأله همچنان یک تهدید علیه امنیت عمومی روسیه به شمار می­ رود و زمینه لازم را برای فعالیت­ های تروریستی فراهم می ­کند. 

سیاست مهاجرتی فدراسیون روسیه در قبال کشورهای مختلف ،یکسان نبوده و با توجه به پیوندهای سنتی که میان روسیه و جمهوری­ های شوروی سابق وجود دارد، مسکو همواره امتیازات و تسهیلات خاص و متفاوتی برای متقاضیان مهاجرت از جمله مناطق آسیای مرکزی و قفقاز قائل شده است. از جمله می­ توان به برقراری نظام لغو روادید و عدم نیاز به صدور و دریافت ویزا، مدت زمان اقامت در روسیه و سایر حمایت­ های قانونی و مهاجرتی اشاره نمود. این امر در قالب موافقتامه ­های دو جانبه میان روسیه و کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز و نیز در قالب جامعه کشورهای مستقل مشترک­ المنافع در 27 سال گذشته، تصویب و اجرایی شده است. اما با تشکیل اتحادیه اقتصادی اوراسیا، سیاست مهاجرتی روسیه به ویژه در رابطه با مهاجرین کاری وارد مرحله جدیدی شده است. اتحادیه اقتصادی اوراسیا با هدف همکاری اقتصادی و تجاری از سوی پنج عضو اصلی آن یعنی فدراسیون روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان، ارمنستان در اول ژانویه ٢٠١٥ میلادی تأسیس شد.

اتحادیه اقتصادی اوراسیا بیش از 182 میلیون نفر را تحت پوشش فعالیت­ های خود دارد که این امر ظرفیت قابل توجهی را در حوزه گردش سرمایه، کالا و خدمات در بازار بزرگ اقتصادی این اتحادیه فراهم می­ سازد. نکته بسیار مهم در رابطه با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، ساختار نامتوازن و هرمی با محوریت فدراسیون روسیه است. در واقع، در راس هرم، فدراسیون روسیه و در قاعده آن سایر اعضاء قرار دارند. بیش از 84 درصد از جمعیت 182 میلیون نفری اتحادیه اقتصادی اوراسیا در روسیه زندگی می­ کنند و بیش از 88 درصد از مجموع 2000 میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی اتحادیه متعلق به روسیه است. به همین دلیل، تشکیل اتحادیه اقتصادی اوراسیا یک ابزار و اهرم فشار جدیدی را علاوه بر جامعه کشورهای مستقل مشترک ­المنافع و پیمان امنیت دسته جمعی برای کنترل مناطق پیرامونی در اختیار روسیه قرار داده است. یکی از مهم­ترین مواردی که در چهارچوب اتحادیه اقتصادی اوراسیا از سال 2015 میلادی با هدایت و محوریت روسیه دنبال شده است، موضوع مهاجرت و به ویژه مهاجرین کاری است.

در این راستا برای شهروندان کشورهای عضو اتحادیه یعنی قزاقستان، قرقیزستان، ارمنستان و بلاروس امتیازات و تسهیلاتی پیش­ بینی شده است که کشورهای غیر عضو مانند ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان از آن­ها محروم شده­ اند. به عنوان مثال، از اول ژانویه 2015 میلادی، در قوانین مهاجرت روسیه تغییراتی ایجاد شد که طبق آن ورود شهروندان ازبکستان، تاجیکستان و برخی از دیگر کشورهای مستقل مشترک­ المنافع  به قلمرو روسیه با محدودیت هایی همراه شد. از اول ژانویه سال 2015 میلادی، هر شهروند از کشورهای مذکور که برای کار به روسیه سفر می‌کند، موظف به یادگیری و امتحان زبان روسی، دانستن قوانین و تاریخ روسیه جهت دریافت گواهی‌نامه خاص می‌باشند که بدون این گواهی‌نامه نمی‌تواند از نظر قانونی صاحب شغل شوند. 

 کارفرمایان روس از امتیازات ارایه شده به مهاجرین کاری کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا استقبال کرده اند. چرا که آنها نیازی به پرداخت حق بیمه ماهانه اضافی ندارند و قوانین اشتغال برای این نوع مهاجرین کاری عملا هیچ تفاوتی با قوانین پذیرفته شده برای روس‌ها ندارد. آمار وجوه ارسالی مهاجرین از روسیه به میهن خود در سال‌های 2014 و 2015 میلادی نشان می‌دهد که کشورهایی که عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیستند، بیشتر دچار کاهش وجوه ارسالی می‌شوند. اما در مقابل، کشورهای عضو اتحادیه یا با افزایش وجوه ارسالی و یا با کاهش جزئی این وجوه مواجه شده اند.