IRIB World Service

در قسمت هفتم برنامه وضعیت مهاجرت کاری از قرقیزستان به روسیه را بررسی خواهیم کرد.

جمهوری قرقیزستان با ١٩٩ هزار و ٩٥١ کیلومتر مربع مساحت، کوچک ترین کشور منطقه آسیای مرکزی است که از شمال با قزاقستان، از جنوب با تاجیکستان، از غرب با ازبکستان و از شرق و جنوب شرقی با چین همسایه و هم‌ مرز است. قرقیزستان با جمعیت تقریباً شش میلیون نفری، از نظر جمعیتی نیز در موقعیت  پایینی در منطقه آسیای مرکزی قرار دارد و تنها ترکمنستان با  پنج میلیون نفر جمعیت پس از قرقیزستان قرار دارد .

نظام سیاسی قرقیزستان از یک ساختار نسبتاً دموکراتیک برخوردار است و تنها کشور منطقه آسیای مرکزی است که فاقد رئیس جمهور مادم العمر بوده و انتخابات چند حزبی و تقریباً آزاد در آن برگزار می­شود. هر چند این ساختار سیاسی نسبتاً دموکراتیک و منعطف در مقاطعی منجر به بروز بحران و اعتراضات سیاسی از جمله وقوع انقلاب لاله­ ای ( Revolution Tulip) گردید. گل لاله نماد انقلابی مردم قرقیزستان در انقلاب سال 2005 میلادی بود که منجر به برکناری عسگر آقایف و اعتراضات گسترده و خشونت ­آمیز برای استعفای قربان بیگ باقی‌یف در سال ٢٠١٠میلادی شد.در عین حال قرقیزستان ، ضعیف ­ترین و کوچک­ترین اقتصاد در منطقه آسیای مرکزی را داردد.

قرقیزستان در زمینه انجام اصلاحات اقتصاد لیبرال و مورد توصیه بانک جهانی و صندوق بین ­المللی پول در منطقه آسیای مرکزی پیشگام بوده و از این منظر در مقاطعی به سوئیس آسیای مرکزی نیز مشهور شده است. اما عدم برخورداری از منابع نفت و گاز، وقوع بحران­ ها و بی­ ثباتی­­ های مداوم سیاسی به موازات وجود شبکه فساد اقتصادی و رانت دولتی در قرقیزستان موجب شده است این کشور با مشکلات قابل توجه اقتصادی مواجه شود. مهاجرت بخش مهمی از شهروندان قرقیزستان به کشورهایی مانند روسیه و قزاقستان  در 27 سال گذشته از زمان کسب استقلال در سال1991 میلادی تا امروز (2018 میلادی) از جمله تبعات این مشکلات اقتصادی بوده است.به طور کلی، در رابطه با پدیده مهاجرت کاری شهروندان قرقیزستان عوامل متعددی وجود دارد اماعامل اصلی فشار برای نیروی کار کشور، فقر گسترده است.

( موسیقی فاصله مناسب )

گوینده 1:

مهاجران اصلی کاری بیشتر ساکن مناطق جنوبی قرقیزستان مانند اوش، جلال­ آباد و باتکن هستند. همانند تاجیکستان و ازبکستان، دره فرغانه در بخش متعلق به قرقیزستان نیز پرجمعیت و فقیراست و بخش قابل توجهی از مهاجران کاری قرقیزی به این منطقه اختصاص دارد. در نتیجه شرایط نامناسب اقتصادی، نیروی کار قرقیزستان به خارج از کشور مهاجرت می کنند. ارزیابی ­های مختلف در جمهوری قرقیزستان گویای آن است که بیش از پانصد هزار نفر درگیر موضوع مهاجرت نیروی کار هستند که با توجه به چنین حجم قابل توجهی از مهاجران کاری، وجوه ارسالی آنان به بخش جدایی ­ناپذیر اقتصاد قرقیزستان تبدیل شده است. وجوه ارسالی مهاجران کاری به چهارده تا شانزده درصد تولید ناخالص داخلی این کشور می­ رسد. در برخی از گزارشها این رقم تا 27 درصد نیز اعلام شده است.

در مجموع، در سال‌های 2012 تا 2016 میلادی، با توجه به آمار بانک مرکزی قرقیزستان، وجوه ارسالی مهاجران کاری این کشور نه میلیارد و یکصد میلیون دلار(9/1 میلیارد دلار) برآورد شده است. یعنی مهاجران کاری این کشور طی پنج سال، نصف تولید ناخالص داخلی سالانه را به قرقیزستان انتقال دادند. الحاق قرقیزستان به اتحادیه اقتصادی اوراسیا و افزایش وجوه ارسالی مهاجران کاری موجب کاهش قابل توجه عواقب بحران اقتصادی در سال‌های 2014 تا 2016 میلادی برای این کشور شد. در واقع، وابستگی اقتصاد به مهاجران کاری با کاهش اثرات منفی فرآیندهای بحرانی در کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و انطباق قوانین کار در چارچوب فضای مشترک اقتصادی اتحادیه اوراسیا نقش مثبتی داشته است.                 

بالاترین میزان حجم انتقال پول مهاجران کاری قرقیز در 5 سال اخیر در سال 2013میلادی و از کشور روسیه به مقدار دو میلیارد و یکصد میلیون دلار بوده است. در سال‌های 2014 و 2015 میلادی با شروع بحران اقتصادی روسیه، وجوه ارسالی نیز رو به کاهش نهاد و ارزش روبل در برابر دلار کاهش یافت و در نتیجه منجر به کاهش حجم دلار شد. در سال 2015میلادی حجم آن  کاهش پیدا کرد و به یک میلیارد و چهار صد میلیون دلار( 1/4 میلیارد دلار) رسید اما در سال 2016میلادی روند معکوسی به ثبت رسید و انتقالات پول چهار برابر افزایش یافت. الحاق کامل قرقیزستان به اتحادیه اوراسیا در ژانویه سال 2015 میلادی یکی از عوامل مهم این افزایش چشمگیر بوده است. به همین دلیل، قرقیزستان در سال 2016 میلادی در صدر جدول میزان حجم وجوه ارسالی از روسیه در میان کشورهای این اتحادیه قرار داشت. 

اما در این بین نباید از مهم ترین مشکل مالی دولت قرقیزستان بعد از استقلال غافل شد. قرقیزستان به دلایل مختلف از جمله فقر عمومی و پایین بودن سطح معیشتی مردم خود طی سنوات گذشته مجبور به استقراض خارجی از سایر کشورها شده است، مجموع بدهی‌های عمومی قرقیزستان حدود چهار میلیارد و چهارصد میلیون دلار(4/4 میلیارد دلار) تقریبا معادل ۵۸ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور‌ برآورد می‌شود که از این میان سه میلیارد و هشتصد و هشتاد و پنج میلیون دلاربدهی خارجی دولت است. عاقل‌بیک جاپاروف، یکی از نمایندگان پارلمان قرقیزستان معتقد است، طی پنج سال گذشته سهم چین در بدهی‌های خارجی قرقیزستان از دو درصد به 44 درصد افزایش یافته است. بدهی قرقیزستان به چین که معادل یک میلیارد و هفتصد میلیون دلار (1/7 میلیارد دلار) است، که بار سنگین مالی روی دوش دولت بیشکک ایجاد کرده است.

کشور قزاقستان دومین مقصد مهم مهاجران کاری قرقیزستان به شمار می ­رود. علاوه بر همسایگی دو کشور و سهولت ارتباط زمینی و هوایی، اقتصاد ضعیف و شکننده قرقیزستان در مقابل اقتصاد قزاقستان، عضویت قزاقستان و قرقیزستان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز موجب شده است کارگران مهاجر قرقیزی از تسهیلات مناسب­تری در قزاقستان در مقایسه با مهاجرین کاری ازبک و تاجیک برخوردار شوند. طبق توافقات صورت­ گرفته میان مقامات دو کشور، مهاجرین کاری قرقیزستان به هنگام ورود به قزاقستان باید تا ظرف سی روز نسبت به ثبت نام و دریافت مجوز کار اقدام کنند. طبق آمار منتشر شده از سوی اداره دولتی مهاجرت جمهوری قرقیزستان، بیش از 113 هزار نفر از مهاجرین قرقیز در قزاقستان مشغول به کار هستند. شاید بتوان مهم­ترین مزیتی را که قزاقستان برای مهاجرین کاری قرقیزستان در مقایسه با روسیه دارد مجاورت جغرافیایی و سهولت ارتباط زمینی و هوایی دانست.

این موضوع این امکان را برای مهاجرین که عمدتاً مردان هستند، فراهم می ­آورد تا بتوانند به دفعات بیشتری به قرقیزستان سفر نموده و در جمع خانواده ­های خود باشند. این امر از نظر کاهش آسیب­ های اجتماعی مانند بحران هویت مهاجرین کاری و فروپاشی و طلاق خانواده ­های مهاجرین، نکته بسیار مهم و شایان توجهی است. در مجموع، حضور بیش از پانصد هزار نفر از جمعیت شش میلیونی جمهوری قرقیزستان در خارج از این کشور به ویژه فدراسیون روسیه، یکی از موضوعات اصلی و مهم اجتماعی و اقتصادی در این کشور منطقه آسیای مرکزی به شمار می­ رود. این امر از یک سو، موجب کاهش سطح بیکاری و مطالبات اقتصادی و اجتماعی نسل جوان و متقاضی کار در جامعه قرقیزستان شده است و از سویی دیگر، نقش بسیار مهمی در حفظ و تداوم وابستگی سیاسی و اقتصادی این کشور به فدراسیون روسیه داشته است.

عضویت قرقیزستان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز به تداوم و تسهیل این روند به ویژه در رابطه با روسیه و قزاقستان کمک نموده است و از این منظر، مهاجران کاری قرقیز از موقعیت و شرایط به مراتب مناسب­ تری در مقایسه با مهاجرین کاری ازبک و تاجیک قرار دارند.