IRIB World Service

در بخش نهم مقاله، اختلافات چین و امریکا در شورای امنیت سازمان ملل متحد را بررسی خواهیم کرد.

چین بعنوان یکی از اعضای دائم شورای امنیت بهمراه روسیه طی سالیان گذشته بارها قطعنامه های پیشنهادی امریکا در شورای امنیت سازمان ملل متحد را وتو کرده است. در ادامه نوشتار به بررسی این موضوع در قضیه میانمار، سودان، زیمبابوه و سوریه خواهیم پرداخت. در ژانویه 2007، شورای امنیت سازمان ملل متحد جلسه ای برای بررسی وضعیت میانمار تشکیل داد. انگلیس و ایالات متحده پیش نویس قطعنامه ای را در این خصوص ارائه کردند. این قطعنامه خواستار دسترسی بدون محدودیت سازمان های بشردوستانه به اطلاعات و مکان مورد نظر و همکاری کامل دولت برمه با سازمان های بین المللی شد اما علیرغم رأی مثبت امریکا، کشور چین به همراه روسیه و آفریقای جنوبی رأی مخالف به این قطعنامه دادند. از دید کارشناسان، چین با انگیزه هایی نظیر تمایل به گسترش نفوذ خود در میانمار، محدود کردن نفوذ غرب در میان همسایگان خود و اخذ امتیازات اقتصادی از دولت میانمار چنین تصمیمی را اتخاذ کرده است

در سال 2008 دیوان بین المللی کیفری لاهه حکم جلب عمر البشیر، رئیس‌جمهوری سودان را صادر کرد و شورای امنیت سازمان ملل به منظور محکوم کردن اقدام عمر البشیر در اخراج نمایندگان آژانس‌های امدادرسانی تشکیل جلسه داد. نماینده سودان در شورای امنیت اعلام کرد که نمایندگان این آژانس‌ها به نام امدادگر اقداماتی را در راستای بی‌ثبات کردن سودان انجام داده‌اند. ایالات متحده در شورای امنیت اما موضعی بسیار تند اتخاذ کرده و اقدام خارطوم در اخراج نمایندگان آژانس‌های کمک‌رسانی را بی‌رحمانه و از روی عجله خواند. اعضای دائمی شورای امنیت به منظور درخواست از سودان برای تغییر تصمیم اخراج امدادگران تشکیل جلسه دادند، اما در نهایت رأی مخالف چین که متحد تجاری سودان نیز هست، اعضا را در هدفشان ناکام گذاشت. چین به همراه روسیه و کشورهای آفریقایی موافق تعلیق پرونده عمر البشیر در دیوان لاهه بودند و عملی شدن حکم جلب وی را اقدامی در راستای تضعیف تلاش‌ها برای برقراری صلح در منطقه می‌دانستند. از سوی دیگر آمریکا به همراه انگلیس و فرانسه بدون توجه به قاعده عرفی مصونیت سران کشورها ، معتقد بودند که هیچ دلیلی برای توقف حکم جلب و محاکمه عمر البشیر وجود ندارد.

جان ادواردز (John Edwards)، تحلیلگر روابط چین و آمریکا در خصوص وتوی بیانیه محکومیت آمیز شورای امنیت علیه سودان توسط چین می گوید: «آمریکایی ها این اقدام پکن را ناشی از سود سرشار نفت سودان برای چین و افزایش نیاز این کشور به انرژی می دانند».

در مارس 2008 پیش‌نویس قطعنامه شورای امنیت علیه دولت زیمبابوه و رابرت موگابه رئیس جمهوری این کشور، توسط چین و روسیه وتو شد. این پیش نویس خواهان وضع قوانین ممنوعیت سفرهای خارجی برای مقام های زیمبابوه و همچنین ضبط دارایی های مربوط به موگابه و دیگر مقام های عالی رتبه زیمبابوه بود. چین به عنوان مخالف این پیش نویس، معتقد بود که تصویب این قطعنامه، تلاش های اتحادیه آفریقا برای میانجیگری در زیمبابوه را تحت تاثیر قرار داده و مذاکرات در حال انجام دولت زیمبابوه و مخالفان آن را با شکست روبرو می کند. مورد دیگری که چین و آمریکا در شورای امنیت ، بر سر آن اختلاف نظر سیاسی دارند، بحران سوریه می باشد . چین و روسیه از زمان شروع بحران سوریه در سال 2011، به دلیل وتوی قطعنامه های پیشنهادی علیه سوریه با انتقادات شدیدی از سوی بانیان قطعنامه ها بویژه امریکا مواجه شده است . چین و روسیه معتقدند تصویب قطعنامه ای علیه سوریه تکرار تجریه تلخ لیبی می باشد لذا راه حل ناآرامی ها از سویی پاسخ به خواست مشروع مردم سوریه در محیطی عاری از خشونت و از سویی دیگر پاکسازی تروریست های تکفیری داعش است.

در مجموع چین به همراه روسیه هر گونه اقدام در چارچوب فصل هفتم منشور ملل متحد را که زمینه ساز تحریم و اعمال زور و مداخله نظامی در سوریه باشد غیر قابل پذیرش می دانند.  چین و روسیه خواستار حل مسالمت آمیز بحران هستند و مذاکره را بهترین راه حل بحران سوریه می دانند. تا پیش از وتوی قطعنامه های ضد سوری در شورای امنیت، ایالات متحده و کشورهای عربی مخالف سوریه، به چین و نقش آن در منطقه نگاهی توام با خوش بینی داشتند. آنان به ایفای نقشی همسو با غرب از سوی چین در این منطقه امیدوار بوده اند، اما این امیدواری دیری نپایید، زیرا رای چین در مخالفت با قطعنامه های پیشنهادی امریکا علیه سوریه بقدری برای واشنگتن ناراحت کننده بود که نماینده آمریکا در سازمان ملل، مواضع پکن را زشت و زننده خواند. با حمایت های ایران، محور مقاومت و روسیه از ارتش و نیروهای مردمی سوریه، تروریست های تکفیری داعش در سوریه کشته یا مجبور به ترک این کشور شدند.حال آنکه آمریکا و متحدان مرتجع عربی آن در عمل، ته تنها علیه داعش اقدام نکردند بلکه به موازات حمایت های مالی ، لجستیکی و نظامی از تروریست ها، در شورای امنیت برای محکومیت دولت قانونی سوریه از هیچ تلاشی فروگذار نکردند .

یوان مک کردی (Euan McKirdy) روزنامه نگار و تحلیل گر، شش قطعنامه شورای امنیت علیه سوریه را که توسط چین وتو شده بر اساس تاریخ آنها دسته بندی کرده است. وی می گوید: «اولین قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد در مورد سوریه شش ماه پس از آغاز درگیری در این کشور در 4 اکتبر سال 2011 مطرح شد. علی رغم اینکه امریکا و متحدانش به تصویب قطعنامه‌ای در محکومیت دولت سوریه رأی مثبت دادند اما چین به همراه روسیه اقدام به وتوی این قطعنامه نمودند. دومین قطعنامه در 4 فوریه 2012 بود که چین به همراه روسیه اقدام به وتوی آن کرد، قطعنامه ای که نگرانی شدید در مورد بدتر شدن وضعیت سوریه را متذکر بود. سومین قطعنامه در 19 جولای 2012 بود. چینی ها و روس ها علیه پیش نویس این قطعنامه که مقامات سوریه را متهم به نقض حقوق شهروندان می کرد ، از وتو استفاده نمودند. چهارمین قطعنامه در 22 می سال 2014 بود. روسیه و چین، قطعنامه پیشنهادی غرب با مضمون نقض حقوق بشر توسط مقامات سوریه را وتو کردند، پس از آن نماینده آمریکا در سازمان ملل، ناخشنودی خود را از اقدام روسیه و چین برای جلوگیری از ارجاع پرونده سوریه به دادگاه کیفری بین المللی لاهه اعلام کرد».

یوان مک کردی می گوید: «پنجمین قطعنامه علیه سوریه در 5 دسامبر سال 2016 بود. در این تاریخ پیش نویس قطعنامه ای در شورای امنیت با هدف توقف هرگونه حملات به شهر حلب به بهانه ارسال کمک به سوریه از جانب امریکا و متحدانش مطرح گردید اما چین به همراه روسیه آن را وتو کردند. حلب مرکز گروه های تروریستی جبهه النصره و داعش بود. تروریست ها مدت مدیدی کل مردم شهر را در محاصره خود قرار داده بودند و دولت سوریه قصد داشت با حمله سراسری مردم بی دفاع را نجات دهد اما امریکا و متحدانش تلاش داتشند با قطعنامه شورای امنیت مانع آزادی حلب شوند. ششمین قطعنامه در 28 فوریه سال  2017 بود. پیش نویس این قطعنامه توسط آمریکا، بریتانیا و فرانسه و به بهانه دروغ استفاده دولت سوریه از سلاح شیمیایی مطرح شده بود که توسط چین و روسیه وتو شد».

واقعیت این است که با توجه به اصرار امریکا بر یکجانبه گرایی و رویکردهای متعارض چین و آمریکا در مسائل سیاسی و اقتصادی، امکان همسویی این دو کشور در شورای امنیت دشوار بنظر می رسد. این موضوع به ویژه در دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ، با توجه به رویکردهای جنجالی ترامپ از جمله در قبال مسایل تایوان ، دریای جنوبی چین و از همه مهمتر جنگ تعرفه ها بسیار مشهود است. یکی از نمونه های این رویارویی سیاسی و تجاری در 6 جولای 2018 روی داد. آمریکا روز 6 جولای 2018 برای 818 کالای وارداتی از چین 34 میلیارد دلار تعرفه با ضریب 25 درصد در نظر گرفت. چین نیز در اقدامی تلافی جویانه، 34 میلیارد دلار تعرفه 25 درصدی روی کالاهای وارداتی از آمریکا اعمال کرد یعنی دقیقا همان مبلغی که آمریکا اعمال کرده بود.