IRIB World Service

در بخش هشتم مقاله، اختلافات چین و آمریکا در موضوع تروریسم را بررسی خواهیم کرد.

آمریکا نه تنها بدنبال مداخله در امور منطقه ای چین است بلکه در سایر مناطق دنیا نیز منافع ملت چین و دیدگاه های کارگزاران دولتی چین را به بهانه مبارزه با تروریسم نادیده می گیرد.

مبارزه علیه تروریسم موضوع مهمی است که چین و آمریکا در آن اختلاف شدیدی دارند. تنگ جیانگون (teng jianqun)، برداشت چین از تروریسم را در قالب چهار مؤلفه صورت بندی می کند، این تحلیلگر امور بین المللی چین می گوید: «اول اینکه، چین به عنوان کشوری که از تروریسم رنج برده است، می خواهد با هرگونه تروریسم مبارزه کند. دوم اینکه، چین به طور فعال در همکاری های بین المللی علیه تروریسم شرکت کرده است. پکن به تمام قوانین و قطعنامه های بین المللی که توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد به تصویب می رسد، پایبند است. سوم اینکه، چین اصرار دارد جامعه بین المللی باید علت اصلی تروریسم را از بین ببرد و هیچ استاندارد دوگانه قابل قبول نخواهد بود و چهار اینکه سازمان ملل متحد باید نقش اصلی خود را در مبارزه با تروریسم بازی کند». حداقل بیست سال است که چین همکاری بسیار خوبی با کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای داشته است. چین در قالب سازمان همکاری شانگهای نیز به موضوع مبارزه با تروریسم اولویت داده و عملیات مشترک نظامی خود را با کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای انجام می دهد. تمرین های مشترک ضدتروریستی بین چین و روسیه نیز در همین راستا قابل ذکر است. اما امریکا معتقد است که پکن تمایل دارد مخالفت های سیاسی داخلی را به تروریسم ربط دهد.

این نظر در امریکا وجود دارد که سیاستهای سرکوبگرانه چین نسبت به اویغورها توجیهی ندارد. برخی از صاحبنظران امریکایی بیان می کنند که رفتار سرکوبگرانه پکن در سین کیانگ به بدتر شدن شرایط و رشد تهدیدات تروریستی منجر شده است. در دوران ریاست جمهوری باراک اوباما نیز وزارت امور خارجه ایالات متحده در گزارش سالانه خود در مورد تروریسم در سال 2016 اعلام کرد که نوعی عدم شفافیت در اطلاعات منتشره توسط دولت چین در آن چه که مبارزه با تروریسم می خواند، وجود دارد و همکاری های ضد تروریستی دو کشور نیز در سطح محدودی باقی مانده است. سخنگوی وزارت امور خارجه چین در واکنش به مواضع طرف امریکایی، با اعلام نارضایتی از انتشار این گونه گزارش ها، اعلام کرد که اظهارات امریکایی ها نادرست بوده است. این اختلافات در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ تشدید نیز شده است. چینی ها معتقدند امریکا در عملیات های باصطلاح ضدتروریستی در افغانستان، پاکستان، یمن و عراق، حقوق بشر را در این کشورها نقض کرده است.

از آنجایی که میزان تنش های داخلی و نحوه پاسخ دولت به آنها از نظر پکن موضوعی بسیار محرمانه است، لذا چین تمایل چندانی در به اشتراک گذاشتن اطلاعات خاص درباره تروریسم با امریکا ندارد. همانگونه که جفری پین (Jeffrey Payne) کارشناس امریکایی می گوید احتمال دارد اطلاعاتی که پرسنل آمریکایی ضد تروریست در اختیار همتایان چینی خود قرار دهند، در جهت هدف قرار دادن مخالفان غیر تروریست چینی استفاده شود. در طرف مقابل، مقامات چین نیز از امریکا شکایت دارند که مشکلات تروریسم در چین را تأیید نمی کند. این نظر جدی نیز وجود دارد که نه چین و نه ایالات متحده نمی توانند با یکدیگر در زمینه تروریسم همکاری کنند. از دیدگاه چین نوعی نگرانی وجود دارد که آمریکا از جنگ علیه تروریسم برای مداخله در آسیای مرکزی استفاده کرده و فضای راهبردی چین در آنجا را محدود کرده است. تحلیل ها نشان می دهد، شکل گیری و توسعه سازمان همکاری شانگهای در جهت مقابله با اقدام های ایالات متحده برای گسترش قدرت و نفوذ خود در مناطق پیرامونی چین خارج است. چین و روسیه به دنبال ایجاد موازنه نرم در برابر یکجانبه گرایی ایالات متحده هستند. چین و روسیه و دیگر دولت های آسیای مرکزی اجازه استفاده از فضای هوایی خود را به آمریکا دادند و حتی مکان هایی را هم برای پایگاه های ایالات متحده تدارک دیده بودند. اما این موضوع در سال 2004 زمانی که اعضای سازمان همکاری شانگهای بیانیه تقاضای تعیین تاریخ خروج نیروهای آمریکایی از منطقه را صادر کردند، وارونه شد. در این زمان مشخص شد که آمریکا به بهانه مبارزه با تروریسم به دنبال گسترش مداخله  در امور آسیای مرکزی به مانند امور غرب آسیا است.

یکی از موضوعاتی  که چین با آمریکا مخالفت کرد، حمله امریکا به عراق در سال 2003 بود. در 21 مارس 2003، یعنی یک روز پس از حمله نظامی ایالات متحده به عراق، وزارت امور خارجه چین، طبق بیانیه ای، جنگ را محکوم کرد و اعلام داشت: "دولت چین از کشورهای مربوطه می خواهد که اقدامات نظامی را متوقف کنند و به مسیر صحیح دستیابی به یک راه حل سیاسی برای مسئله عراق بازگردند".مقامات چینی خواستار پایان سریع جنگ در عراق و بازگشت به مسیر راه حل سیاسی در چارچوب سازمان ملل متحد برای کاهش فاجعه انسانی و حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی عراق شدند. تائو ونزائو (Tao Wenzhao)، از مسئولان ارشد بنیاد چینی مطالعات بین المللی، در این خصوص می گوید: «امریکا در حمله به عراق دچار اشتباه شد چون فکر می کرد با پایان جنگ سرد، تنها ایدئولوژی لیبرال دموکراسی غرب، به عنوان شکل نهایی حکومت بشری، باید جهانی شود؛ لذا یکجانبه گرایی را در پیش گرفت، در حالیکه ایدئولوژی نباید به سیاست خارجی کشور تسلط داشته باشد».

قطعاً یکی از بزرگترین اشتباهات استراتژیک تاریخ آمریکا حمله به عراق بود.جنگ عراق منجر به کشته شدن حدود 4500 سرباز آمریکایی و صدمه دیدن 30 هزار نفر دیگر شد و بیش از 1 تریلیون دلار هزینه درپی داشت. البته هزینه ها برای مردم عراق بسیار بالاتر بود. بیش از 100 هزار نفر غیرنظامی در طول جنگ جان خود را از دست دادند و بیش از 2 میلیون نفر به کشورهای دیگر پناهنده شدند. یکی از مقامات وزارت جنگ در دولت بوش گفته بود که چینی ها در جنگ عراق حضور نداشتند، اما از دیدگاه اقتصادی، سود سرشاری نصیبشان شد. چین در سال 2016، بزرگترین وارد کننده نفت خام عراق بود. در سال 2014 بیش از 10 هزار نفر کارگر چینی در عراق مشغول به کار بودند. شرکت های دولتی چین صدها کارگر در عراق دارند و در حال حمایت از گسترش روابط چین و عراق هستند. تایلور بوچ (Taylor Butch)، تحلیلگر مسائل بین المللی، در این زمینه می گوید: «در مجموع، چین در طول شش دهه گذشته، اصل عدم مداخله در امور داخلی کشورهای دیگر را حفظ کرده است و این سیاست را در رابطه با عراق ادامه داد».

در مجموع، چین و ایالات متحده بارها و بارها به اهمیت مبارزه علیه تروریسم پرداخته اند، اما در واقع پیشرفت چندانی نکرده اند. چند دلیل برای توضیح این وضعیت بین دو کشور در خصوص مبارزه با تروریسم وجود دارد: اولین دلیل، عدم اعتماد چین و ایالات متحده به یکدیگر است. این عدم اعتماد موجب شده است که دو کشور نتوانند همکاری بلند مدت با یکدیگر داشته باشند. دومین دلیل، وجود دیدگاه های مختلف در مبارزه با تروریسم توسط چین و آمریکا است. به همین دلیل است که بعید به نظر می رسد چین نیروهای نظامی خود را برای مبارزه با تروریسم به غرب آسیا بفرستد. سومین دلیل، وجود استانداردهای مختلف در دو کشور است. واکنش رسانه های امریکایی و حتی سخنگوی کاخ سفید نسبت به اقدامات چین در سین کیانگ و حتی در میدان تیان‌آنمن (Tian’an Men) در این زمینه قابل ذکر است که حتی برخی از حملات تروریستی را واکنشی به سرکوب های دولتی علیه گروه های قومی می دانند. چین نگرانی خود را نسبت به تفسیر ایالات متحده در مورد اقدامات چین در سین کیانگ و تبت نشان داده است.

پکن همچنین نگران برخی اقدامات امریکا در راستای شعار جنگ علیه تروریسم بود مانند ایجاد پایگاه های امریکایی در کشورهای آسیای مرکزی از جمله ازبکستان و تاجیکستان. پکن معتقد است ایالات متحده استانداردهای دوگانه ای را در تعریف گروه های تروریستی نشان داده و سیاست متضادی را در برابر اقدامات ضد تروریستی چین اتخاذ کرده است. بنابراین تا زمانی که امریکا تروریسم را به تروریسم خوب و بد تقسیم می کند بعید است که دو کشور بتوانند همکاری سازنده ای در این زمینه داشته باشند .