IRIB World Service

در بخش هفتم مقاله، تلاش آمریکا برای محاصره دریایی چین را بررسی خواهیم کرد.

نزاع آمریکا و چین صرفاً در مسائل فرامنطقه ای چین نیست بلکه آمریکا به طور نامحسوس دنبال محاصره چین است. مصادیق این محاصره مداخله آمریکا در مسئله تایوان، شبه جزیره کره، دریای جنوبی و دریای شرقی چین است. آمریکا با فروش تسلیحات به تایوان،برای ضربه زدن به چین تلاش می کند. ولی چون نگران است به مناسبات اقتصادی اش با چین صدمه وارد شود، کمک نظامی به تایوان را به صورت مخفی انجام می دهد یا سعی می کند ابعاد آن را کم جلوه دهد. در این مقاله مداخله آمریکا در دریای جنوبی و دریای شرقی چین را بررسی خواهیم کرد.

پیتر داتون (Peter Dutton)، سیاستمدار و تحلیلگر استرالیایی در زمینه افشای اقدامات نظامی آمریکا در محیط امنیتی چین می گوید: «در آوریل 2011 یک هواپیمای نقشه‌برداری الکترونیک نیروی دریایی ایالات متحده که در حال پرواز در فضای هوایی بین‌المللی حدود 65 مایلی جنوب شرقی جزیره هاینان (Hainan) چین در دریای جنوبی چین بود، توسط هواپیماهای چینی راه اش مسدود شد». واقعیت این است که چین به هیچ وجه تمایل ندارد آمریکا در مسائل منطقه ای شرق آسیا دخالت کند. البته این به این معنا نیست که چین با سایر کشورهای این منطقه در مورد منافع مشترک اختلاف نظر ندارد. در ژوئن سال 2012 پس از آنکه ویتنام ادعای حقوقی مبنی‌بر حاکمیت بر دو مجموعه از رشته جزایر دریای جنوبی چین به نام‌های جزیره پاراسل و اسپارتلی را مطرح کرد، چین در همان روز، ساخت شهر جدیدی بر یک جزیره از رشته جزایر پاراسل را که پایگاه نظامی نیز دارد، اعلام کرد. دو ماه بعد، یعنی در آگوست سال 2012، وزارت امور خارجه آمریکا از اقدام چین در تأسیس شهر جدید و پایگاه نظامی در دریای جنوبی چین انتقاد کرد.

 در سال 2015 آمریکا ناوهای جنگی خود به اطراف آبهای دریای جنوبی چین اعزام کرد. وزارت دفاع آمریکا در این خصوص اعلام کرد که قصد دارد به منظور اثبات آزادی کشتیرانی؛ ناوها و جنگنده های خود را به حریم آبی 12 کیلومتری جزایری که چین در آن در حال ساخت و ساز است، اعزام کند. چین این حریم آبی دوازده کیلومتری را دریای سرزمینی که بر آن حاکمیت دارد اعلام کرده است. دیوید شیر (David Shear)، معاون وزیر دفاع وقت آمریکا در سال 2015 اقدامات چین را مغایر با مقررات بین المللی دانست. در حالی که چین اعلام کرد کشتیرانی آزاد در دریای جنوبی انجام می شود، آمریکا اظهار داشت با اعزام ناوشکن، کشتی جنگی و هواپیما قصد دارد تأمین کننده آزادی کشتیرانی در این دریا باشد. در بیانیه وزارت خارجه چین و در واکنش به این شرایط، به آمریکا در خصوص نقض آشکار حق حاکمیت و تمامیت ارضی چین هشدار داده شد و تأکید گردید که واشنگتن کاری نکند که باعث پشیمانی شده و بی ثباتی و خطر به بار آورد.

ترامپ که در زمان رقابت‌های انتخابات ریاست جمهوری، پکن را به نظامی کردن بخش‌هایی از دریای جنوبی چین متهم کرده بود، در جریان توقیف زیردریایی بدون سرنشین آمریکا به‌دست نیروهای چینی در دریای جنوبی این کشور، آن را سرقت و دزدی چین از آمریکا توصیف کرد، اما مقامات چینی در واکنش به سخنان ترامپ، این رفتار و سخنان ترامپ را صرفاً گزافه‌گویی های دنباله دار او عنوان کردند. توقیف این زیردریایی یکی از شدیدترین موارد تنش‌زا میان پکن و واشینگتن در 15 سال اخیر بوده است که به تشدید تنش های پنهان و آشکار میان چین و آمریکا دامن زد. آمریکا مدعی است که چین با حضور و ساخت و ساز جزایر مصنوعی در آن، آزادی کشتیرانی و دریانوردی را از دیگران سلب کرده است. ولی چین این ادعای آمریکا را بهانه ای برای مداخله در منطقه شرق آسیا و محاصره دریایی چین می داند.

رکس تیلرسون، زمانی که به عنوان نامزد تصدی گری وزارت امور خارجه امریکا در دولت ترامپ معرفی گردید در پاسخ به این سوال که رویکرد دولت شما در دریای چین جنوبی چیست؟ گفت: "ما می خواهیم این پیام روشن را برای چین بفرستیم که اولاً، ساخت جزایر مصنوعی را متوقف کند. ثانیاً،  دسترسی شما به آن جزایر متوقف خواهد شد و دیگر اجازه دسترسی به آنها را نخواهید داشت. تنها راهی که از دسترسی چین به جزایر مصنوعی جدیدش جلوگیری کنیم این است که جزایر را محاصره دریایی کنیم". محاصره دریایی یکی از مصادیق تجاوز نظامی در اسناد بین المللی شناخته می شود.  پکن در مقابل، از آمریکا خواست با آتش بازی نکند و تأکید کرد در مورد دریای جنوبی حتی حاضر به گفت و گو با واشنگتن به عنوان یک نیروی بیگانه نیستند و اگر قرار باشد گفت و گویی صورت گیرد، مستقیماً با کشورهای ذی ربط انجام خواهد شد لذا امریکا باید دست از مداخله جویی بردارد.

 در ادامه به جدال آمریکا و چین در دریای شرقی چین خواهیم پرداخت. در دریای شرقی چین، و در اختلافات میان ژاپن و چین بر سر جزایر بدون سکنه اما راهبردی "دیائویا"  (Diaoyudao) یا "سنکاکو" (Senkaku) امریکا از طریق حمایت از مواضع ژاپن ، مداخله می کند. امریکا این جزایر را تحت الحمایه دولت ژاپن دانسته و بنابراین آن را بخشی از پیمان امنیتی خود با ژاپن قلمداد می کند. اِما هریسون (Emma Harrison)، تحلیلگر سیاسی، در مصاحبه اش با روزنامه گاردین می گوید :«ژاپن از سال 1895 میلادی که این جزایر سرشار از منابع سوخت فسیلی و ماهیگیری را تصرف کرده، مدعی مالکیت آنهاست. چین نیز از سال 1783 میلادی این جزایر را جزو قلمرو خود می‌داند. ژاپن، چین را به بهره برداری یکجانبه از منابع مشترک در منطقه مورد اختلاف متهم می کند و از پکن خواسته است تا ساخت و ساز سکوهای اکتشاف نفت و گاز در دریای شرقی چین را متوقف کند». پیمان های جدید نظامی آمریکا و ژاپن و کمک آمریکا به توکیو برای توسعه برنامه های نظامی در دریای شرقی چین هم بحث برانگیز شده است. به همین دلیل چین به توافق ژاپن و آمریکا برای استقرار سیستم راداری دفاع موشکی پیشرفته و مذاکرات مشابه با فیلیپین در این منطقه به شدت معترض است.

در سپتامبر سال 2010 برخورد میان کشتی‌های گارد ساحلی ژاپن و کشتی ماهیگیری چینی در نزدیکی این جزایر و تصمیم ژاپن مبنی ‌بر توقیف خدمه و بازداشت کاپیتان کشتی چینی طبق قوانین ژاپن، به یک بحران جدی میان دو کشور تبدیل شد. متعاقب آن، آمریکا در یک اظهار‌ نظر رسمی عنوان کرد در حالی‌ که در برابر حاکمیت این جزایر موضع‌گیری نمی‌کند، ولی با توجه به پیمان امنیتی‌ با ژاپن از همه مناطق تحت‌ مدیریت آن کشور، شامل سنکاکو حفاظت می‌کند. در پاسخ، وزیر خارجه وقت چین اظهار داشت پیمان امنیتی ژاپن و ایالات متحده، یک «معامله خصوصی توسط ایالات متحده و ژاپن برسر قلمرو چین در جزایر دیائویو در انتهای جنگ جهانی دوم بوده‌ است و بنابراین غیرقانونی و غیرمعتبر است».

علی رغم موضع گیری های چین در قبال دخالت های آمریکا در محیط امنیتی چین، در سپتامبر 2017، امریکا و ژاپن مانور هوایی مشترک بر فراز دریای شرقی چین برگزار کردند. در این مانور هوایی، دو بمب‌افکن متعلق به نیروی هوایی آمریکا که از پایگاه هوایی اندرسن در جزیره آمریکایی گوآم برخاسته بودند، شرکت داشتند و دو جنگنده اف-15 ژاپنی نیز به آن‌ها پیوسته بودند. دونالد ترامپ طی دیدار با شینزو آبه، نخست وزیر ژاپن در فوریه 2016 اعلام کرد بر اساس معاهده امنیتی دو کشور، واشنگتن مدافع توکیو در مناطق تحت کنترل این کشور، از جمله دریای شرقی و جزایر دیائویو می باشد. اما مقامات چین، معاهده امنیتی دوجانبه آمریکا و ژاپن را محصول جنگ سرد و فاقد اعتبار حقوقی برای تصمیم گیری درباره جزایر دیائویو دانسته و تاکید کرده اند جزایر دیائویو و هر جزیره ای در اطراف آبهای آن متعلق به چین است و هر کسی نمی تواند در چنین حقیقتی خدشه وارد کند.

 دولت چین به خوبی آگاه است که امریکا به موازات مداخله در مسایل مربوط به دریای جنوبی چین از جمله برگزاری رزمایش های تحریک آمیز با فیلیپین در این دریا ، کاخ سفید سیاست های بی ثبات کننده خود در دریای شرقی چین را نیز افزایش داده است.  مسلم است، اختلافات چین و ژاپن در دریای شرقی چین و تشدید تنش های توکیو و پکن در ماه های گذشته، زمینه مناسبی برای اقدامات تحریک آمیز آمریکا در این منطقه برای افزایش اختلافات بین آنان را فراهم کرده است. اقداماتی که هدف ترامپ از اتخاذ آنها: مهار چین، حفظ و افزایش مداخله آمریکا در تحولات امنیتی منطقه، فروش سامانه های موشکی و تجهیزات نظامی و تأمین منفعت اقتصادی کاخ سفید است. مجموع این تحولات حاکی از چشم انداز تشدید رویارویی امریکا و چین در دریای جنوبی و شرقی چین در دوره ترامپ می باشند.