IRIB World Service

تلاش گروه های جدایی طلب کرد در کردستان عراق برای جدایی، با موانع متعددی از جمله مخالفت دولت مرکزی عراق و سایر کشورهای جهان به ویژه سوریه، ترکیه، ایران، کشورهای عربی و حتی آمریکا مواجه می باشد.

تلاش گروه های جدایی طلب کرد در کردستان عراق برای جدایی، با موانع متعددی از جمله مخالفت دولت مرکزی عراق و سایر کشورهای جهان به ویژه سوریه، ترکیه، ایران، کشورهای عربی و حتی آمریکا مواجه می باشد. در حال حاضر تنها طرفی که از ایده جدایی احتمالی منطقه کردستان عراق حمایت می کند، رژیم اسرائیل است.

 در تابستان 2014 درخواست مسعود بارزانی، رئیس منطقه کردستان عراق برای برگزاری همه پرسی جدایی این منطقه از عراق، با حمایت بین المللی و منطقه‌ای روبه‎رو نشد و تنها مورد حمایت مقامات رژیم صهیونیستی چون بنیامین نتانیاهو و شیمون پرز ، نخست وزیر و رئیس پیشین رژیم اسرائیل قرار گرفت.

مقامات رژیم صهیونیستی در این مورد به آمریکا اعلام کردند به محض تشکیل به اصطلاح منطقه مستقل کردستان ، اسرائیل آن را به رسمیت می شناسد . گزارش‌ها حاکی است که شیمون پرز ، رئیس پیشین رژیم اسرائیل به باراک اوباما ، رئیس جمهوری آمریکا گفته بود کردستان عراق را از اکثریت شیعه و اقلیت سنی جدا کند. در این میان رژیم صهیونیستی در جست وجوی متحدی جدید در منطقه می‌باشد و از نظر صهیونیست‌ها بهترین گزینه در این خصوص یک دولت مستقل کردی در شمال عراق است. در حال حاضر ، رژیم صهیونیستی یکی از بزرگترین خریداران نفت منطقه کردستان عراق است.

در همین چارچوب سایت خبری "عراق قانون" به نقل از روزنامه آیدین لیک ، چاپ ترکیه در 28 سپتامبر 2014 ، گزارش داد از ماه ژوئن تا سپتامبر 2014، بیست و سه فروند نفتکش محموله‎های نفتی منطقه کردستان عراق را از بندر جیهان در جنوب ترکیه به بازارهای جهانی منتقل کرده اند و محموله های 11 نفتکش از این بیست و سه نفتکش به فلسطین اشغالی منتقل شده اند. روزنامه آیدین لیک نوشت مقدار زیادی از محموله‎های نفتی ارسالی برای اسرائیل در پالایشگاه اسرائیلی تصفیه شده است و این رژیم از فرآورده های نفتی حاصله مانند بنزین ، مازوت (نفت سیاه) و کروزین (سوخت هواپیما) استفاده می کند.

کارشناسان معتقدند رژیم صهیونیستی در حمایت از جدایی احتمالی کردستان از کشور عراق ، 5 هدف مهم را پیگیری می کند. اول: راه اندازی خطوط نفتی کرکوک-حیفا و موصل-حیفا. دوم: تشکیل یک دولت لاییک و غیرعربی دیگر در خاورمیانه، برای تل اویو فرصت مهمی است. سوم: تنش بین کردها و عرب ها در منطقه، به لحاظ راهبردی فضای مانور رژیم صهیونیستی را گسترش خواهد داد. چهارم: رژیم اسرائیل حامی تشکیل یک دولت مستقل کردی در شمال عراق است تا بتواند از این طریق ضمن خروج از انزوای منطقه‌ای، براساس تِز "بن گورین" با یک دولت غیر عرب ائتلاف کند. پنجم: رژیم صهیونیستی با کنترل دولت کُردی برای اعمال فشار بر ایران و ترکیه ، قدرت چانه زنی خود را بالا خواهد برد. تل آویو تلاش می کند جدایی خواهی قومی را تبدیل به یکی از اصلی ترین نگرانی های امنیتی ایران و ترکیه کند.

مسئولان منطقه کردستان عراق نیز در تعامل با رژیم صهیونیستی اهداف خاصی را دنبال می کنند. رهبران دو حزب عمده کُرد به دنبال حفظ موقعیت خود بعد از سال ۱۹۹۱ بوده اند و در این باره به حمایت های خارجی نیاز دارند.

از میان متحدان سنتی حزب های کُردی در منطقه، رژیم صهیونیستی غرب‌گرا و به آمریکا نزدیک است، بنابراین حمایتش از مواضع کردها با توجه به توان اعمال نفوذ لابی یهود در آمریکا می تواند نگرش مقامات آمریکایی را به جدایی کردها تغییر دهد. از نظر تئوریسین‌های کرد طرفدار جدایی احتمالی کردستان عراق ، حضور اسرائیل در منطقه کردستان عراق می تواند برگ برنده ای برای کردها در برابر قدرت های منطقه ای باشد. همچنین آنها معتقدند حضور رژیم اسرائیل در منطقه کردستان عراق می تواند زمینه سرمایه گذاری اقتصادی ، کشاورزی و خدماتی را فراهم آورد و علاوه بر آن به تقویت بنیه نظامی و دفاعی و نیز ساختار اقتصادی کردستان عراق کمک کند. این در شرایطی است که خودداری رژیم صهیونیستی از کمک به کردستان عراق در برابر حمله داعش و در مقابل، ادامه کمک های آشکار و پنهان به گروه تکفیری داعش نشان داد که تصور آن دسته از گروه های کرد که روی حمایت رژیم صهیونیستی حساب باز کرده اند، اشتباه می باشد. ضمن اینکه هرگونه سرمایه گذاری رژیم صهیونیستی در اقتصاد کردستان عراق نیز برای تسلط و چپاول منابع انرژی این منطقه و نیز استفاده از پوشش فعالیت اقتصادی برای پیگیری اهداف جاسوسی و امنیتی می‌باشد.

یکی از مهمترین اهداف امنیتی رژیم اسرائیل در منطقه کردستان عراق ،  ایجاد اهرم بازدارنده مقابل ایران است. همچنین صهیونیست‎ها معتقدند از حیث صادرات نفت و همچنین تحرکات اطلاعاتی، منطقه کردستان عراق می تواند به یک پایگاه جدی برای آنها تبدیل شود.بدین ترتیب ، مجموعه این دلایل کاملا روشن می کند که چرا جدایی منطقه کردستان عراق از کشور عراق با وجود مخالفت‌های منطقه‌ای و بین المللی ، از حمایت جدی رژیم صهیونیستی برخوردار است.

 به طور کلی ، از آنجا که نفت منبع اصلی درآمد عراق و منطقه کردستان این کشور محسوب می شود ، به نظر می رسد تا زمانی که قانون جامع نفت و گاز عراق که از سال 2007 تاکنون تصویب نشده است، به تصویب نرسد ، اختلافات اربیل - بغداد بر سر سیاست‌های کلان نفتی و تقسیم درآمدهای فروش نفت ، کم و بیش باقی خواهند ماند. زیرا از یک سو ، بغداد خواهان این است که کنترل منابع نفتی و گازی را در اختیار بگیرد. از سوی دیگر ، بخشی از اختلافاتی که در دوران حکومت پیشین عراق بین دولت مرکزی عراق و اداره محلی منطقه کردستان این کشور روی داد از تمایلات خودسرانه و گریز از مرکز برخی مسئولان کرد ناشی می شد. با وجود امضای توافقنامه نفتی دسامبر 2014 بین اربیل – بغداد ، تا زمانی که رویکرد عملی اداره محلی منطقه کردستان عراق درباره موارد اختلافها تغییر نکند ، بعید است که اختلاف بین دولت مرکزی و منطقه کردستان عراق به طور کامل رفع شود.به ویژه اینکه برخی کارشناسان تهدیدات ناشی از تجاوزات داعش و اوضاع نامناسب بازار جهانی نفت را عامل سوق دادن منطقه کردستان عراق به امضای توافقنامه نفتی با بغداد می دانند و معتقدند احتمال دارد با تغییر اوضاع و شرایط امنیتی منطقه ، کردستان عراق از اجرای این توافقنامه خودداری کند.

 مقامات منطقه کردستان عراق پیش از این بارها به سهم 17 درصدی از بودجه کل سال عراق اعتراض و تأکید کردند حداقل باید 25 درصد سهم فروش نفت عراق به این منطقه پرداخت گردد.

در هر حال قراردادها و فروش نفت منطقه کردستان عراق در نظر برخی از تحلیلگران بخشی از یک استراتژی بلند مدت کردها برای واگرایی از عراق است. وجود منابع عظیم انرژی و حضور شرکت های بزرگ بین المللی در منطقه کردستان عراق ، این انگاره را ایجاد کرده است که کردها با این ابزار و استراتژی نفتی یک هدف غایی را دنبال می کنند و آن تشکیل یک دولت کردی مستقل است.از این دیدگاه، کردها با استفاده از نفت به دنبال جدایی اقتصادی و نهایتاً جدایی سیاسی هستند. اظهارات مسعود بارزانی ، رئیس منطقه کردستان عراق مبنی بر ضرورت برگزاری همه پرسی جدایی کردستان نیز مؤید این دیدگاه است.

با این وجود اولاً منطقه کردستان عراق برای بهره برداری یکجانبه از میادین نفتی این منطقه با موانع قانونی و عملی بسیاری مواجه است و شرایط ویژه داخلی و منطقه ای از جمله تهدیدات داعش، منطقه کردستان عراق را به همگرایی بیشتر با دولت مرکزی در بغداد سوق می دهد.

ثانیاً ، حتی دستیابی منطقه کردستان عراق به درآمدهای نفتی این منطقه، به تنهایی نمی تواند موجب جدایی این منطقه شود، چراکه موانع جدی در برابر جدایی طلبی کردستان عراق وجود دارد. شرایط جغرافیایی کردستان عراق و محصور بودن آن در میان مجموعه‌ای از کشورها (ایران، ترکیه و سوریه) از یک سو و پراکندگی آنها در میان گروه‌ها و اقوام مخالف ، جدایی کردستان از عراق را با مشکل رو به رو کرده است.

همچنین محصور بودن فرهنگی ـ نژادی در میان نژادهای فعال و ریشه‌دار فارس، عرب و ترک، زمینه‌های تشکیل دولت مستقل کردی را در سطح داخلی و منطقه‌ای به شدت کاهش می‌دهد. از آنجا که این موانع دارای ریشه‌های ژئوپلتیک و تاریخی است ، امکان فائق آمدن بر آنها بسیار مشکل به نظر می رسد. به ویژه اینکه گروه‌های جدایی طلب کرد فاقد پایگاه مردمی در میان کردها هستند.

علیرغم اختلافات نفتی، در حال حاضر آنچه مسلم است اداره محلی منطقه کردستان عراق بر همکاری با دولت مرکزی در بغداد تاکید دارد.  مساله کردستان عراق به دلیل وجود اقلیت‌های کُرد در سه کشور همسایه عراق یعنی ایران، ترکیه و سوریه و همچنین حساسیت کشورهای عربی درباره کاهش قدرت و نقش اعراب سنی در عراق و مسئله کرکوک، دارای ابعاد منطقه‎ای و بین‌المللی بسیار مهمی است.این تضادها خصوصاً در سطح منطقه‎ای، در واکنش به درخواست همه پرسی جدایی منطقه کردستان از عراق در تابستان 2014 از سوی مسعود بارزانی ، رئیس منطقه کردستان عراق نمود بیشتری پیدا کرد.

از سوی دیگر ، آمریکا بعد از 2003 درچارچوب کمرنگ کردن هویت شیعی ساختار سیاسی عراق به دنبال اعطای هویت سه گانه (کردی- سنی و شیعی) به عراق است و به همین دلیل از نظر آمریکا حضور کردها در ساختار سیاسی عراق ، از جمله راه‌های تضعیف ماهیت شیعی عراق است.

با وجود این برخی کارشناسان معتقدند تجزیه عراق به منظور تضعیف نقش منطقه‌ای ایران و ضربه زدن به محور مقاومت، همواره در دستور کار آمریکا و رژیم صهیونیستی بوده است.

پژوهشگر: فریدون رازیانی