IRIB World Service

قسمت دوم: دلایل تجاوز نظامی عربستان سعودی به یمن

یکی از دلایل تجاوز نظامی آل سعود به یمن ، تغییر و جابجایی قدرت در عربستان سعودی است . جابجایی قدرت در این کشور و کنار زدن منسوبین و فرزندان شاه سابق از ساختار سیاسی به شدت سنتی و قبیله‌ای آن و انتقال قدرت به نسل دوم از شاهزادگان سعودی ، موجب شد این شاهزادگان برای نمایش قدرت و اثبات کارآمدی خود به ماجراجویی خطرناکی نظیر حمله به یمن متوسل شوند . این شاهزادگان جوان ، سیاست محافظه کارانه اسلاف خود را کنار گذاشته‌اند. محمد بن سلمان وزیر دفاع عربستان سعودی که دستور حمله نظامی به یمن را صادر کرد از جوان‌ترین شاهزادگان سعودی است که به این مقام منصوب شده است. در مورخ 21 ژوئن 2017، سلمان بن عبدالعزیز پادشاه عربستان سعودی، امیر محمد بن نائف، برادر زاده خود را از سمت ولیعهدی عزل کرد و محمد بن سلمان فرزند محبوبش را با حفظ سمت وزیر دفاع به عنوان ولیعهد جدید این کشور معرفی کرد. این اقدام محافظه کارانه پادشاه عربستان سعودی، قدرت محمد بن سلمان را افزایش داده است. تصمیم‌گیری‌های کنونی عربستان سعودی حول محمد بن سلمان که جوانی 32 ساله و کم‌تجربه است، شکل می‌گیرد که تنها از دو ماه قبل از تصدی وزارت دفاع، فعالیت نظامی را شروع کرده بود .  بر این اساس می‌توان گفت بخشی از تجاوز گسترده عربستان سعودی به یمن از کم تجربگی و ناپختگی محمد بن سلمان ، ناشی می‌شود و از این دید شاید اگر یکی از شاهزادگان نسل اول همچنان در این مقام حضور می‌داشت ، عربستان سعودی احتمالاً بی‌محابا به تهاجم نظامی مبادرت نمی کرد و با احتیاط کار را پیش می برد.

دلیل دیگر حمله عربستان سعودی به یمن  سرپوش گذاشتن بر مشکلات فراوان داخلی بود . یکی از دلایل آغاز تهاجم نظامی علیه یمن توسط عربستان سعودی سوق دادن اذهان و افکار عمومی داخلی به مسائلی غیر از بحران داخلی بوده است . دور کردن اذهان مردم از مسائل و مشکلات داخلی و ارجاع دادن اذهان افراد به فضای بحرانی و تهدیدهای خارجی به خصوص تهدیدی که با بقا و امنیت آن کشور در ارتباط باشد یکی از دلایل آغاز تجاوز عربستان سعودی به یمن است .

در حقیقت ، جنگ خارجی با هدف تأمین امنیت ملی ، ترفندی برای خروج از بحران داخلی است که بارها توسط رژیم صهیونیستی اتخاذ شده است و امروزه نیز عربستان سعودی با هدف سرپوش گذاشتن و رهایی از مشکلات و بحران های داخلی به این تاکتیک روی آورده است .

عربستان سعودی کشوری است که با وجود مشکلات متعدد داخلی از جمله جنگ قدرت میان شاهزادگان سعودی ، فقر و بیکاری ،افزایش تورم اقتصادی ، تبعیض علیه زنان ، وضعیت اسفناک فعالان سیاسی – مدنی ، سرکوب اعتراضات و راهپیمایی ها و . . .  همواره سعی می کند خود را به مثابه جزیره ثبات در منطقه نشان دهد اما در واقع چنین نیست و با چالش های متعددی در سطح داخلی مواجه است. عربستان سعودی در سال های 2015 م و 2016 م با کسری بودجه بی سابقه ای مواجه بوده است . از بین بحران های داخلی، تضاد و اختلافات بین خاندان آل سعود مهم تر است .                                                                                                 

  هدف دیگر عربستان سعودی از جنگ علیه یمن کاهش نفوذ جنبش مردمی انصارالله و تلاش برای به قدرت رساندن جریان‌های وابسته است . وجود شمار قابل توجهی از شیعیان در یمن  یکی از دغدغه‌های عربستان سعودی با تفکر وهابیت تکفیری است . بر این اساس ممانعت از قدرت‌یابی شیعیان از مهم‌ترین اولویت‌های استراتژیک عربستان سعودی در تجاوز نظامی به یمن بوده است .

در همین راستا، «فرید زکریا» ، تحلیلگر سرشناس آمریکایی ، می‌گوید : «آنچه سعودی‌ها را به حملات علیه یمن کشاند این است که آن ها دولتی شیعی در یمن نمی خواهند» . به تعبیر دیگر ، عربستان سعودی دولت شیعی در یمن را مشکلی بزرگ برای رژیم خود می‌بیند . ایدئولوژی وهابی پادشاه سعودی ، عربستان سعودی را در تقابل شدید با شیعیان قرار داده است . از همین‌رو می‌توان گفت یکی از اهداف عربستان سعودی از حمله نظامی به یمن آن است که وضعیت داخلی یمن را به گونه‌ای هدایت کند که نقش‌آفرینی مخالفان عربستان سعودی (به‌ویژه انصار ا...) در آینده را به حداقل ممکن برساند .   

خاندان آل سعود به دلیل وجود اقلیت شیعی در عربستان، از پیروزی جنبش انصارا... در همسایه جنوبی خود احساس وحشت می‌کند و به نوعی آن را موجب الهام بخشی به شیعیان و تحریک آن ها در داخل سرزمین‌های خود می‌داند . به‌ زعم مقامات سعودی پیروزی انصارا... در موقعیت جغرافیایی راهبردی یمن می‌تواند به زنجیره پیروزی‌های گفتمان انقلاب اسلامی و مقاومت در منطقه ، حلقه‌ای دیگر بیفزاید و سبب شود دولت مستقل دیگری با گفتمان غالب استقلال و مقاومت در این منطقه پر اهمیت شکل بگیرد . علاوه بر سعودی ها ، غرب نیز این تهدید را برای خود بسیار جدی می‌داند .

 در حال حاضر سعودی‌ها تلاش بسیاری به عمل آورده اند تا از تبدیل جنبش مردمی انصارا... به مدلی نظیر الگوی حزب ا... لبنان ممانعت کنند .

 دلیل دیگر حمله ریاض به یمن  جلوگیری از تسری بیداری ملت یمن به عربستان است . جنبش های مردمی در یمن نشان داده اند که به دنبال ایجاد حکومت مردمی و دموکراسی در یمن هستند . تحولات یمن در جورچین تحولات مربوط به بیداری اسلامی ، الگوی بومی جدیدی است که هم مؤلفه‌های انقلاب های اسلامی منطقه و هم مطالبات بومی مردم یمن را دارد . به همین دلیل آل سعود به شدت نگران تحریک پذیری سایر کشورها و ملل عرب منطقه است .

ممانعت از روند دموکراتیزاسیون و مقابله با قدرت گرفتن نیروها و جریان‌های دموکراتیک در یمن ، از دیگر دلایل حمله نظامی عربستان به شمار  می‌رود .

حکومت عربستان سعودی به دلیل ماهیت استبدادی و سنتی و قبیله ای خود شکل‌گیری هرگونه دموکراسی در منطقه را تهدیدی برای امنیت خود تلقی می‌کند و بر این اساس یکی از مهم‌ترین راهبردهای عربستان سعودی در یمن متوقف کردن روندهای دموکراتیک می‌باشد . 

از دیگر دلایل تهاجم نظامی عربستان به یمن تلاش مقامات سعودی برای بازسازی و احیای پرستیژ دولت سعودی در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی است. این در شرایطی است که شکست شدید عربستان سعودی در یمن علیرغم بیش از سی ماه تجاور نظامی، هر چه بیشتر موجب بی اعتباری ریاض شده است. در حقیقت ترس عربستان سعودی از تضعیف جایگاهش نزد آمریکا و سست شدن رابطه تاریخی دو کشور، از جمله دلایل تهاجم نظامی علیه یمن بوده است . هدف عربستان سعودی از تشکیل ائتلاف برای حمله به یمن اثبات به اصطلاح توانایی هایش در ایفای نقش موثر در منطقه برای آمریکا است که البته نهایتاً هم چیزی جز منافع آمریکا و رژیم صهیونیستی را تامین نمی کند .

دولت ها در کنار اهدافی مانند حفظ تمامیت ارضی، امنیت ملی و رفاه ملی، ارتقای پرستیژ ملی را نیز در زمره اهداف سیاست خارجی خود مورد توجه قرار می دهند. پرستیژ ملی یک کشور می‌تواند بواسطه مولفه‌های مختلفی مانند توسعه اقتصادی یا عوامل مذهبی و فرهنگی و یا افزایش قدرت نظامی آن ارتقا یابد . دولت سعودی تاکنون عمدتاً سعی داشته است تا با تکیه بر جایگاه دینی و به عنوان خادم حرمین شریفین و همچنین به عنوان قدرت اقتصادی (مبتنی بر صادرات نفت) به افزایش پرستیژ ملی خود بپردازد اما بنظر می‌رسد از سال 2015 م این کشور سعی دارد تا از قدرت نظامی خود نیز به صورتی عینی و فعالانه در این راستا بهره ببرد. به عبارت دیگر کادر حاکمیت جدید عربستان سعودی معتقد است که توسل به ابزارها و رویکردهای سنتی ناکارآمد باعث تضعیف پرستیژ ملی سعودی و کاهش نقش‌آفرینی آن در منطقه شده است ؛ لذا باید با بکارگیری تسلیحاتی که صدها میلیارد دلار برای آن ها هزینه شده است و نمایش قدرت نظامی ، به ارتقای پرستیژ منطقه‌ای سعودی کمک کرد . یمن از این رو برای کاربرد قدرت نظامی عربستان سعودی انتخاب شد که آل سعود می پنداشت  مخالفت منطقه‌ای و بین‌المللی و مقاومت و هزینه نظامی کمتری را در مقایسه با موارد احتمالی مشابه در پی دارد اما ناکامی های فزاینده عربستان در جهت نیل به اهدافش  در یمن نادرستی محاسبات آل سعود را نمایان ساخته است .