بیت المقدس در گذر اشغال(1)
بیت المقدس ، مهد و خاستگاه سه دین الهی اسلام ، مسیحیت و یهودیت ، از جایگاه ویژه ای نزد پیروان ادیان الهی برخوردار است . این شهر تاریخی با قدمتی چندهزارساله ، تاریخی کهن را پشت سر نهاده است و چون صخره های استوارش ، بلندقامت بر تارک تاریخ درخشیده است .
این مقاله ، براساس پروژه تحقیقاتی واحد " پژوهشهای کاربردی " معاونت برون مرزی و توسط اداره کل خبر و تفسیراین معاونت تهیه شده است.
تاریخ قدس
بیت المقدس ، مهد و خاستگاه سه دین الهی اسلام ، مسیحیت و یهودیت ، از جایگاه ویژه ای نزد پیروان ادیان الهی برخوردار است . این شهر تاریخی با قدمتی چندهزارساله ، تاریخی کهن را پشت سر نهاده است و چون صخره های استوارش ، بلندقامت بر تارک تاریخ درخشیده است .
نام شهر بیت المقدس ، همواره با صفات قدس و مقدسات همراه بوده و این شهر باستانی ، از آغاز ، شهر صلح و سلام ، اورسالیم و اورشلیم و بیت اقدس خطاب شده است . قدس ، سالیانی قدمگاه انبیای الهی بوده است و بناهای تاریخی برجای مانده از آن ، حکایت از پیشینه با هویت این شهر مقدس دارد .کلیساهای تاریخی برجا مانده در بیت المقدس و مساجد با قدمت این شهر ، همچون کلیسای قیامت و مسجدالاقصی ، سند و گواهی روشن در خصوص سیر تاریخی شهر قدس است .
بیت المقدس همچنین قبله نخست مسلمانان بوده است .مسلمانان به فرمان الهی 17 ماه به سوی بیت المقدس نمازگزارده اند و معراج پیامبر اسلام (ص) نیز از کنار دیوار " براق " در جوار مسجد تاریخی الاقصی که یهودیان آن را دیوار " ندبه " می خوانند و در انتظار ظهور منجی موعود در این مکانند ، صورت گرفته است .در قران کتاب آسمانی مسلمانان از بیت المقدس به عنوان " الارض المبارکه " زمین متبرک و مبارک یاد شده است و پیروان ادیان الهی بر این باورند که در آخرالزمان ، دمیدن فرشته الهی ، اسرافیل در شیپور ( صور" به امر خدا بر صخره قبة الصخره در بیت المقدس به وقوع خواهد پیوست و حشر محشر از این نقطه اغاز خواهد شد.با ظهور جنبش صهیونیسم در سال 1897 میلادی ، یهودیان از اقصی نقاط جهان به این جنبش پیوستند . هرچند در ابتدا سرمایه داران یهود با ایجاد تشکل های غیر دینی بر آن بودند تا رویای تشکیل سرزمینی را در هر نقطه ای از جهان تحق بخشند ، اما بعدها جنبش صهیونیسم و بنیانگذاران آن با بهره گیری از احساسات مذهبی یهودیان و تهییج آنان بر آن شدند تا با استقرار در فلسطین و بیت المقدس ، این پیوند را در کوه " صهیون" در جوار بیت المقدس مستحکم نمایند و به آن صبغه دینی دهند .
فلسطین و قدس در آن هنگام بخشی از بلاد عربی و جزئی از امپراتوری عثمانی به شمار می رفت و علیرغم تلاش " تئودور هرتزل " پدر و بنیانگذار جنبش صهیونیسم برای خریدن زمین های فلسطین از سلطان عثمانی " عبدالحمید " ، مخالفت وی مانع از آن شد تا صهیونیسم بتواند در اواخر قرن نوزدهم در فلسطین ، خانه کند . از این رو صهیونیسم با وارد شدن از دری دیگر ، موج منظم و سازمان یافته ای از یهودیان جهان و بویژه اروپائی ها را با سازماندهی آژانس بیت المللی یهود، روانه قدس و فلسطین کرد .نخستین محله ویژه اسکان یهودیان در بیت المقدس در اواخر قرن نوزدهم از سوی" موشه فونتفیوری" Feon te feory، میلونر یهودی بنا شد .
این میلیونر صهیونیست با توسل به نیرنگ توانسته بود قطعه زمین با ارزشی را در بیت المقدس به بهانه ساخت بیمارستان ، از دولت عثمانی خریداری کند . اما این قطعه زمین بعدها به جای احداث بیمارستان ، به نخستین محله صهیونیست های تازه وارد در بیت المقدس مبدل شد .
هرچند صهیونیسم از ابتدای اعلام موجودیت در شهر بال سوئیس به دنبال حامی قدرتمندی بود که بتواند اهداف بلندپروازانه این جریان صرفا سیاسی را تحقق بخشد ، اما در دهه های نخست پیدایی تشکل صهیونیسم ، این هدف محقق نشد . تا اینکه با آغاز دوران سیاه قیمومیت 30 ساله دولت انگلستان بر فلسطین در فاصله سالهای 1918 تا 1948 (زمان اشغال فلسطین) ، پیوند صهیونیسم و امپریالیسم بریتانیا ، کلید خورد .
رهبران صهیونیسم در فاصله این سه دهه ، روند صهیونیستی کردن چهره قدس و فلسطین را آغاز و شتاب بخشیدند . آنها سالها توانستند با خرید زمین های فلسطین و بویژه بیت المقدس و حومه آن ، مهاجران یهود را در این مناطق خریداری شده اسکان دهند .
در این سالها ، ژنرال های انگلیسی ، مدیریت پی ریزی بافت جدید بیت المقدس را با کمک مهندسان انگلیسی بر عهده گرفتند . در سال 1918 یک سال پس از صدور اعلامیه "بالفور" وزیر خارجه انگلیس که تشکیل کشور یهود در فلسطین را وعده داد ، مهندس انگلیسی " ماکلین " Maclin ،نقشه بافت شهر بیت المقدس را برای احداث محله های صهیونیستی با تقسیم به 3 منطقه ارائه داد .
در این نقشه ، بیت المقدس به قدس شرقی ، قدس غربی و شهر قدیمی و دروازه های مسجدالاقصی و اماکن تاریخی تقسیم می شد .این نقشه بعدها به عنوان الگویی برای زمامداران اسرائیل پس از جنگ ژوئن سال 1967 به کار گرفته شد .
به موازات طرح های ساخت و ساز در بیت المقدس و دیگر مناطق فلسطین ، آژانس جهانی صهیونیسم نیز با کمک فرماندهان انگلیسی حاکم بر فلسطین ، با اعمال سیاست های تشویقی ، یهودیان را جهان را برای مهاجرت به فلسطین و اسکان در شهر انبیا بیت المقدس ، ترغیب می کردند .
با اشغال فلسطین و اعلام موجودیت کیان غاصب اسرائیل در فلسطین و وقوع نخستین جنگ اعراب و اسرائیل در سال 1948 ، ارتش های کشورهای عربی توانستند کرانه باختری ، نوار غزه و شرق بیت المقدس را که شامل محله قدیمی بود از یوغ اشغالگران آزاد نمایند .در این هنگام بیت المقدس به دو پاره تقسیم شد و بخش غربی آن تحت اشغال و کنترل اسرائیل قرار گرفت و شرق آن در به اداره اوقاف کشور اردن سپرده شد .
" دیوید بن گوریون " اولین نخست وزیر رژیم صهیونیستی در سال 1949 در اولین سالگرد اشغال فلسطین و تشکیل اسرائیل طی یک سخنرانی اعلام کرد : " شرق و غرب بیت المقدس جزء جدانشدنی اسرائیل است و اسرائیل بدون قدس معنا و مفهومی ندارد ."
با اجرای پروژه پاکسازی قومی و اعمال سیاست های رعب و وحشت و عملیات تروریستی گروه های ترور صهیونیستی ، در سال نخست اشغال فلسطین ، 80 هزار فلسطینی از بیت المقدس و روستاهای اطراف آن رانده و بی خانمان شدند .
در 13 دسامبر سال 1949، رژیم صهیونیستی بیت المقدس را به عنوان پایتخت اسرائیل اعلام کرد . در فاصله سال های 1948 تا 1967 که جنگ ژوئن به وقوع پیوست نیز دولت های رژیم صهیونیستی ساختمان های پارلمان / کنیست / ، موزه ، نخست وزیری و سندیکای کارگری اسرائیل "هستادروت " را به قدس غربی منتقل کردند .جسد تئودور هرتزل بنیانگذار جنبش صهیونیسم در سال 1950 به قدس غربی انتقال یافت و به این ترتیب تا سال 1967 و وقوع جنگ 6 روزه ژوئن ، رژیم صهیونیستی با سیاست تغییر ساختار جمعیتی و جغرافیایی قدس غربی ، نخست : با بیرون راندن فلسطینی ها و یا با کشتار آنان و اسکان صهیونیست ها در خانه های فلسطینیان ، چهره جمعیتی غرب بیت المقدس را به کلی تغییر داد و دوم با احداث بناهای جدید و تغییر نام محله ، خیابان ها و کوچه های بیت المقدس غربی ، تمامی آثار این بخش از قدس را نابود و منهدم ساخت .
طی 19 سال نخست اشغال فلسطین به موازات مهاجرت یهودیان به بیت المقدس و کل فلسطین ، برنامه احداث ساختمان ها ، انجام امور تجاری ، توسعه محله ها و مراکز سیاسی – امنیتی ، فرهنگی و دینی و اجتماعی رزیم صهیونیستی با حمایت دولت های اسرائیل ، روند شتاب زده ای به خود گرفت .به گونه ای که دیگر هیچ فلسطینی در صورت بازگشت ، قادر به شناسایی خانه و محله اش در قدس غربی نبود . در حالیکه شرق بیت المقدس که اکنون به شکلی جدا بیت المقدس شرقی خوانده می شد کماکان با حفظ بافت سنتی و محله های قدیمی ، تحت اداره وزارت اوقاف اردن قرار داشت .
بی تردید وجود اماکن تاریخی و مقدس در بیت المقدس شرقی ، نمادی گویا از قدمت و پیشینه قدس و فلسطین ، انهم در کنار قدس غربی اشغالی با ساختارهای صهیونیستی آن به شمار می رفت و برای مقامات صهیونیست غیر قابل تحمل بود .
مسجد تاریخی الاقصی با قدمت بیش از هزار سال ، مسجد قبة الصخره ، کلیسای قیامت ، محراب ذکریا ، دیوار براق و دروازه های چهارده گانه ، به عنوان واقعیت مسلم و زنده تاریخی ، از یک سو بیانگر هویت قدس و فلسطین بود و از سوی دیگر افشاگر بی هویتی اسرائیل و اشغالی بودن این شهر مقدس به شمار می رفت . از این رو بنیانگذاران رزیم صهیونیستی از همان اغاز اشغال قدس غربی، رویای انضمام دو بخش غربی و شرقی بیت المقدس را در سر می پروراندند تا با یکپارچه کردن قدس به عنوان پایتخت خود ، هیچ آثاری که بیانگر هویت تاریخی آن باشد را باقی نگذارند .
در چنین شرایطی جنگ افروزی 6 روزه ژوئن در سال 1967 توسط رژیم صهیونیستی به وقوع پیوست تا اسرائیل با اشغال قدس شرقی و گره زدن سرنوشت آن به قدس غربی ، نقشه ای را که جنبش صهیونیسم و استعمار انگلیس در دهه 1920 برای قدس و فلسطین طراحی کرده بودند ، اینک مو به مو به اجرا در آورد .از این هنگام ، پروژه های ژنرال هالی اسرائیلی ، آباابان ، موشه دایان ، پروژه های شهرکسازی در قدس و مناطق اشغالی سال 1967 آغاز می شود تا قدس اشغالی از درون و بیرون در محاصره شهرکها واقع شود و با اسکان مهاجران صهیونیست تازه وارد ، فرهنگ قدس و ساختار جغرافیایی و اجتماعی آن ، تحت تاثیر مهاجران مهاجم تازه وارد ، کمرنگ و به تدریج نابود شود .
هرچند ساکنان بیت المقدس شرقی همچنان در آستانه چهل و هشتمین سال اشغال بیت المقدس ، با ایستادگی خود در برابر نژادپرستان صهیونیست ،حامل این پیام برای مقامات اسرائیلی اند که ریشه های ما هنوز زنده اند.