IRIB World Service

در قسمت پنجم از مجموعه برنامه افول آمریکا در غرب آسیا، نقش چین در افول هژمونی امریکا در آسیا، ارائه می گردد.

جهت گیری قدرتهای جهانی به ویژه روسیه و چین علیه سیاست های آمریکا و همراهی دیگر قدرتهای بین المللی و موضع گیری علیه رویکردها و اقدامات یکجانبه گرایانه آمریکا، نفوذ و قدرت نظامی امریکا را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. چین پس از خروج از سیاست درهای بسته و چرخش به سمت سیاست اصلاحات و درهای باز Chinese Economic Reform بیشتر به تقویت تولید و صادرات اقتصادی پرداخته است.بدنبال در پیش گرفتن چنین سیاسیتی ، چین توانسته  در سه دهه گذشته خود را به عنوان دومین اقتصاد بزرگ دنیا، پس از ایالات متحده، مطرح نماید و به یک قدرت بزرگ اقتصادی در سطح منطقه و جهان تبدیل شود. بطوری که پیشرفتهای چین در زمینه های مختلف زنگ افول پیش از موعد هژمونی امریکا را در آسیا به صدا در آورده است.

بر اساس آمار موسسه پژوهش صلح بین­ المللی استکهلم  (SIPRI)در سال 2022، چین پس از ایالات متحده دومین کشور از لحاظ هزینه نظامی می­باشد. علاوه بر این، از لحاظ واردات اسلحه در سال­های بین 2019-2015 رتبه پنجم دنیا و از لحاظ صادرات سلاح­های مهم نیز رتبه پنجم دنیا را به خود اختصاص داده است. همچنین از لحاظ سیاسی نیز جزو پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل بوده و از حق وتو نیز برخوردار می­­باشد. تمام این مولفه ­ها نشان می دهد قدرت چین روز به روز در حال افزایش است. این امر باعث شده آمریکا تمرکز بیشتر بر منطقه شرق آسیا داشته باشد. تمرکز بر شرق آسیا موجب شده تعهدات آمریکا در دیگر مناطق به ویژه غرب آسیا کاهش یابد که در نتیجه اجرای آن شاهد خروج ایالات متحده از عراق، افغانستان و کاهش تعهدات نظامی به متحدین خود به ویژه عربستان سعودی ، بحرین و امارات و هراس این حکومت های پادشاهی و دیکتاتوری که فاقد پایگاه مردمی هستند، می باشیم.

  تمایل ایالات متحده به خروج از منطقه غرب آسیا و تمرکز بیشتر بر منطقه شرق آسیا جهت مهار چین، نشان از افول هژمونی ایالات متحده دارد. زیرا ایالات متحده دیگر مانند دوران پس از جنگ سرد توان کنترل و هژمونی بر چند منطقه دنیا را به طور همزمان ندارد. ایالات متحده دیگر نمی­تواند در هر منطقه ­ای از دنیا در نوک پیکان حملات حضور داشته باشد؛ بلکه در برخی از مناطق سعی می­ کند تا از طریق موازنه از راه دور، واستفاده از متحدین منطقه ­ای خود، اهداف توسعه طلبانه خود را پیگیری نماید.

چنین به نظر می رسد که پکن در مقابله با هژمونی امریکا در منطقه شرق آسیا، عزمی قاطع دارد. چنانچه تمرین های نظامی ارتش خلق چین در طول سالهای اخیربربهبود توانایی ارتش خلق چین برای نبرد و پیروزی در جنگ ها از طریق عملیات مشترک و تحت سناریوهای واقعی جنگ متمرکز بوده است. اولین دستور کمیته مرکزی نظامی در سال 2020 یک دستورالعمل آموزشی بود که بر اجرای چارچوب ایدئولوژیک شی جین پینگ تأکید می ورزید و بر آماده سازی برای درگیری با "دشمن قدرتمند" – تعبیری که برای ارجاع به آمریکا استفاده می شود - تحت شرایط واقعی جنگ در همه حوزه های متمرکز بود.

  دستورالعمل آموزشی ارتش چین برای مقابله با امریکا، تقریباً به طور قطع، معیار ارتش خلق چین برای موفقیت را «شکست ارتش آمریکا» رمزگذاری می کند. ارتش خلق چین  این مضامین آموزشی و رزمایشی را تا پایان  سال 2022 ادامه  داد. همچنین برای سومین سال متوالی، ارتش خلق چین در رزمایش راهبردی سالانه روسیه شرکت کرد. چین و روسیه همچنین دومین گشت مشترک بمب افکن های راهبردی خود را در دسامبر سال 2020 انجام دو این پیام را به غرب می ارسال کردند  که روابط راهبردی آنها در حال تعمیق است.

چین با آگاهی ازافزایش تلاشهای آمریکا برای تولید سلاح های جدید هسته ای بویژه پس از تصویب سند جدید بازبینی وضعیت هسته ای آمریکا ، همچنان از شرکت در مباحث کنترل تسلیحات، با آمریکا خودداری می کند. چین دعوت های متعدد آمریکا در طول سال 2020 برای پیوستن به مذاکرات هسته ای بین آمریکا و روسیه را رد کرده است. در اوایل آوریل2021، تلاش چین برای گسترش نفوذ خود در جهان به عنوان یکی از بزرگترین تهدیدهای ایالات متحده اعلام شد. از سال 2022 اختلافات دو کشور با تشدید مداخلات آمریکا در موضوع تایوان، ابعاد بیشتری به خود گرفت. گسترش ناتو به سوی شرق و جنگ اوکراین هرچه بیشتر بدبینی چین به رویکردهای آمریکا را تشدید ساخته است .

پکن، به طور فزایندهای ایالات متحده را در چندین صحنه  به ویژه از نظر اقتصادی، نظامی ، سایبری و فناوری به چالش میکشد و برای تغییر هنجارهای جهانی تلاش میکند. چنانچه اشاره شد چین حاضر به پیوستن به گفتگوهای سال ۲۰۲۰ بین آمریکا و روسیه درباره  تمدید پیمان کاهش دوجانبه تسلیحات هسته ای جدید نشد و خشم واشنگتن را برانگیخت، واشنگتن تلاش کرده بود توافقنامه را به یک معامله سه جانبه گسترش دهد که شامل چین نیز باشد. موضع چین، اما این بود که زرادخانه کلاهک هسته ای این کشور بخش کمی از زرادخانه های  موجود در آمریکا و روسیه است.

علاوه بر آنچه ذکر شد، وزارت دفاع آمریکا در ژوئن 2020 سندی تحت عنوان «خلاصه راهبرد دفاع فضایی آمریکا» منتشر نموده که در آن، فضا را یک حوزه جنگی جدید و متفاوت اعلام می‌کند. در این سند از چین و روسیه با لحاظ امکان حملات فضایی و تبدیل فضا به عرصه تسلیحاتی، به عنوان بزرگترین تهدیدکنندگان امنیت فضایی آمریکا، نام برده شده است. «تاد هریسون»، متخصص برنامه های فضایی نظامی در مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی در واشنگتن در این باره می گوید: «اگر چین به تلاش خود در این مسیر ادامه دهد به سرعت توانایی های دیگر کشورهای مطرح در تکنولوژی های فضایی را تحت شعاع قرار خواهد داد.»

 نتیجه قدرت یافتن چین، و همچنین تقویت همکاری روسیه با محور مقاومت، خروج ایالات متحده از برخی از کشورهای منطقه غرب آسیا-به ویژه عراق و افغانستان- است.  

ادوارد اریکسون Edward Erickson افسر بازنشسته پنتاگون در خصوص تاثیر چین بر افول قدرت نظامی امریکا در غرب آسیا و تمرکز واشنگتن بر شرق آسیا می­گوید: " ما بایستی در نظر داشته باشیم که تعداد کمی از موشک­های پاتریوت و تاد را داریم و ما به آن­ها در اقیانوس آرام علیه چین و کره شمالی احتیاج داریم."

در این راستا نشریه فارن پالیسی می نویسد : خروج از افغانستان نشان می‌دهد تمرکز سیاست خارجی آمریکا چین خواهد بود که سبب تغییر محاسبات راهبردی کلی آمریکا در جنوب آسیا خواهد شد.

با توجه به افزایش همکاریها روسیه، چین و ایران در آسیا و اوراسیا چه در قالب دوجانبه و سه جانبه و چه در قالب سازمان همکاری شانگهای ،می توان گفت در چشم اندازآینده روند افول آمریکا در این مناطق تشدید خواهد شد. رقابت های چین و آمریکا اکنون از حوزه اقتصادی فراتر رفته و در عرصه نظامی عیان تر شده است.