IRIB World Service

در قسمت دوم از مجموعه برنامه گسل های قومی - مذهبی در رژیم صهیونیستی؛ جایگاه گروه های قومی - مذهبی در جامعه و سیاست رژیم صهیونیستی - قسمت اول، بررسی می گردد.

تعدد قومی، نژادی و مذهبی یهودیان مهاجر در سرزمین اشغالی فلسطین، ناشی از پراکندگی یهودیان در مناطق مختلف جهان است، چرا که این یهودیان به دلیل اینکه ساکنان اصلی فلسطین نمی باشند و صهیونیست های مهاجری هستند که به این سرزمین آورده شده اند، از نظر زبان، فرهنگ و تمدن با هم متفاوت هستند. یکی از مهم ­ترین تقسیم­ بندی ­ها، تقسیم آنان به یهودیان اشکنازی یا غربی و سفاردیم یا شرقی است. اما در جامعه کنونی رژیم صهیونیستی علاوه بر این­ها، می‌توان از مذهبی­ ها، روس ­تبارها، یهودیان اتیوپی یا فالاشه­ ها و فلسطینی­ های اراضی اشغالی ۱۹۴۸ نام برد که در این اراضی زندگی می‌کنند و نمایانگر قومیت­ ها و گروه­ های اصلی داخل جامعه رژیم اسرائیل می‌باشند. 

اشکنازی ها یا یهودیان غربی یهودیان اروپایی، لهستانی و شوروی سابق را  شامل می‌شود. رهبران تاریخی صهیونیسم که در تاسیس این دولت نامشروع مشارکت داشتند و نیز نخبگان حاکم رژیم اسرائیل همگی اشکنازی هستند. چنین وضعیتی سبب شده تا همواره آنان نسبت به یهودیان شرقی نگاه برتری­ جویانه ای داشته باشند که نتیجه‌اش به حاشیه رانده شدن یهودیان شرقی و کمرنگ بودن حضور یهودیان شرقی در مدیریت­ ها و مناصب بالای این رژیم بوده است. در سطح اجتماعی نیز وضعیت بدتری حاکم شده به نحوی که در پایان دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی، سخن از ایجاد اسرائیل دوم در رسانه‌های اسرائیلی شایع شد که به کشوری مجزا برای سفاردی‌ها یا همان طوایف یهودی شرقی اشاره داشت.

سفارادی ها یا یهودیان شرقی ، صهیونیست هایی هستند که از شبه جزیره ایبریا (شامل اسپانیا و پرتغال) به فلسطین اشغالی آمده‌اند. امروزه واژه سفاردی از نظر معنایی توسعه یافته و تمامی جوامع یهودیان شمال آفریقا، عراق، سوریه، یونان، ترکیه و سایر یهودیان غیر اشکنازی را شامل می شود. یهودیان شرقی اکثریت ساکنان محله های فقیر نشین را در شهرهای بزرگ رژیم اسرائیل همانند تل‌آویو تشکیل می دهند. اکثریت دانش آموزانی که مدارس خود را در سال های ششم و نهم ترک می کنند جزو یهودیان شرقی اند. جوانان بزهکار بیشتر از این دسته اند و خانواده هایی که فرزند زیاد دارند نیز از یهودیان شرقی هستند. این گروه از یهودیان که در کشور های قبلی خود با آزار و تبعیض روبرو نبوده و در تشکیل دولت نامشروع اسرائیل نیز نقشی نداشتند، الان نیز مورد تبعیض نژادی از سوی یهودیان غربی قرار می‌گیرند.

یهودیان روس تبار با مهاجرت یهودیان از روسیه به فلسطین اشغالی در دوره‌های زمانی مختلف از اواخر قرن نوزدهم تا دهه هفتاد قرن بیستم میلادی صورت گرفت. اما مهم‌ ترین موج مهاجرت که مسئله هویت و مشکل جذب و ادغام و چندگانگی زبانی را ایجاد کرد مهاجرتی بود که بین سال‌های ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۱ انجام شد و تاثیر زیادی بر تغییرات فرهنگی و سیاسی در رژیم اسرائیل داشت. علیرغم آنکه بر این مجموعه، نام یهودیان روس را گذاشتند اما آنها در حقیقت از گروه‌های فرهنگی و نژادی گوناگونی از جمهوری های مختلف شوروی سابق تشکیل شده­ اند. آنچه این موج مهاجرت را از دیگر مهاجرت ها به این رژیم متمایز می­ کرد این بود که آنان ظرفیت‌های علمی و شغلی فلسطین اشغالی را در سطوح بالا به طور چشمگیری افزایش داده اند، اما در عین حال با مسائلی همچون بیکاری و اشتغال در مناصب نامناسب روبرو شده و مهم تر از آن مسئله به رسمیت شناخته نشدن یهودیت درصد بالایی از این گروه­ ها از سوی نهادهای دینی این رژیم می باشد. در نتیجه همین عوامل و سایر موارد تبعیض آمیز تنش بین آنان و سایر یهودیان بالا گرفت و از همین رو بعد از سال ۱۹۹۲ امواج مهاجرت از روسیه کاهش یافت و حتی مهاجرت های معکوس از فلسطین اشغالی صورت گرفت.

یهودیان فالاشه اتیوپی تبار برخلاف یهودیان روس تبار، از یک کشور جهان سومی یعنی اتیوپی وارد فلسطین اشغالی شده اند. در سال ۱۹۹۱ رژیم اسرائیل ۱۴ هزار و ۷۸۰ نفر از یهودیان فالاشه را طی یک عملیات انتقال هوایی دسته جمعی، موسوم به عملیات سلیمان، وارد فلسطین اشغالی کرد و به دنبال آن چند پرواز هوایی دیگر نیز انجام شد تا مجموعه این مهاجران در این سال­ ها به ۴۵ هزار نفر برسد. پیش از این نیز عملیات دیگری با نام عملیات موسی در آغاز دهه ۱۹۸۰ میلادی انجام شده بود که طی آن تعدادی کمتر از تعداد مذکور به فلسطین اشغالی منتقل شده بودند. یهودیان فالاشه از لحاظ مذهبی و فرهنگی به هیچ یک از گروه های نژادی سفاردیم یا اشکنازی منتسب نیستند. سنت های دینی آنها نیز به تورات یا کتاب های پنجگانه محدود می­ شود و تلمود را شامل نمی­ شود و این بازتابی از انزوای آنها از بقیه جوامع یهودی در خلال تاریخی طولانی است. آنان به خاطر رنگ پوست سیاه­ شان از سوی مهاجران جدید و چه از سوی ساکنان یهودی اسرائیل با تبعیض نژادی مواجه شده‌اند. از لحاظ قبول تابعیت نیز، نهادهای دینی اسرائیل یهودی بودن آنها را به رسمیت نشناختند و پذیرش آنها با برگزاری دوباره مراسم گرویدن به دین یهود انجام شد.

به دنبال اعلام تاسیس نامشروع استقلال رژیم اسرائیل در سال ۱۹۴۸ و سپس جنگ اول عربی- اسرائیلی اکثریت فلسطینی ­های ساکنین اراضی اشغالی ۱۹۴۸ آواره شده و به سمت کرانه باختری، نوار غزه و کشورهای عربی همسایه روانه شدند. آوارگی آنان به معنای سیطره یهودیان بر دارایی­ هایشان بود و عملیات اخراج و مهاجرت اجباری ادامه یافت. این وضعیت بیانگر شکاف و تعارض جدی بین دو جامعه و دو گروه قومی و مذهبی یعنی صهیونیست های غاصب و فلسطینیان ساکن در اراضی اشغالی بوده و تاکنون نیز این امر به مثابه مهم ترین شکاف داخل جامعه رژیم اسرائیل ادامه دارد. شکاف مذکور در قالب تبعیض در وجوه گوناگون تداوم یافت یکی از این وجوه تبعیض، میزان حضور این فلسطینی­ ها در ساختار حکومتی بوده است. امکان مشارکت اعراب یا فلسطینی‌های ۱۹۴۸ در پارلمان و مناصب اداری و دولتی محدود بوده است و تا سال ۱۹۸۴ آنان حتی اجازه نداشتند لیست مستقلی را برای انتخابات ارائه نمایند.

نهادهای اسرائیلی، اعراب را به سه گروه تقسیم کرده اند: گروه اول که اکثریت ۸۲ درصدی را دارند مسلمانان اند، سپس مسیحیان با ۹ درصد و دروزی ها با ۹ درصد دیگر، گروه های دوم و سوم را تشکیل می دهند. مقامات رژیم صهیونیستی این گرایش طایفه‌ای را از طریق تعامل با رهبران طوایف و عشایر تقویت کردند و هدف از این کار تضعیف همبستگی قومی در بین فلسطینی‌های اراضی ۱۹۴۸ و تعامل با آنها به عنوان مجموعه‌ای از اقلیت‌های  عشیره ­ای و طایفه ­ای بوده است. البته در این میان دروزی­ ها بیشتر از طوایف دیگر در جامعه رژیم صهیونیستی ادغام شده‌ اند. آنها مثل صهیونیست ها ملزم به خدمت سربازی در ارتش اسرائیل­ هستند و این مسئولیت از سال ۱۹۵۵ و به دنبال تفاهم نامه دولت اسرائیل با رهبر طایفه دروزی برای دروزی ها اجباری شد.

کالی رابینسون، نویسنده اندیشکده آمریکایی شورای روابط خارجی ضمن اشاره به وجود تبعیض نسبت به فلسطینی‌های اراضی اشغالی ۱۹۴۸، می ­نویسد که میزان فقر در میان آنها دو برابر یهودیان یعنی حدود ۳۶ درصد بوده و همچنین آنها دسترسی ضعیفی به تحصیل، مشاغل و خدمات دارند. بر این اساس، نگرانی های مرتبط با نابرابری پس از تصویب قانون قومیت یهودی در سال ۲۰۱۸، افزایش یافت چراکه قانون مذکور، زبان عربی را به عنوان زبان رسمی حذف نموده و به آن وضعیت ویژه داد و اسرائیل را تنها دولت ملی قوم یهود اعلام نمود. تبعیض نسبت به فلسطینیان شرق قدس به ویژه عدم امکان مشارکت سیاسی حدود ۹۰ درصد از فلسطینیان ساکن این منطقه (۳۳۰ هزار نفر) و همچنین عدم حضور تعداد کافی از فلسطینیان در پارلمان به عنوان نماینده، از دیگر وجوه تبعیض سازمان یافته محسوب می شود. تبعیض های مذکور به ویژه بعد از جنگ یازده روزه سال ۲۰۲۱ تشدید یافته و در حقیقت موجب تعمیق شکاف عرب- صهیونیست  در این رژیم شده است.